Obowiązki i prawa dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym
Postępowanie egzekucyjne to rodzaj sądowego postępowania cywilnego, mający na celu przymusowe wykonanie zobowiązań, które dłużnik nie spełnił dobrowolnie. Dotyczy ono często m.in. spłaty długu pieniężnego, zwrotu rzeczy lub wykonania określonego świadczenia. W toku takiego postępowania dłużnik, mimo swojej trudnej sytuacji, ma zarówno prawa, jak i obowiązki, które muszą być przestrzegane. Znajomość tych praw umożliwia skuteczną ochronę swoich interesów, a obowiązki stanowią wytyczne, których przestrzeganie jest niezbędne dla prawidłowego przebiegu postępowania.
W poniższym artykule omówimy najważniejsze prawa i obowiązki dłużnika w kontekście postępowania egzekucyjnego.
Prawa dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym
Każdy uczestnik postępowania egzekucyjnego posiada określone prawa oraz obowiązki. Stronami są wierzyciel oraz dłużnik. Komornik nie jest stroną, lecz organem władzy publicznej i ze stronami łączy go wyłącznie stosunek o charakterze publicznoprawnym. Zazwyczaj przebieg postępowania kojarzy się z licznymi obowiązkami leżącymi po stronie dłużnika. I chociaż w tym postępowaniu uwaga skupia się przede wszystkim na uprawnieniach wierzyciela to dłużnik posiada także pewne prawa. Prawa dłużnika to bardzo szerokie zagadnienie.
Dłużnik ma prawo być informowany o każdym etapie postępowania egzekucyjnego. Prawo dłużnika do informacji od komornika jest jednym z jego podstawowych uprawnień, z których może on korzystać w ramach prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego. Warto pamiętać, że komornik powinien udzielać dłużnikowi informacji o stanie sprawy za każdym razem, gdy ten zwróci się o ich udzielenie. Może to uczynić zarówno ustnie - w tym telefonicznie - jak i pisemnie. W przypadku prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, obowiązek okazania oryginału tytułu wykonawczego polega na okazaniu dłużnikowi zweryfikowanego przez komornika dokumentu. Dłużnik ma prawo do uzyskania od komornika informacji o wszczęciu przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. Następuje to wraz z dokonaniem pierwszej czynności egzekucyjnej.
Zgodnie z art. 763 Kodeksu postępowania cywilnego, komornik zawiadamia stronę - a także uczestnika postępowania, którego dotyczy czynność komornika - o każdej dokonanej czynności, o której terminie nie była zawiadomiona i przy której nie była obecna, i na jej żądanie udziela wyjaśnień o stanie sprawy. Warunkiem jest, aby dłużnik nie został zawiadomiony o terminie czynności i nie był przy niej obecny. Dłużnik ma prawo do otrzymania w każdym kierowanym do niego piśmie informacji o aktualnej wysokości należności będącej przedmiotem egzekucji - a więc o sumie, jaka jeszcze pozostała do wyegzekwowania. Chodzi tu zarówno o należność główną, jak i odsetki i koszty postępowania komorniczego. Dopiero ich suma daje wysokość należności do wyegzekwowania. W każdym razie komornik powinien przekazać tę informację bez względu na jakiekolwiek dodatkowe okoliczności.
Dłużnik ma prawo do uzyskania szczegółowych wyjaśnień od organu egzekucyjnego. W przypadku, gdy klientka ma wątpliwości co do kwot przekazanych komornikowi przez pracodawcę w stosunku do kwot przekazanych przez niego wierzycielowi, może zawsze wezwać komornika do udzielenia wyjaśnień. Zatem Pani Grażyna, mając wątpliwości dotyczące salda zadłużenia, może pisemnie wezwać komornika do udzielenia takiej informacji. W piśmie powinny się znaleźć dane dłużnika, oznaczenie komornika, do którego kierowane jest pismo oraz wskazana konkretnej sygnatury akt komorniczych sprawy, której dotyczy pismo. W piśmie dłużniczka może żądać udzielenia informacji np. na temat dat przekazanego przez pracodawcę zajętego wynagrodzenia oraz jego wysokości, dat i wysokości pobranej opłaty egzekucyjnej oraz dat i kwot środków przekazanych wierzycielowi, w rozbiciu miesięcznym począwszy od dnia wszczęcia egzekucji. Warto również poprosić komornika o wskazanie aktualnego salda zadłużenia w rozbiciu na należność główna, odsetki oraz koszty.
