Asesor Komorniczy a Działalność Gospodarcza: Zrozumienie Roli i Obowiązków
Wprowadzenie nowych regulacji prawnych dotyczących egzekucji sądowej od 1 stycznia 2019 roku, w tym Ustawy o Komornikach Sądowych i Egzekucji oraz Ustawy o Kosztach Komorniczych, znacząco wpłynęło na funkcjonowanie zawodu komornika. Celem tych zmian było przywrócenie prestiżu zawodowi oraz zapewnienie przestrzegania przepisów podczas prowadzonych czynności. Chociaż wiele uwagi poświęcono kwestiom kosztów egzekucji i potencjalnym zmianom w dochodach komorników, równie istotne są zmiany dotyczące uprawnień aplikantów i asesorów komorniczych.
Te zmiany są kluczowe z punktu widzenia efektywności postępowań egzekucyjnych, a ich zrozumienie jest niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania systemu. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej roli asesora komorniczego w kontekście prowadzenia działalności gospodarczej oraz zmianom, które wpłynęły na jego uprawnienia i obowiązki.
Ewolucja Roli Asesora Komorniczego
Zadaniem aplikanta, a w późniejszym etapie asesora, jest wszechstronne przygotowanie do wykonywania zawodu Komornika Sądowego. W tym celu zobowiązani są do pogłębiania swojej wiedzy w zakresie postępowania egzekucyjnego oraz przepisów z innych dziedzin prawa. Aplikacja kończy się egzaminem, którego zdanie jest warunkiem dopuszczenia do listy asesorów komorniczych.
Na gruncie obecnie obowiązującej ustawy aplikant po upływie roku od rozpoczęcia aplikacji może być upoważniony do samodzielnego wykonywania określonych czynności egzekucyjnych. Zakres tych czynności może być taki sam jak w wypadku asesora komorniczego. Ustawodawca nakłada na Komornika obowiązek złożenia upoważnienia bądź zlecenia na piśmie. W praktyce ów dokument jest jednym z pierwszych, jakie można znaleźć w aktach sprawy.
Zarówno aplikant, jak i asesor pełnią istotną rolę przy prowadzeniu postępowań. Przede wszystkim należy zauważyć, że to właśnie przez podejmowanie czynności mogą nauczyć się praktycznego wykonywania zawodu. Wbrew powszechnej opinii egzekucja nie polega tylko na dokonywaniu czynności „zza biurka” takich jak zajęcia wynagrodzenia, wierzytelności czy świadczeń emerytalnych. Często w sprawie zachodzi konieczność podjęcia czynności terenowych w miejscu zamieszkania i siedzibie dłużnika. Mają one na celu ustalenie składników majątkowych, ale przede wszystkim stanowią charakter uzupełniający wobec informacji, jakie urzędy i instytucje przekazują w odpowiedziach na zapytania.
Zmiany w Uprawnieniach Asesora Komorniczego od 2019 Roku
Od początku prac nad nową Ustawą o Komornikach Sądowych i Egzekucji toczyła się dyskusja na temat uprawnień, jakie powinni mieć zarówno aplikant, jak i asesor. Pierwotne założenia zakładały, że asesor powinien wykonywać tylko czynności o charakterze szkoleniowym i incydentalnym. Aplikant komorniczy wedle pierwotnych założeń miał być całkowicie pozbawiony możliwości dokonywania czynności w sprawach. Zdaniem Ministerstwa Sprawiedliwości, w wielu wypadkach to na asesorze spoczywał obowiązek prowadzenia kancelarii, a nad podejmowanymi przez niego czynnościami nie było sprawowanej kontroli. Pretekstem do zmian były także przypadki podjęcia czynności sprzecznych z przepisami.
