Zajęcie komornicze a świadczenia z ZUS – co dłużnik może zachować?
Nieuregulowanie zobowiązań wobec ZUS może prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych, w tym zajęcia komorniczego. Zajęcie komornicze przez ZUS to specyficzna forma egzekucji długu, która dotyczy osób, które nie uregulowały swoich zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce oznacza to, że ZUS, w celu odzyskania należnych mu środków, może zwrócić się z wnioskiem o potrącenie określonej kwoty z wypłacanych przez siebie świadczeń. Warto podkreślić, że proces ten jest ściśle uregulowany prawnie i odbywa się z zachowaniem określonych procedur.
Jeśli nie udało ci się porozumieć ze swoim dłużnikiem i odzyskać należności w sposób polubowny, możesz wystąpić do sądu o zasądzenie należności na twoją rzecz. W ten sposób uzyskasz tytuł egzekucyjny, który po uprawomocnieniu, sąd opatrzy klauzulą wykonalności. Komornik w pierwszej kolejności zazwyczaj zajmuje konto dłużnika i jego wynagrodzenie. Są jednak świadczenia i części majątku dłużników, które nie podlegają egzekucji komorniczej.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, komornik, który chce wyegzekwować zadłużenie, musi zostawić na koncie dłużnika równowartość pensji minimalnej obowiązującej w danym roku. Jeśli dłużnik zarabia więcej, komornik zabierze mu z wynagrodzenia wszystko ponad pensję minimalną - nie może to być jednak więcej niż 50 proc. pensji netto. Jeśli więc dłużnik zarabia 20 tys. złotych na rękę, po egzekucji komorniczej zostanie mu z wynagrodzenia 10 tys. zł. W przypadku osób zatrudnionych na pół lub ćwierć etatu kwota wolna od zajęcia komorniczego wynosi odpowiednio: 50 i 25 proc. Prawo jest znacznie mniej łaskawe dla dłużników zwlekających z zapłatą alimentów. W takich przypadkach komornicy mogą zająć 60 proc. wynagrodzenia, niezależnie od jego wysokości (nie istnieje bowiem kwota wolna od potrąceń).
Zajęcie komornicze wynagrodzenia
Zajęcie komornicze wynagrodzenia za pracę rodzi po stronie pracodawcy obowiązek wstrzymania się z wypłatą określonej kwoty wynagrodzenia pracownikowi i przekazania jej na wskazany przez komornika rachunek bankowy celem zaspokojenia wierzyciela. W przypadku gdy dług jest duży, nie wystarczy dokonanie jednorazowego potrącenia z wynagrodzenia za dany miesiąc, lecz konieczne jest czynienie tego nierzadko przez wiele miesięcy, a nawet lat.
Zgodnie z art. 91 Kodeksu pracy, należności mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Przepisy wymieniają jednak również takie należności, do których potrącenia zgoda pracownika nie jest konieczna. Jak stanowi art. 87 Kodeksu pracy, z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania - podlegają potrąceniu tylko następujące należności:
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych;
- sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
- zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi;
- kary pieniężne przewidziane w art. 108 Kodeksu pracy.
Egzekucja sum wymienionych wyżej w pkt 1 i 2 następuje poprzez zajęcie wynagrodzenia przez komornika (tzw. zajęcie komornicze). Potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych pracodawca dokonuje również bez postępowania egzekucyjnego (na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego), z wyjątkiem przypadków gdy:
- świadczenia alimentacyjne mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna suma, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych;
- wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej.
Potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:
- w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości trzech piątych wynagrodzenia;
- w razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych - do wysokości połowy wynagrodzenia.
Potrącenia, o których mowa wyżej w pkt 2 i 3, nie mogą w sumie przekraczać połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami, o których mowa w pkt 1 - trzech piątych wynagrodzenia. Przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania. Takiego ograniczenia potrąceń nie ma w przypadku egzekucji świadczeń alimentacyjnych.
