Dłużnik solidarny nieujęty w tytule wykonawczym – polskie prawo
W sytuacji, gdy wierzyciel posiada tytuł wykonawczy obejmujący kilku dłużników, którzy odpowiadają solidarnie, pojawia się pytanie o status dłużnika, który nie został bezpośrednio wskazany w tytule wykonawczym, ale którego odpowiedzialność wynika z innych okoliczności, np. poręczenia.
Solidarność dłużników jest instytucją prawa cywilnego, która wzmacnia pozycję wierzyciela, umożliwiając mu dochodzenie całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna. Zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych.
Charakterystyka odpowiedzialności solidarnej
Zgodnie z art. 366 Kodeksu cywilnego, kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z nich zwalnia pozostałych. Solidarna odpowiedzialność dłużników (zwana również solidarnością bierną) jest konstrukcją traktowaną jako zabezpieczenie osobiste wierzytelności, mającą na celu zwiększenie prawdopodobieństwa wyegzekwowania roszczenia.
Cechy charakterystyczne solidarności dłużników obejmują:
- Wielość podmiotów po stronie zobowiązanej.
- Niepodzielność zobowiązania, niezależnie od przedmiotu świadczenia.
- Możliwość żądania przez wierzyciela całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna.
- Utrzymanie zobowiązania wszystkich dłużników aż do całkowitego zaspokojenia wierzyciela.
- Zwolnienie wszystkich dłużników na skutek zaspokojenia wierzyciela przez któregokolwiek z nich.
Źródła solidarności dłużników
Zgodnie z art. 369 Kodeksu cywilnego, źródłem solidarności dłużników może być wyłącznie ustawa lub czynność prawna. Czynność prawna może mieć formę:
- Jednostronnej czynności prawnej.
- Umowy tworzącej stosunek zobowiązaniowy.
- Odrębnej umowy zawartej przed, w trakcie lub po zawarciu umowy „podstawowej”.
Solidarność bierna może zostać zastrzeżona w umowie w sposób wyraźny (np. poprzez użycie zwrotu „odpowiedzialność solidarna”), poprzez odwołanie się do odpowiedzialności solidarnej opisanej w art. 366 Kodeksu cywilnego, poprzez opisanie zobowiązania w sposób zbliżony do konstrukcji odpowiedzialności solidarnej, a także w sposób dorozumiany, co wymaga analizy wszelkich okoliczności związanych z zawarciem umowy.
Przykłady przepisów prawnych wprowadzających solidarną odpowiedzialność:
- Art. 47 prawa wekslowego: Kto weksel wystawił, przyjął, indosował lub zań poręczył, odpowiada wobec posiadacza solidarnie.
- Art. 141 ustawy Prawo zamówień publicznych: Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia ponoszą solidarną odpowiedzialność za wykonanie umowy i wniesienie zabezpieczenia należytego wykonania umowy.
- Art. 107 ustawy Ordynacja podatkowa: W przypadkach i w zakresie przewidzianych w niniejszym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie.
Wybór dłużnika przez wierzyciela
Istotą odpowiedzialności solidarnej jest prawo wierzyciela do żądania spełnienia świadczenia przez wybranego przez niego dłużnika. Wierzyciel może według swojego swobodnego uznania decydować, od którego dłużnika (lub dłużników), w jakim zakresie, terminie oraz w jaki sposób chce dochodzić spełnienia należnego świadczenia. Może on kierować swoje roszczenia przeciwko temu dłużnikowi (lub dłużnikom), którzy dają najwyższą gwarancję wykonania świadczenia. Uprawnienie to może być realizowane na każdym etapie postępowania, zarówno sądowego, jak i egzekucyjnego.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 grudnia 2000 r. (sygn. III CKN 1352/00) wskazał, że skoro w niniejszej sprawie powódka pozwała tylko jednego z dłużników, to nie ma mechanizmów procesowych, które by pozwalały na dopozwanie wbrew jej woli także pozostałych dłużników solidarnych.
Roszczenia regresowe
Zgodnie z art. 376 Kodeksu cywilnego, w sytuacji, gdy jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie, treść istniejącego między współdłużnikami stosunku prawnego rozstrzyga o tym, czy i w jakich częściach może on żądać zwrotu od współdłużników. Jeżeli z treści tego stosunku nie wynika nic innego, dłużnik, który świadczenie spełnił, może żądać zwrotu w częściach równych. Służy mu w stosunku do nich tzw. roszczenie regresowe.
Podstawą tych rozliczeń jest odrębny stosunek wewnętrzny. Dłużnik, który spełnił świadczenie, może żądać jego części, jaka przypada na pozostałych współdłużników.
Bankowy tytuł egzekucyjny a odpowiedzialność solidarna
W kontekście spraw dotyczących bankowych tytułów egzekucyjnych, odpowiedzialność karna często wynika z poręczenia wekslowego. Poręczenie wekslowe jest czynnością bankową, która uprawnia bank do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego. W takiej sytuacji, poręczyciele odpowiadają jak dłużnicy solidarni wobec wierzyciela.
Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 sierpnia 1969 r. (II CR 429/69) uznał, że na podstawie art. 881 Kodeksu cywilnego wierzyciel może żądać spełnienia całości lub części świadczenia zarówno od dłużnika głównego oraz wszystkich poręczycieli łącznie, albo też od niektórych lub od każdego z nich z osobna. Ponieważ sytuacja prawna współporęczycieli jest taka sama jak współdłużników solidarnych (art. 881 KC), poręczyciel, który spełnił świadczenie, staje się wierzycielem dłużnika głównego (wstępuje w prawa zaspokojonego wierzyciela - art. 518 KC).
7 grzechów głównych banków: Bankowy tytuł egzekucyjny BTE
Dłużnik nieujęty w tytule wykonawczym
W sytuacji, gdy dłużnik solidarny nie został bezpośrednio wymieniony w tytule wykonawczym, ale jego odpowiedzialność wynika np. z poręczenia, wierzyciel nadal może dochodzić od niego roszczeń. Bankowy tytuł egzekucyjny, zaopatrzony w klauzulę wykonalności, może być podstawą egzekucji również wobec takich osób, jeśli ich odpowiedzialność jest udokumentowana i wynika z powiązania z głównym zobowiązaniem.
Powodowie w przedstawionych sprawach, działając jako konsumenci i poręczyciele wekslowi, domagali się pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w całości. Sąd uznał, że każda z tych osób mogła występować samodzielnie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości, ale tylko wobec niej. To, że żądanie zostało sformułowane w ten sposób, nie prowadziło do sytuacji, że sprawa mogła toczyć się tylko i wyłącznie z udziałem wszystkich dłużników po stronie powodowej.
W przypadku poręczenia, nawet jeśli dłużnik główny nie jest ujęty w tytule wykonawczym, poręczyciel ponosi odpowiedzialność solidarną. Wierzyciel ma prawo wyboru, od kogo dochodzić roszczenia. Warto jednak pamiętać, że poręczając zobowiązania, stajemy się za nie współodpowiedzialni i możemy zostać pociągnięci do materialnej odpowiedzialności.
tags: #dluznik #solidarny #nie #ujety #w #tytule