Tytuł wykonawczy wobec małżonka dłużnika – jak zabezpieczyć swoje interesy?
W obliczu rosnącej liczby zobowiązań finansowych i potencjalnych długów, kwestia odpowiedzialności majątkowej małżonków staje się niezwykle istotna. Szczególnie problematyczna sytuacja pojawia się, gdy wierzyciel dysponuje tytułem wykonawczym przeciwko jednemu z małżonków, a dług dotyczy majątku wspólnego. W takich przypadkach kluczowe staje się uzyskanie tzw. klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, która pozwala na egzekucję z majątku wspólnego.
Podstawą każdej egzekucji jest tytuł wykonawczy, który jest tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym w klauzulę wykonalności. Zgodnie z treścią art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego, tylko takie dokumenty uprawniają do prowadzenia egzekucji. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi pozostającemu w związku małżeńskim otwiera drogę do egzekucji nie tylko z majątku osobistego dłużnika, ale również z jego wynagrodzenia za pracę, dochodów z działalności zarobkowej, a także z korzyści uzyskanych z praw autorskich, praw własności przemysłowej i innych praw twórcy (art. 7761 § 1 k.p.c.).
Jednakże, sam wyrok przeciwko jednemu małżonkowi nie upoważnia do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego małżonków. Aby wierzyciel mógł skierować egzekucję do majątku wspólnego, konieczne jest uzyskanie przez niego tytułu wykonawczego, wystawionego przeciwko obojgu małżonkom. Bez tego dokumentu wspólna nieruchomość małżonków pozostaje bezpieczna - egzekucja nie zostanie wykonana.
Uzyskanie tytułu egzekucyjnego przeciwko małżonkowi dłużnika jest możliwe w postępowaniu rozpoznawczym, na podstawie art. 787 k.p.c. Aby to udowodnić, wierzyciel może posłużyć się dokumentem urzędowym lub prywatnym. W klauzuli wykonalności sąd stwierdzi - zgodnie z art. 787 k.p.c. - że odpowiedzialność małżonka dłużnika ograniczona jest do majątku objętego wspólnością majątkową. Tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego odpowiedzialności do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego małżonków, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa (Art. 7871 k.p.c.).
Warto podkreślić, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej (intercyzy) nie stanowi przeszkody do nadania klauzuli wykonalności według przepisów art. 787 i art. 7871 k.p.c. oraz prowadzenia na podstawie tak powstałego tytułu wykonawczego egzekucji do tych składników, które należałyby do majątku wspólnego, gdyby umowy majątkowej nie zawarto. Przepis ten nie wyłącza obrony małżonków w drodze powództw przeciw egzekucyjnych, jeżeli umowa majątkowa małżeńska była skuteczna wobec wierzyciela (Art. 7872 k.p.c.).
Kiedy nieruchomość wspólna jest zagrożona?
Firma małżonka popadła w długi, a Ty boisz się o wasze wspólne mieszkanie? Przepisy w Polsce umożliwiają wszczęcie egzekucji takiej nieruchomości, jednak tylko na wybranych warunkach.
Jeśli wierzyciel ma tytuł wykonawczy, to może skierować egzekucję do nieruchomości, która jest własnością dłużnika. Gdy jednak ta nieruchomość stanowi majątek wspólny małżonków, to komornik, który prowadzi egzekucję długów jednego z małżonków, może wszcząć egzekucję tej nieruchomości, czyli dokonać wpis ostrzegawczy w dziale III księgi wieczystej o wszczętej egzekucji z nieruchomości. Jednak nic więcej nie może zrobić, poza wszczęciem postępowania do czasu uzyskania przez wierzyciela tytułu wykonawczego, wystawionego przeciwko obojgu małżonkom.
Tytuł wykonawczy przeciwko małżonkowi może zostać wystawiony w sytuacji, gdy małżonek wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania, a wierzyciel ma dowód potwierdzający wyrażenie tej zgody, który przedstawi w sądzie np. akt notarialny (dokument urzędowy) albo dokument prywatny - poręczenie za dług, zgoda na zawarcie umowy. Nie ma natomiast znaczenia, czy małżonek nieprowadzący przedsiębiorstwa wyraził zgodę na te czynności. Małżonkowie nie mogą ratować się przed odpowiedzialnością, zawierając majątkową umowę małżeńską.
Obrona małżonka przed egzekucją
Małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności, może się bronić. Małżonkowie mogą się jednak bronić, wytaczając powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 k.p.c. Jak wynika bowiem z uchwały Sądu Najwyższego z 19 listopada 2008 (III CZP 105/08), „małżonkowi dłużnika, przeciwko któremu - na podstawie art. 787 § 1 k.p.c. (…) - została nadana klauzula wykonalności z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, nie przysługuje powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji (art. 841 § 1 k.p.c.).”
Co więcej Sąd Najwyższy uważa, że małżonek dłużnika nie może w drodze powództwa, przewidzianego w art. 841 § 1 k.p.c., żądać zwolnienia od egzekucji przedmiotu wchodzącego w skład majątku wspólnego i znajdującego się we wspólnym władaniu małżonków tylko na tej podstawie, że wierzyciel nie uzyskał przeciwko niemu klauzuli wykonalności w trybie art. 787 k.p.c. Wynika tak z wyroku z 9 stycznia 2003 (IV CK 327/02). Może natomiast - gdy egzekucja została wszczęta przeciwko niemu bez uzyskania klauzuli wykonalności w trybie art. 787 k.p.c. - domagać się umorzenia egzekucji na podstawie art. 825 pkt 3 k.p.c. Ma też możliwość skorzystania z powództwa przewidzianego w art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c. W myśl tego przepisu dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części albo ograniczenia, jeżeli małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787 k.p.c.