W przypadku zajęcia komorniczego wynagrodzenia za pracę stosownego potrącenia dokonuje się w dniu jego wypłaty. Należy przy tym podkreślić, że nawet gdyby wynagrodzenie zostało wypłacone po rozwiązaniu stosunku pracy, obowiązek dokonania potrącenia nadal ciąży na pracodawcy, gdyż z dniem rozwiązania umowy o pracę, wynagrodzenie za pracę nie traci swojego charakteru (pozostaje wynagrodzeniem za pracę). Okoliczność, że potrącenie dotyczy wynagrodzenia za część miesiąca, nie powoduje proporcjonalnego zmniejszenia kwot wolnych od potrąceń - w szczególności kwoty wolnej od potrąceń na poczet należności niealimentacyjnych. Kodeks pracy przewiduje bowiem proporcjonalne zmniejszenie tylko w przypadku pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy (art. 871 § 2 kp).
Minimalne wynagrodzenie w roku 2026 r. wyniesie 4806 zł brutto, co daje 3605,85 zł „na rękę”. Ta kwota stanowi jednocześnie poziom ochrony przy egzekucjach komorniczych, ponieważ zgodnie z przepisami dłużnik musi otrzymać co najmniej równowartość minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku. W przypadku pracy na niepełny etat limit ten obniża się proporcjonalnie: przy pół etatu wynosi 50 proc., a przy jednej czwartej etatu 25 proc.
Zajęcie komornicze emerytury i renty
Seniorzy także mogą być spokojni - komornik nie ma prawa zająć im całej emerytury czy renty. W przypadku egzekucji zadłużenia niealimentacyjnego (wynikającego m.in. z niespłacanych pożyczek, nieopłaconych faktur i grzywien czy zaległych rachunków) komornik może potrącić maksymalnie 25 proc. emerytury. Po ostatniej waloryzacji emerytur, kwotą wolną od zajęcia komorniczego będzie więc 1191,33 zł (czyli 75 proc.). Surowsze są przepisy dotyczące zadłużeń alimentacyjnych. W tym przypadku komornik może zabrać nawet 60 proc. emerytury.
Egzekucji komorniczej mogą być poddane także niektóre dodatki do emerytur. Wolne od egzekucji komorniczej są natomiast: dodatek pielęgnacyjny, dodatek dla sierot zupełnych oraz dodatek dla weterana poszkodowanego. Komornik nie może też zająć 13. i 14. emerytury.
Z kwoty emerytury i renty pozostałej po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - potrąceniu podlegają należności enumeratywnie wymienione w artykule 139 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w tym m.in. sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych oraz sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż należności alimentacyjne.
Ww. potrącenia mogą być dokonywane w zależności od rodzaju należności w granicach od 25% do 60% świadczenia (zgodnie z art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Szczegółowe regulacje dotyczące granic należności podlegających potrąceniu ze świadczeń emerytalno-rentowych zostały zawarte w ww. art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Tzw. „kwota wolna od potrąceń” określająca część świadczenia niepodlegająca potrąceniom i egzekucji została wprowadzona przez ustawodawcę w celu zabezpieczenia osób pobierających świadczenia emerytalno-rentowe. Jest to minimalna suma, która musi być pozostawiona dłużnikowi po dokonaniu potrąceń z otrzymywanego przez niego świadczenia.
W okresie od 1 marca 2025 r. do 28 lutego 2026 r. obowiązują następujące kwoty wolne od zajęcia:
- 806,67 zł - w przypadku potrąceń na poczet należności alimentacyjnych egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych,
- 1 331,03 zł - w przypadku potrąceń na pokrycie należności niealimentacyjnych (np. niespłaconych pożyczek, rachunków) egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych.
Powyższe kwoty wolne wynikają z komunikatu Prezesa ZUS z dnia 18 lutego 2025 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych, kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent oraz kwot emerytur i rent wolnych od egzekucji i potrąceń.