W nowej ustawie przyjęto pewnego rodzaju kompromis w zakresie uprawnień, ale trudno go uznać za korzystny dla wierzyciela. Ustawodawca w sposób enumeratywny określił, jakie czynności może, w oparciu o upoważnienie, wykonywać aplikant II roku. Należą do nich m.in. wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wszczęcie egzekucji i pism w toku postępowania, wezwania do uiszczenia zaliczki bądź opłaty stałej, czy też kierowanie zapytań do osób i instytucji. Nadto aplikant może dokonywać ustaleń, czy dłużnik faktycznie zamieszkuje lub prowadzi działalność gospodarczą pod danym adresem albo czy w danym miejscu znajduje się majątek dłużnika.
Przyjęte rozwiązanie powoduje istotne ograniczenie czynności, jakie aplikant może podejmować w oparciu o udzielone uprzednio upoważnienie. Jak już wcześniej wskazano, na gruncie obecnie obowiązujących przepisów uprawnienia aplikanta i asesora były niemalże identyczne. Od stycznia 2019 roku aplikant nie będzie mógł np. zająć ruchomości czy też podpisać pism takich jak zajęcie wynagrodzenia za pracę, wierzytelności. Obowiązki podjęcia szeregu czynności spadną na asesora, ale przede wszystkim Komornika. Autorzy projektu od początku podkreślali, że z zasady Komornik winien przeprowadzać czynności osobiście.
Ograniczenia w zakresie podejmowanych czynności dotkną także asesorów. Najpoważniejszą zmianą, jaka została przegłosowana, jest zakaz samodzielnego podejmowania czynności przez asesora poza kancelarią. Od niniejszej zasady są wprawdzie wyjątki, jednakże nie mają one większego wpływu na tok postępowania. Czynności, o których mowa, określono w art. 138 ust. 3, zgodnie z którym „Zakaz dokonywania czynności poza kancelarią nie wyklucza możliwości pisemnego upoważnienia asesora w konkretnej sprawie do: 1) samodzielnego ustalenia, czy dłużnik faktycznie zamieszkuje lub prowadzi działalność pod wskazanym adresem albo czy we wskazanym miejscu znajduje się majątek dłużnika, 2) wysłuchania dłużnika, żądania od dłużnika złożenia wykazu majątku oraz żądania wyjaśnień i informacji w trybie art. 761 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, 3) zajęcia ruchomości - z zastrzeżeniem, że asesorowi nie wolno odebrać dozoru nad zajętymi ruchomościami, a oznaczenia wartości zajętych ruchomości dokonuje komornik.”
Z treści przytoczonego przepisu jasno wynika, że po pierwsze, wyjątków od zasady jest niewiele, zaś po drugie - nie wpłyną one w sposób istotny na tok postępowania. Ciężar podejmowania czynności został w całości przerzucony na Komornika. Rodzi się zatem pytanie, czy asesor przy tak istotnych ograniczeniach, może zostać w należyty sposób przygotowany do wykonywania zawodu?
Warto w tym miejscu wspomnieć o jeszcze jednej istotnej zmianie. Asesor będzie bowiem mógł być zastępcą Komornika tylko w sytuacji, kiedy jego nieobecność jest spowodowana wypoczynkiem, chorobą albo inną usprawiedliwioną nieobecnością. Obecnie może być zastępcą także wówczas, gdy Komornik jest zawieszony w czynnościach, odwołany, czy też przeniesiony w inne miejsce. W takiej sytuacji zastępcą będzie mógł być wyłącznie inny Komornik Sądowy. Niniejsza zmiana w znaczący sposób ograniczy możliwość przygotowania się do należytego wykonania zawodu. Należy bowiem podkreślić, że Asesorowi będącemu zastępcą Komornika przysługują jego prawa i obowiązki.
Asesor Komorniczy a Działalność Gospodarcza: Status Prawny i Ubezpieczeniowy
Status ubezpieczeniowy asesorki komorniczej określa umowa o pracę. Nie zmienia się on po jej ślubie z komornikiem, u którego pracuje - tak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z 21 stycznia 2016 r., III UK 60/15.
