Fundusz kapitałowy a komornik: Czy świadczenia socjalne są bezpieczne?
Zajęcie komornicze stanowi narzędzie służące przymusowemu wyegzekwowaniu długu od dłużnika, który nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań dobrowolnie. Może ono obejmować wynagrodzenie za pracę, a także świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS).
Kluczowe znaczenie dla zidentyfikowania świadczeń, których dotyczy dane zajęcie, ma wskazanie przez komornika odpowiednich podstaw prawnych. W celu prowadzenia egzekucji z innych wierzytelności niż wynagrodzenie za pracę, komornik działa na podstawie art. 895 Kodeksu postępowania cywilnego (Kpc). W takim przypadku komornik:
- zawiadamia dłużnika (pracownika lub inną osobę uprawnioną do korzystania z ZFŚS) o tym, że nie wolno mu odbierać żadnego świadczenia ani rozporządzać zajętą wierzytelnością i ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;
- wzywa dłużnika wierzytelności (pracodawcę prowadzącego działalność socjalną, finansowaną z ZFŚS), aby należnego od niego świadczenia nie uiszczał dłużnikowi, lecz złożył je komornikowi lub na rachunek depozytowy Ministra Finansów (art. 896 § 1 pkt 1 i 2 Kpc).
Warto zaznaczyć, że pracodawcy, który postępuje wbrew wskazaniom pisma o zajęciu wynagrodzenia (w tym świadczeń z ZFŚS lub świadczenia urlopowego), grozi grzywna do 5000 zł i odpowiedzialność wobec wierzyciela za wyrządzoną szkodę (art. 901 Kpc). Gdy z zajęcia wynika, że świadczenie z ZFŚS lub świadczenie urlopowe jest objęte egzekucją, pracodawca przekazuje je komornikowi w całości.
Wynagrodzenie za pracę a świadczenia z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych
Stosunek pracy to relacja o charakterze wzajemnym: pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem (art. 22 § 1 Kodeksu pracy). Wynagrodzenie jest zatem świadczeniem ekwiwalentnym względem pracy wykonywanej przez pracownika (art. 80 kp).
Świadczenia z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych są związane ze stosunkiem pracy w ten sposób, że ich adresatami są pracownicy, członkowie ich rodzin oraz emeryci - byli pracownicy. Różnica między wynagrodzeniem za pracę a wspomnianymi świadczeniami polega na tym, że ich przyznawanie nie zależy od tego, czy i w jakim zakresie pracownik wykonuje pracę, lecz od tego, jaka jest jego sytuacja życiowa, rodzinna i materialna. Świadczenia z ZFŚS służą zaspokajaniu przez pracodawcę, w miarę posiadanych środków, socjalnych potrzeb pracowników. Pracodawcy nie mają bezwzględnego obowiązku prowadzenia działalności socjalnej na rzecz pracowników, gdyż przepisy Kodeksu jedynie postulują prowadzenie takiej działalności; obowiązek zaspokajania potrzeb socjalnych pracowników został warunkowo ujęty w Ustawie z dnia 4 marca 1994 roku o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (art. 16, art. 94 pkt 8 kp, art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych).
Powyższe prowadzi do wniosku, że wynagrodzenie za pracę oraz świadczenia z ZFŚS to dwa odrębne świadczenia. Pierwsze jest koniecznym elementem stosunku pracy; drugie ma związek ze stosunkiem pracy, lecz nie stanowi ekwiwalentu za wykonywaną pracę.
Egzekucja z wynagrodzenia za pracę
Ten rodzaj egzekucji unormowano w art. 880-888 Kodeksu postępowania cywilnego. Do egzekucji z wynagrodzenia za pracę komornik przystępuje przez jego zajęcie. Komornik zawiadamia dłużnika (pracownika, którego wynagrodzenie zostaje zajęte), że do wysokości egzekwowanego świadczenia i aż do pełnego pokrycia długu nie wolno mu odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób. Dotyczy to w szczególności periodycznego wynagrodzenia za pracę i wynagrodzenia za prace zlecone oraz nagród i premii przysługujących dłużnikowi za okres jego zatrudnienia, jak również związanego ze stosunkiem pracy zysku lub udziału w funduszu zakładowym oraz wszelkich innych funduszów, pozostających w związku ze stosunkiem pracy.