Zajęcie komornicze świadczeń z ubezpieczenia społecznego
Artykuł 833 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że do egzekucji ze świadczeń pieniężnych przysługujących z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (w tym zasiłku chorobowego) stosuje się przepisy o egzekucji ze świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Nie ma przy tym znaczenia, kto jest płatnikiem zasiłku chorobowego - ZUS czy pracodawca.
Potrącenia z zasiłku chorobowego dokonywane w ramach egzekucji komorniczej dzielą się na dwie grupy:
- należności alimentacyjne, należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie Ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie Ustawy z dnia 18 lipca 1974 roku o funduszu alimentacyjnym oraz należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wypłaconej osobie uprawnionej na podstawie Ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej;
- należności pozostałe.
Potrącenia te mogą być dokonywane w następujących granicach:
- świadczeń alimentacyjnych, o których mowa wyżej w pkt 1 - do wysokości 60% świadczenia (np. zasiłku chorobowego);
- należności egzekwowanych związanych z odpłatnością za pobyt w domach pomocy społecznej, w zakładach opiekuńczo-leczniczych i w zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych - do wysokości 50% świadczenia;
- innych egzekwowanych należności - do wysokości 25% świadczenia.
W przypadku zbiegu potrąceń sum egzekwowanych na poczet należności wymienionych w pkt 1 i 2, ustawa określa granice potrącenia na różnych poziomach: 70%, 60%, 50% oraz 25% świadczenia. Ustawa przewiduje również kwoty wolne od potrąceń. Ich wysokość ustala na dany rok Prezes ZUS-u w komunikatach publikowanych w Monitorze Polskim.
Zasiłek chorobowy to świadczenie przysługujące pracownikowi, którego niezdolność do wykonywania czynności służbowych przekroczy w roku kalendarzowym 33 lub 14 dni (w przypadku osób po 50. roku życia). Kwestia potrąceń czy egzekucji z zasiłku macierzyńskiego, opiekuńczego, chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego ujęta została w Ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Warto wiedzieć jednak, że nie dotyczy ona wszelkich spraw związanych z alimentami.
Jeżeli mimo wszystko komornik zajmie świadczenie wolne od egzekucji, możemy złożyć na niego skargę. Co do zasady kwoty przysługujące z tytułu składek, odsetek, kosztów egzekucyjnych, opłaty dodatkowej i opłaty prolongacyjnej podlegają dochodzeniu w postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.
Komornicy – kim są i co robią
Zajęcie komornicze konta bankowego
Egzekucja komornicza z konta bankowego odbywa się zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Na podstawie art. 889 komornik przesyła do banku, w którym dłużnik posiada rachunek, zawiadomienie o zajęciu środków pieniężnych do wysokości długu wraz z kosztami egzekucyjnymi. Od tego momentu bank wstrzymuje wypłaty z konta do wysokości zajętej kwoty i przekazuje środki na spłatę zobowiązań. W przypadku problemów z realizacją przelewu bank ma obowiązek powiadomić komornika w ciągu siedmiu dni.
Zajęcie wierzytelności obejmuje również kwoty wpłacone na konto bankowe po dacie dokonania obciążenia rachunku, czyli przychodzące bieżące wynagrodzenie, renty, emerytury itd. Od chwili zajęcia konta firma nie może bez zgody ZUS wypłacać pieniędzy z rachunku bankowego. Bank natomiast nie ma możliwości udostępniać ich właścicielowi.
Od reguły tej istnieją jednak wyjątki. Zadłużenie danej osoby nie może bowiem wpływać na pracowników, osoby, którym zalega alimenty i renty alimentacyjne. Dlatego też bank obowiązany jest udostępnić środki na wypłaty na bieżące wynagrodzenia za pracę zatrudnionych pracowników, zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym o charakterze odszkodowania. Do tego dochodzi jednak po udowodnieniu, na co przeznaczone są środki, czyli np. przedstawieniu listy płac. W przypadku alimentów - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty prosto do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń.