Dłużnik ma prawo do ochrony swojego dobrego imienia oraz godności w trakcie postępowania egzekucyjnego. Ochrona praw dłużnika w ramach postępowania egzekucyjnego następuje w pierwszym rzędzie poprzez złożenie skargi na czynność komornika. Skargę tę co do zasady składa się do sądu rejonowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii komornika. Można ją także złożyć na urzędowym formularzu, który jest łatwo dostępny również w każdej kancelarii komorniczej. Poza tym nie zawsze musi trafić ona do sądu. Otóż skargę składa się za pośrednictwem komornika, który dzięki temu ma możliwość samodzielnego usunięcia swoich uchybień. Jeżeli do tego dojdzie, nie trzeba inicjować postępowania przed sądem: w końcu skarga zostanie w całości uwzględniona przez samego komornika.
Prawo do złożenia zażalenia przysługuje zarówno wierzycielowi jak i dłużnikowi. Zażalenie kieruje się do sądu okręgowego za pośrednictwem sądu I instancji, który nadał klauzulę wykonalności (art.394-398 kpc) w terminie tygodniowym. Zgodnie z art. 795 §2 kpc z chwilą doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o wszczęciu egzekucji rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia przez niego zażalenia na postanowienie o nadaniu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności.
Powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego (opozycyjne) służy merytorycznej obronie dłużnika przed egzekucją prowadzoną zgodnie z przepisami postępowania egzekucyjnego.
Rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty daje szanse dłużnikowi, który wyraża chęć spłaty długu, przy czym nie jest w stanie jednorazowo uregulować całej zaległości.
Obowiązki dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym
Postępowanie egzekucyjne nakłada na dłużnika szereg obowiązków, które mają na celu ułatwienie realizacji zobowiązania. Wśród popularnych obowiązków warto wymienić:
- Spełnienie świadczenia.
- Znoszenie egzekucji sądowej.
- Udzielanie Komornikowi wyjaśnień.
- Stawianie się na wezwanie komornika.
- Informowanie komornika o zmianie miejsca pobytu.
- Wykazanie majątku.
- Nieutrudnianie czynności.
Podstawowym obowiązkiem dłużnika jest spełnienie świadczenia będącego przedmiotem egzekucji. Do świadczenia można zaliczyć: spłatę długu, wydanie rzeczy czy wykonanie określonego działania. W przypadku świadczeń pieniężnych obowiązek ten polega na zapłacie komornikowi egzekwowanego świadczenia wraz z kosztami na rachunek bankowy komornika lub gotówką w kancelarii komornika. Pokwitowanie komornika ma taki sam skutek jak pokwitowanie sporządzone w formie dokumentu urzędowego. Poprzez zapłatę do komornika całości egzekwowanego świadczenia wraz z kosztami egzekucyjnymi dłużnik zwalnia się z długu, a postępowanie egzekucyjne ulega zakończeniu.
Dłużnik musi zaakceptować czynności, takie jak zajęcie majątku, zajęcie wynagrodzenia czy przeszukanie, w określonych przypadkach. Zgodnie z art. 804 kpc komornik nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Dłużnik ma obowiązek współdziałania z komornikiem i nie utrudniania mu podejmowanych czynności.
Jeśli dłużnik otrzyma wezwanie od komornika, ma obowiązek stawić się w określonym terminie i miejscu. Komornik ma prawo wezwać dłużnika do złożenia wykazu majątku pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie fałszywych informacji. Dłużnik zobowiązany jest do przedstawienia przedmiotów i praw mogących służyć do zaspokojenia wierzyciela.
Obowiązek ten obejmuje zarówno ujawnienie posiadanego majątku, jak i informowanie o zmianach. Dłużnik ma obowiązek zawiadamiać Komornika w terminie 7 dni o każdej zmianie miejsca swego pobytu trwającej dłużej niż miesiąc. W razie zaniedbania tego obowiązku korespondencję pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Grzywną może być ukarany również dłużnik, który zaniecha powiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie miejsca swojego pobytu.
Dłużnik nie może usuwać, ukrywać, zbywać, darować, niszczyć, rzeczywiście lub pozornie obciążać albo uszkadzać składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 300 i następne Kodeksu karnego). Czyn taki jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W przypadku działania na szkodę kilku wierzycieli, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
Komornik ma prawo nałożyć na dłużnika grzywnę. Jeśli cel egzekucji tego wymaga, komornik zarządzi otworzenie mieszkania oraz innych pomieszczeń i schowków dłużnika, jak również przeszuka jego rzeczy, mieszkanie i schowki. Gdyby to nie wystarczyło, komornik może ponadto przeszukać odzież, którą dłużnik ma na sobie.