Komornik wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał dłużnikowi poza częścią wolną od zajęcia żadnego wynagrodzenia, lecz przekazywał zajęte wynagrodzenie bezpośrednio wierzycielowi egzekwującemu, zawiadamiając komornika o pierwszej wypłacie, albo przekazywał zajęte wynagrodzenie komornikowi w wypadku, gdy do wynagrodzenia jest lub zostanie w dalszym toku postępowania egzekucyjnego skierowana jeszcze inna egzekucja, a wynagrodzenie w części wymagalnej nie wystarcza na pokrycie wszystkich egzekwowanych świadczeń wymagalnych.
Potrąceń z wynagrodzenia za pracę dokonuje się po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego. Potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:
- w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości ⅗ wynagrodzenia;
- w razie egzekucji innych należności - do wysokości połowy wynagrodzenia.
Ponadto przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, po dokonaniu ww. odliczeń składek, zaliczki podatku oraz wpłat do pracowniczego planu kapitałowego (art. 87 § 1 i § 3 Kpc).
Do katalogu składników wynagrodzenia i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, podlegających zajęciu w ramach egzekucji z wynagrodzenia za pracę, nie zalicza się świadczeń z ZFŚS, jako niepowiązanych w żaden sposób z pracą i jej efektami (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 27 lutego 2018 roku, II SA/Bd 1181/17). W związku z tym do zajęcia świadczeń z ZFŚS nie może dojść w ramach zajęcia wynagrodzenia za pracę.
Czy zajęcie przez komornika świadczeń z ZFŚS podlega ograniczeniom?
Jak wyżej wskazano, w art. 87 i 871 Kodeksu pracy przewidziano ograniczenia procentowe potrąceń oraz kwoty wolne od potrąceń, co podyktowane jest celem ustawodawcy dotyczącym zapewnienia pracownikowi-dłużnikowi koniecznego minimum środków utrzymania. W art. 833 Kpc analogiczną ochronę (ograniczenia i kwoty wolne od potrąceń) przewidziano m.in. w odniesieniu do świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania albo stanowiących jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną.
Wśród świadczeń korzystających ze wspomnianej ochrony nie wymieniono świadczeń z ZFŚS. Prowadzi to do wniosku, że w przypadku zajęcia tego typu świadczeń mogą być one w całości przeznaczone na spłatę długu. Jedynym przypadkiem, w którym można byłoby rozważać zastosowanie ograniczeń jak przy egzekucji z wynagrodzenia za pracę, byłaby sytuacja, w której dane świadczenie socjalne byłoby świadczeniem powtarzającym się, którego celem byłoby zapewnienie utrzymania albo stanowiłoby jedyne źródło dochodu dłużnika. Wydaje się wszakże, że tego rodzaju przypadki w praktyce nie występują - świadczenia socjalne zwykle stanowią jedynie swego rodzaju uzupełnienie przychodów ze stosunku pracy i nie stanowią jedynego źródła dochodu.
Przykłady i interpretacje
Świadczenia z ZFŚS nie wchodzą w skład wynagrodzenia za pracę, dlatego nie podlegają potrąceniom na zasadach dotyczących wynagrodzenia pracowniczego. Pracownik może ubiegać się ze środków ZFŚS o dofinansowanie np. wyprawki szkolnej dla dziecka oraz otrzymać zapomogę z tytułu indywidualnych zdarzeń losowych.