Sąd Najwyższy zajął się sprawą komornika, który prowadzi kancelarię komorniczą, a do pomocy zatrudniał asesora komorniczego lub aplikantów. Jedną z zatrudnionych osób była kobieta. Najpierw jako pracownik biurowy, później aplikantka i asesorka. Ostatecznie została żoną komornika. W kancelarii pracowała na podstawie umowy o pracę. Komornik zgłosił ją do ubezpieczeń i opłacał składki. Jakiś czas po ślubie małżeństwo ustanowiło rozdzielność majątkową. Jednak w ich życiu nic się nie zmieniło: mieszkali razem i wychowywali dziecko. Każde z nich ma swoje oddzielne konto bankowe. Mąż przelewał żonie na jej konto wynagrodzenie za pracę. Kiedy żona komornika urodziła dziecko, wystąpiła do ZUS o zasiłek macierzyński z ubezpieczenia pracowniczego. ZUS jednak stwierdził, że pracownikiem nie była. Wydał decyzję, w której uznał, że pani komornik mimo umowy o pracę, z dniem zaślubin stała się osobą współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej jej męża i odpowiednio obniżył świadczenie. Asesorka odwołała się od decyzji, ale sąd okręgowy nie przyznał jej racji. Nie pomogła też apelacja do sądu II instancji.
Sąd ten uznał, że do komornika mają zastosowanie przepisy dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności gospodarczej, wedle art. 28 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji i jest traktowany jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Wprawdzie nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, jednakże pod względem organizacyjnym funkcjonuje jako prowadzący działalność. Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego i wygrała. SN stwierdził, że stan prawny komornika jest złożony, jednak jako funkcjonariusz publiczny nie jest. Ustawodawca nakazał w art. 28 ustawy o komornikach stosować do niego przepisy o PIT, o ubezpieczeniach społecznych i zdrowotnym dotyczące osób prowadzących firmę z powodu podobieństwa wykonywanych przez komornika czynności zarobkowych na własny rachunek. Status prawny asesora komorniczego jest podobny do komornika, jednak może on wykonywać czynności tylko jeśli jest zatrudniony na umowę o pracę. Asesor nie jest funkcjonariuszem publicznym tak jak komornik, a zakres jego uprawnień zawodowych jest ograniczony. Mimo pewnego podobieństwa statusów, nie ma przepisu, który umożliwiłby traktowanie asesora komorniczego jak osobę prowadzącą działalność gospodarczą, bo taki szczególny przepis dotyczy wyłącznie komornika. Co więcej, ustawa o komornikach w przypadku asesora komorniczego stanowi wyłącznie o zatrudnieniu.
Sąd Najwyższy uznał, że wykonywanie przez komornika jako funkcjonariusza publicznego zadań z zakresu władzy publicznej wyłącznie osobiście uniemożliwia ustalenie, że asesor komorniczy lub inny pracownik kancelarii komorniczej staje się osobą współpracującą przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej po zawarciu z komornikiem związku małżeńskiego.
Odpowiedzialność i Finanse w Pracy Komornika i Asesora
Komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym odpowiedzialnym za egzekucję należności wynikających z wyroków sądowych. W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG), przedsiębiorca odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno firmowym, jak i prywatnym. Osoby prowadzące działalność nierejestrowaną również mogą podlegać egzekucji komorniczej, jeśli nie regulują swoich zobowiązań. W takim przypadku egzekucja obejmuje majątek osobisty, ponieważ działalność nierejestrowana nie jest formalnie zarejestrowaną firmą.
Komornik pełni rolę funkcjonariusza publicznego działającego przy sądzie rejonowym, którego zadaniem jest egzekwowanie należności wynikających z wyroków sądowych w postępowaniu egzekucyjnym. Jednak pomimo zajmowania naprawdę istotnej pozycji w całym systemie prawno-gospodarczym, funkcja komornika w ogólnej opinii często oceniana jest dość negatywnie, przyjmując wyłącznie perspektywę dłużnika, któremu odbiera się majątek. W tym ujęciu kluczowe staje się uświadamianie społeczeństwa, od podstaw ucząc świadomości prawnej. Komornik działa dopiero po wydaniu wyroku sądowego. Ewentualnie, po uwzględnieniu szczególnych warunków, sąd może wydać nakaz zabezpieczenia, który również realizuje komornik, pobierając od dłużnika ustaloną kwotę i zabezpieczając ją na rachunku depozytowym sądu.