Komornik może żądać złożenia wyjaśnień oraz udzielenia informacji od stron postępowania (dłużnik i wierzyciel), instytucji państwowych i publicznych, a ponadto osób nie uczestniczących w postępowaniu. Za nieuzasadnioną odmowę udzielenia wyjaśnień lub informacji bądź udzielenie ich świadomie fałszywych, grozi grzywna do dwóch tysięcy złotych.
Zawiadomienie o wszczęciu egzekucji
Egzekucja komornicza zaczyna się od tego, że komornik sądowy zawiadamia dłużnika o wszczęciu postępowania. Podstawę prawną egzekucji stanowi tytuł wykonawczy zaopatrzony w klauzulę wykonalności. W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez komornika organ egzekucyjny ma obowiązek doręczenia zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, odpisu tytułu oraz formularza skargi. Może mieć ono formę pisemnego zawiadomienia, odpisu zajęcia (np. wynagrodzenia za pracę, rachunku bankowego) lub protokołu zajęcia ruchomości.
Przy pierwszej czynności egzekucyjnej doręcza się dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, z podaniem treści tytułu wykonawczego i wymienieniem sposobu egzekucji oraz z pouczeniem o możliwości, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności, a także sporządzony przez organ egzekucyjny odpis tytułu wykonawczego albo zweryfikowanego przez komornika dokumentu. Komornik poucza dłużnika również o treści przepisów działu V tytułu I części trzeciej oraz prawie i sposobie złożenia wniosku o ograniczenie egzekucji, a także o treści przepisów ustawy Prawo bankowe oraz ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych. W przypadku prowadzenia egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, obowiązek okazania oryginału tytułu wykonawczego polega na okazaniu dłużnikowi zweryfikowanego przez komornika dokumentu.
Dokładne zapoznanie się z zawiadomieniem pozwala na zrozumienie, jakie działania zostaną podjęte przez komornika. Pamiętaj, że skuteczna reakcja na zawiadomienie o wszczęciu egzekucji wymaga przemyślanych działań.
Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje na wniosek wierzyciela na podstawie uzyskanego przez niego tytułu wykonawczego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Na dalszych etapach postępowania komornik ustala majątek dłużnika i podejmuje decyzję, z jakich źródeł będzie prowadził egzekucję, może to być np. wynagrodzenie za pracę, emerytura, renta, rachunek bankowy, ruchomości albo nieruchomości.
Ograniczenia egzekucji
Zgodnie z przepisami kodeksu pracy, potrącenia z wynagrodzenia za pracę mogą być dokonywane w następujących granicach: w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości trzech piątych wynagrodzenia, w razie egzekucji innych należności - do wysokości połowy wynagrodzenia. Wolna od potrąceń jest kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ograniczenie to nie dotyczy jednak egzekucji świadczeń alimentacyjnych.
Zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w przypadku egzekucji świadczeń alimentacyjnych, zajęciu podlega 60% przysługującego świadczenia. W przypadku egzekucji innych należności, zajęciu podlega 25% świadczenia.
Zgodnie z przepisami ustawy prawo bankowe, środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym są wolne od zajęcia do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.
Skarga na czynność komornika
Na wszczęcie postępowania zgodnie z art.767 §1 kpc przysługuje dłużnikowi skarga na czynność komornika. Skargę wnosi się do komornika w terminie tygodniowym od daty zawiadomienia strony o dokonaniu czynności (art.767 §2 kpc). Skarga na czynność komornika powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego oraz określać zaskarżoną czynność lub czynność, której zaniechano, jak również wniosek o zmianę, uchylenie lub dokonanie czynności wraz z uzasadnieniem oraz podlega opłacie sądowej w kwocie 50 zł. Wniesienie skargi nie wstrzymuje dokonania zaskarżonej czynności, chyba że postępowanie egzekucyjne zostanie zawieszone decyzją sądu.
Kiedy można złożyć skargę na czynności komornika? - Co powinna zawierać skarga?
Ważne: Strona wykorzystuje pliki cookies. W ramach witryny stosujemy pliki cookies. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień przeglądarki dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies.
tags: #dluznik #powiadomiony #o #wszczeciu #egzekucji #zobowiazany