Jeśli wszystkie działania okażą się częściowo lub całkowicie bezskuteczne, organ egzekucyjny przekazuje sprawę do naczelnika urzędu skarbowego, który ma do dyspozycji wszystkie możliwe środki egzekucyjne przewidziane dla postępowania egzekucyjnego w administracji. Naczelnik urzędu skarbowego może np. prowadzić egzekucję z papierów wartościowych, weksli, czy autorskich praw majątkowych.
ZUS jako wierzyciel
Jeśli przedsiębiorca nie dotrzymuje terminów płatności składek, nie płaci całości zobowiązania, bądź nie robi tego wcale, ZUS kieruje do niego pismo przypominające o należnościach - jest to pewnego rodzaju upomnienie. Jeżeli ZUS wszczyna postępowanie egzekucyjne po raz drugi, trzeci itd. w tej samej sprawie, nie musi ponownie wysyłać upomnienia zadłużonemu płatnikowi składek. ZUS przystępuje do egzekucji, gdy upomnienie nie przynosi skutku. Egzekucja może przebiegać w trybie egzekucji administracyjnej i sądowej.
ZUS prowadzi egzekucję własną - prowadzoną przez dyrektora oddziału ZUS jako organu egzekucyjnego przy zastosowaniu środków egzekucyjnych, tj. zajęcia wynagrodzenia za pracę, rachunku bankowego, świadczeń z ubezpieczenia społecznego (np. emerytur, rent). Do postępowania administracyjnego może dojść po 7 dniach od dnia doręczenia upomnienia przez wierzyciela. Najczęściej ZUS sam prowadzi egzekucję administracyjną z konta bankowego dłużnika. W tym celu ustala, w jakim banku dłużnik ma konto (przez wierzyciela bądź system OGNIVO) i składa do banku wniosek o zajęcie środków znajdujących się na koncie zadłużonej firmy. Wzywa jednocześnie do tego, aby bez jego zgody nie dokonywano wypłat z tego rachunku do wysokości wierzytelności, a zajęte kwoty przekazywano na pokrycie egzekwowanego długu.
Dochodzenie zaległych należności wobec ZUS może odbywać się również w drodze egzekucji sądowej prowadzonej przez komornika sądowego na wniosek ZUS. Oddział ZUS przyłącza się do egzekucji prowadzonej z nieruchomości przez komornika.
Jeśli dłużnik jest niewypłacalny lub chwilowo utracił płynność finansową, ZUS może zabezpieczyć swoje roszczenia, ustanawiając hipotekę przymusową (czyli zabezpieczenie wierzytelności na nieruchomościach dłużnika, które nie wymaga zgody dłużnika) lub zastaw ustawowy (ten ustanawiany jest jedynie na rzeczach ruchomych i wyjątkowo na zwierzętach oraz na niektórych prawach zbywalnych np. akcjach, obligacjach).
Niestety za długi względem ZUS mogą odpowiadać osoby trzecie z otoczenia dłużnika. Ustawodawca zalicza do nich: rozwiedzionego małżonka dłużnika, członka rodziny płatnika składek stale współpracującego przy prowadzeniu działalności gospodarczej dłużnika (np. rodzeństwo i rodziców); nabywcę przedsiębiorstwa, zorganizowanej części przedsiębiorstwa, określonych składników majątku; byłych wspólników.
Możliwości uniknięcia zajęcia komorniczego
Oczywiście, istnieją sposoby na uniknięcie zajęcia komorniczego przez ZUS. Jednym z nich jest podpisanie umowy o odroczeniu terminu płatności składek. Taka umowa pozwala zyskać dodatkowy czas na uregulowanie zobowiązań bez naliczania odsetek. Po złożeniu odpowiedniego wniosku, zadłużenie wobec ZUS-u można również podzielić na raty. Warto również rozważyć możliwość umorzenia długu w ZUS czy odwołania od decyzji ZUS.
tags: #co #dluznik #moze #dostawac #zusu #jak