Wpis w księgach wieczystych o wszczętej egzekucji może być wykreślony, gdy małżonek dłużnika zgodnie z art. 9231 par. 2 kodeksu postępowania cywilnego, sprzeciwi się zajęciu nieruchomości stanowiącej wspólny majątek. Warto zadbać o wykreślenie tego wpisu, ponieważ może on utrudnić właścicielom dysponowanie i zarządzanie nieruchomością.
Żądanie podziału majątku przez wierzyciela
Wierzyciel jednego z małżonków ma prawo żądania spłacenia długu z udziału w majątku, który przypadłby dłużnikowi, gdyby ustała wspólność majątkowa. Wierzyciel może złożyć wniosek o ustanowienie przymusowej rozdzielności majątkowej na podstawie art. 52 § 1a kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. By żądać takiej rozdzielności, wierzyciel musi mieć konkretne powody: posiadanie tytułu wykonawczego, istnienie wierzytelności, egzekucja majątku osobistego jest bezskuteczna.
W trakcie postępowania o ustanowienie sądowej, przymusowej rozdzielności majątkowej, wierzyciel musi udowodnić, że aby spłacić wierzytelność stwierdzoną tytułem wykonawczym, trzeba dokonać podziału wspólnego majątku małżonków. Jest możliwość, że sąd zgodzi się na taki podział, pod warunkiem, że postępowanie egzekucyjne, skierowane do majątku osobistego osoby zadłużonej, nie przyniesie oczekiwanego rezultatu, czyli nie pokryje powstałego długu. Ustanowienie rozdzielności majątkowej oznacza, że to, co było wcześniej wspólne małżonków, zostanie podzielone i stanie się majątkiem osobistym dłużnika.
Sytuacja po rozwodzie
Jeśli orzeczono rozwód z małżonkiem-dłużnikiem to nie jest możliwe uzyskanie przez wierzyciela klauzuli przeciwko byłemu małżonkowi dłużnika. Dla nadania przez sąd klauzuli wykonalności na małżonka dłużnika niezbędne jest by małżeństwo trwało tak w chwili zaciągania zobowiązania jak i w chwili nadania klauzuli. W przypadku gdy wcześniej został orzeczony rozwód, zgodnie z orzeczeniami Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1976 r. (sygn. akt: IV CZ 29/76) oraz z dnia 26 czerwca 1974 r.
Rozdzielność majątkowa i intercyza, a dziedziczenie #dziedziczenie #intercyza #rozdzielnośćmajątkowa
Przykładowy przypadek
Decyzją z dnia 02.07.2018 r. organ podatkowy ustalił wysokość podatku od nieruchomości za nieruchomość będącą własnością Państwa S., przy czym I i II rata podatku były płatne w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. Ponieważ dokonane wpłaty częściowo pokryły zobowiązanie podatkowe za 2018 rok, a na koncie podatkowym widniały również zaległości z tytułu podatku za lata 2013-2016, w dniu 08.10.2018 r. zostały wysłane upomnienia na Panią S. (nr upom. 7XX7/2018) oraz na Pana S. (nr upom. 7XX8/2018) z tytułu niezapłaconego podatku od nieruchomości na kwotę 9 026,80 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Następnie organ podatkowy z dniem 28.12.2018 r. wystawił tytuły wykonawcze z dwoma różnymi numerami na oboje współmałżonków odpowiedzialnych solidarnie za zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości (tyt. wyk. nr 4XX4/2018 wystawiony na Panią S. na kwotę 9 026,80 zł i tyt. wyk. nr 4XX5/2018 wystawiony na Pana S. na kwotę 9 026,80 zł). W dniu 25 stycznia br. Urząd Skarbowy dokonał pobrania egzekucyjnego z tytułu wykonawczego wystawionego zarówno na Panią S. jak i na Pana S. ze wskazaniem na pokrycie solidarnego zobowiązania współmałżonków. Urząd Skarbowy pobrał kwotę 9 026,80 zł z Pani S., oznaczoną na tyt. wyk. nr 4XX4/2018 oraz kwotę 9 026,80zł z Pana S. oznaczoną na tyt. wyk. nr 4XX5/2018.
W tej sytuacji pojawia się pytanie, czy w momencie wpływu na rachunek organu podatkowego pobranie dokonane przez Urząd Skarbowy z drugiego współwłaściciela w ramach tego samego zobowiązania stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 Ordynacji podatkowej. Ponadto, w przypadku współwłaścicieli pozostających w stosunku małżeńskim odpowiadających solidarnie za zobowiązanie, prawidłowym jest wystawienie dwóch tytułów wykonawczych z dwoma różnymi numerami (tzn. na każdego z osobna), czy wystawienie tytułu wykonawczego obejmującego zobowiązanie, za które odpowiedzialni są małżonkowie solidarnie, poprzez wypełnienie bloku A.2 tyt. wyk. (tj. wpisanie danych współmałżonka)? W przypadku wystawienia dwóch tytułów wykonawczych na współmałżonków konieczne jest dołączenie pisma informującego organ egzekucyjny, iż należność wskazana w tytułach wykonawczych ma charakter solidarny.
tags: #tytul #egzekucyjny #na #wspolmalzonka