Podstawową różnicą jest tutaj fakt, iż windykator działa na zlecenie wierzyciela, w interesie jednej strony. Dąży on do doprowadzenia do jakiejś ugody w celu spłaty należności. Windykator, w odróżnieniu od komornika, nie jest powołany do realizacji wyroków sądowych, nie może stosować przymusu egzekucyjnego, nie jest funkcjonariuszem publicznym. Windykator bazuje na miękkich kompetencjach. Nie ma on prawa, by wejść do mieszkania czy dokonać przeszukania. Inaczej kształtuje się też kwestia składania zaskarżeń. Dłużnik ma opcję skierowania skargi na działania komornika do sądu czy Izby Komorniczej. Natomiast naruszenia ze strony windykatora można zgłaszać wyłącznie do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Postępowanie zabezpieczające jest dokonywane w celu zabezpieczenia interesu strony do momentu zakończenia postępowania przed sądem. Klasyfikuje się je jako priorytetowe, przez co sądy mają stosunkowo krótki termin na rozpoznanie wniosku. Zabezpieczeniu wierzytelności podlegają przedmioty egzekucji. Objęty pozwem wniosek o zabezpieczenie roszczenia majątkowego nie łączy się z odrębnymi kosztami.
Obecnie zauważalny staje się wzrost ochrony dłużnika. Komornik może zająć stosunkowo niewiele rzeczy, szczególnie w kontekście ruchomości. Przykładowo, uwzględniając konkretne okoliczności, spod egzekucji wyłączone mogą zostać przedmioty służące do wykonywania pracy zarobkowej dłużnika, sprzęt medyczny czy produkty lecznicze. Do zadań komornika należy więc prawidłowa weryfikacja celu i stopnia istotności wykorzystania danych przedmiotów, biorąc pod uwagę wszelkie występujące przesłanki.
Skupiając się na samym rachunku bankowym, w sytuacji gdy jest on prywatny i nie służy do prowadzenia działalności gospodarczej, kwota wolna od potrąceń wynosi 75% minimalnego wynagrodzenia. Zajęcie rachunku bankowego odbywa się elektronicznie poprzez skierowanie przez komornika prośby do banku, aby zablokował on środki przekazywane dłużnikowi do wysokości kwoty stanowiącej minimum. Równolegle komornik nie ma wglądu w historię rachunku dłużnika. Za wszystkie potrącenia odpowiada więc bank, przejmując odpowiedzialność za wychwycenie środków niepodlegających zajęciu, jak na przykład wpływające na konto alimenty, środki z programu 800+, dotacje czy fundusze przyznane na specjalne cele.
Zasadniczo z konta firmowego zajęciu podlega wszystko. Wyjątek stanowi jednak sytuacja, gdy na takim koncie znajdują się pieniądze przeznaczone na bieżące wypłaty dla pracowników oraz należne od tych wynagrodzeń podatki dochodowe od osób fizycznych i składki ZUS. Zważając na uprzywilejowanie grupy pracowników, po złożeniu przez dłużnika wniosku z uwiarygodnioną listą płac, komornik, na podstawie tego niebudzącego wątpliwości dowodu, może zwolnić określoną sumę pieniędzy, uwzględniając oczywiście odpowiednie ograniczenia kodeksowe.
Na początku musi pojawić się tytuł - dokument sądu z klauzulą wykonalności. Sam wniosek egzekucyjny można znaleźć obecnie na każdej stronie internetowej komornika czy sądu, przy czym, nie trzeba już nawet wskazywać poszczególnych sposobów egzekucji. Komornik może więc ze wszystkich dopuszczalnych sposobów, według własnego wyboru, zająć wierzytelność w urzędzie skarbowym z tytułu zwrotu podatku, rachunek bankowy czy wynagrodzenie za pracę. Nie dotyczy to jednak nieruchomości. Z drugiej strony, przy wskazaniu sposobu egzekucji, wybierając na przykład egzekwowanie z rachunku bankowego, komornik nie ma prawa wszcząć egzekucji np. z wynagrodzenia za pracę. Warto podkreślić, że nie pojawia się opłata od wniosku egzekucyjnego. Są to kwestie darmowe.