Przykład 1: Pracownikowi przyznano bony finansowane z ZFŚS z okazji Świąt Bożego Narodzenia. Przed przekazaniem pracownikowi wspomnianych bonów pracodawca został poinformowany przez komornika o zajęciu wynagrodzenia pracownika, na podstawie art. 881 Kpc. W związku z tym pracodawca dokonał stosownych potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Nie był natomiast uprawniony do nieuiszczenia pracownikowi świadczenia w postaci bonów i złożenia go komornikowi, gdyż w zawiadomieniu od komornika nie wskazano jako podstawy prawnej art. 895, ewentualnie art. 896 Kpc, dotyczącego egzekucji z innych wierzytelności niż wynagrodzenie za pracę.
Świadczenia pieniężne przyznawane ze środków ZFŚS pracownikom i innym osobom uprawnionym, co do zasady, podlegają egzekucji komorniczej w pełnej wysokości. Nie ma przy tym znaczenia, na jaki cel mają być przeznaczone lub kto będzie z nich korzystać. Pracownik może ubiegać się od pracodawcy i ze środków ZFŚS o dofinansowanie np. wyprawki szkolnej dla dziecka oraz otrzymać zapomogę z tytułu indywidualnych zdarzeń losowych. Uprawnieni do świadczeń są bowiem pracownicy oraz członkowie ich rodzin, lecz wnioskować o dane świadczenie dla tych osób może pracownik.
Aby w przyszłości uchronić przed potrąceniem, świadczenia pieniężne z ZFŚS przyznane pracownikowi czy członkowi jego rodziny można wydać w formie rzeczowej.
Świadczenia z ZFŚS a egzekucja komornicza
Zgodnie ze stanowiskiem Departamentu Prawa Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z 21 czerwca 2011 r. w sprawie możliwości prowadzenia egzekucji komorniczej lub administracyjnej ze świadczeń z ZFŚS, świadczenia socjalne nie podlegają egzekucji komorniczej, jeżeli dotyczy ona wyłącznie wynagrodzenia ze stosunku pracy (czyli należności zajmowanych na podstawie art. 881 Kpc). Fakt, że udzielana pracownikom z ZFŚS pomoc pieniężna nie mieści się w pojęciu wynagrodzenia za pracę, wiąże się jednak również z tym, że nie należy stosować wobec niej przepisów Kodeksu pracy, w tym ograniczeń i limitów dokonywanych potrąceń (art. 87 i 871 Kodeksu pracy).
Fundacja rodzinna a komornik
Fundacja rodzinna stanowi odrębną kategorię podmiotu, która może wpływać na sposób ochrony majątku przed egzekucją komorniczą. Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, fundator zobowiązany jest do pokrycia funduszu założycielskiego, który nie może mieć wartości niższej niż 100 000 zł.
Fundator może przy tym wnieść majątek do fundacji rodzinnej zarówno w formie pokrycia obowiązkowego funduszu założycielskiego, jak i w formie darowizny. Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej przestaje być majątkiem prywatnym fundatora.
Zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem, w tym z tytułu obowiązku alimentacyjnego. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.
Jednakże, odpowiednio wcześnie wniesiony przez fundatora majątek może spowodować, że komornik nie będzie mógł legalnie egzekwować z majątku fundacji. Fundator w zamian za wniesienie majątku do fundacji nie otrzymuje bowiem żadnych udziałów czy innych tego typu instrumentów, które mógłby zająć komornik. Prawa, które ma fundator w fundacji rodzinnej, są przy tym niezbywalne i nie wchodzą do ewentualnej masy upadłości fundatora, a co za tym idzie: również nie podlegają zajęciu.
Aby jednak majątek wniesiony do fundacji faktycznie był w pełni bezpieczny, musi on zostać wprowadzony do fundacji rodzinnej jeszcze przed powstaniem zobowiązania. Odwrotna kolejność, a więc wniesienie mienia do fundacji już po powstaniu zobowiązania spowoduje bowiem, że komornik będzie miał prawo zająć majątek fundacji.
Fundacja rodzinna jest więc świetną możliwością na zabezpieczenie i ochronę prywatnego majątku. Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej przestaje być bowiem majątkiem prywatnym fundatora.
tags: #fundusz #kapitalowy #a #komornik