W kolejnym etapie komornik wszczyna procedurę, zawsze zawiadamiając o wszczęciu egzekucji i sposobach jej realizacji. Samo zajęcie nie oznacza sprzedaży. Możliwe jest więc skorzystanie z wielu opcji, aby nie doprowadzić do licytacji, która stanowi tak naprawdę ostateczność. Zajęcie rzeczy należy rozumieć jako spisanie do protokołu zajęcia. W takich okolicznościach dłużnik podpisuje zgodę na korzystanie z tej rzeczy zgodnie z przeznaczeniem. Jeżeli dłużnik spłaci, również w ratach, należność do dnia licytacji, sama licytacja nawet się nie odbędzie. Warto więc prowadzić dialog z komornikiem lub zawrzeć umowę z wierzycielem.
PRAWNIK ODPOWIADA. Komornik ściga za długi sprzed lat. Jak się bronić? #komornik #długi #prawo
Przyszłość Zawodu Komornika i Roli Asesora
Minister sprawiedliwości odwoła komornika z urzędu, dopiero gdy ten ukończy 70. rok życia, a asesura będzie bezterminowa - to założenia przedstawionego przez resort sprawiedliwości projektu zmian w przepisach o komornikach sądowych. Resort sprawiedliwości zamierza zrezygnować z rozwiązania, zgodnie z którym asesor komorniczy traci uprawnienia, jeżeli w ciągu sześciu lat od rozpoczęcia asesury nie złożył wniosku o powołanie na stanowisko komornika. Taka zasada została wprowadzona nową ustawą o komornikach sądowych, która zaczęła obowiązywać w 2019 r. Wcześniej zawód asesora komorniczego można było wykonywać bezterminowo. I do tego rozwiązania planuje teraz powrócić Ministerstwo Sprawiedliwości. Jak tłumaczy, dzięki temu asesorzy będą mieli swobodę podjęcia decyzji o momencie wystąpienia z wnioskiem o powołanie na stanowisko komornika. Decyzja ta zależna może być od wielu czynników.
Zmiany, o których wspomniałem wyżej, będą miały negatywny wpływ na prowadzone postępowania egzekucyjne. Skutkiem ich wprowadzenia będzie bowiem wydłużenie czasu ich trwania, co przyczyni się również na wartość wyegzekwowanych świadczeń. Ustawodawca wprowadził ograniczenie co do ilości spraw, które organ egzekucyjny może przyjąć do prowadzenia. Nie można jednak zapominać, że będzie ono dotyczyło postępowań wszczętych po dacie 01.01.2019r. Trudno zatem będzie mówić o efektywnej egzekucji w sytuacji, kiedy Komornik prowadzi np. 10.000 spraw i niemalże wszystkie czynności będzie musiał podejmować samodzielnie.
Skutkiem uchwalonych zmian może być masowe zwalnianie aplikantów i asesorów, zaś w konsekwencji - spadek liczby osób zainteresowanych zawodem. Zatrudnianie aplikanta czy asesora przy znaczącym ograniczeniu jego uprawnień niewiele zmieni. Nie należy bowiem zapominać, że Komornik Sądowy jest nie tylko ogniwem wymiaru sprawiedliwości. Jego działania mają także wpływ na gospodarkę. Odzyskane należności powodują bowiem zmniejszenie zatorów płatniczych, a w konsekwencji przedsiębiorcy mają więcej środków na inwestycje. Nie należy też zapominać o wierzycielach dochodzących należności o charakterze alimentacyjnym bądź też spraw pracowniczych. Niejednokrotnie bowiem tylko dzięki działaniom podejmowanym przez organ egzekucyjny udaje się odzyskać należne środki.
W interesie wierzycieli jest zatem monitorowanie skutków przegłosowanych ustaw, a nade wszystko postulowanie zmian.
tags: #asesor #komorniczy #a #dzialalnosc #gospodarcza