Zasady zaliczania wpłat przez wierzyciela: jak dłużnik wskazuje, na co wpłaca
W sytuacji, gdy dłużnik ma wobec tego samego wierzyciela kilka zobowiązań tego samego rodzaju, a wpłacona kwota nie pokrywa całości zadłużenia, pojawia się kluczowe pytanie: na poczet którego długu powinna zostać zaliczona ta wpłata? Kwestię tę reguluje art. 451 Kodeksu cywilnego (kc), który określa zasady zarachowania zapłaty.
Wola dłużnika jako priorytet
Zgodnie z zasadą uregulowaną w art. 451 § 1 kodeksu cywilnego („kc”), „dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić.” Oznacza to, że dłużnik ma prawo decydować, na poczet którego konkretnego zobowiązania ma zostać zaliczona jego wpłata. Powinien to zrobić „przy spełnianiu świadczenia” - na przykład poprzez wpisanie w tytule przelewu numeru faktury, którą opłaca.
Wola dłużnika, aby zaliczyć jego wpłatę na konkretny dług, nie musi być wyrażona wprost, na przykład przez wpisanie numeru faktury. Zdarza się, że sądy interpretują ją z okoliczności sprawy. Przykładem może być sytuacja, w której dłużnik zalega z zapłatą za trzy faktury, a wpłaca kwotę dokładnie odpowiadającą jednej z nich, nie podając numeru faktury w tytule przelewu. W takim przypadku należy przyjąć, że z okoliczności wynika, iż wpłata dotyczy tej konkretnej faktury, na którą wierzyciel powinien ją zaliczyć.
Ważne: Wierzyciel nie może zaliczyć wpłaty na inny dług niż wskazany przez dłużnika. Wyjątkiem jest możliwość zaliczenia wpłaty w pierwszej kolejności na odsetki.
Pole manewru wierzyciela: odsetki i należności uboczne
Nawet jeśli dłużnik wskazał, na poczet którego długu ma być zaliczona wpłata, wierzyciel ma pewne pole manewru. Zgodnie z art. 451 § 1 zdanie drugie kc, „to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może przede wszystkim zaliczyć na związane z tym długiem zaległe należności uboczne oraz na zalegające świadczenia główne.” Oznacza to, że wierzyciel może - ale nie musi - zaliczyć wpłatę najpierw na odsetki (lub inne należności uboczne), ale tylko te związane z konkretnym długiem, którego dotyczy wpłata. Nie może zaliczać wpłaty na odsetki z innych długów.
Przykład:
Dłużnik zalega z zapłatą za fakturę, a odsetki za opóźnienie wyniosły 55 zł. Dłużnik wpłacił kwotę, wskazując w tytule przelewu numer faktury. Wierzyciel ma dwie możliwości:
- Zaliczyć wpłatę najpierw na należność główną. Wówczas należność główna zostanie w całości opłacona, a dłużnikowi pozostanie do zapłaty 55 zł odsetek.
- Zaliczyć wpłatę najpierw na odsetki (55 zł), a pozostałą kwotę na należność główną. Wówczas odsetki zostaną opłacone, a dłużnik nadal będzie zalegał z częścią należności głównej, od której można naliczać dalsze odsetki.
Wierzycielowi bardziej opłaca się zaliczyć wpłatę najpierw na odsetki, ponieważ pozwala to na naliczanie dalszych odsetek od pozostałej należności głównej.
Ważne: Zasadę, że wpłatę można zaliczyć najpierw na odsetki, a potem na należność główną, stosuje się również wtedy, gdy dłużnik ma wobec wierzyciela tylko jeden dług.
Gdy dłużnik milczy: decyzja przechodzi na wierzyciela
Jeżeli dłużnik nie wskazał, na który z kilku długów ma zostać zaliczona wpłata, uprawnienie w tym względzie przechodzi na wierzyciela. Wówczas wierzyciel może dokonać zarachowania zapłaty w pokwitowaniu. Aby wybór wierzyciela był wiążący dla dłużnika, muszą być spełnione następujące warunki:
- Wierzyciel musi wystawić dłużnikowi pokwitowanie, w którym wskaże sposób zaliczenia wpłaty.
- Pokwitowanie powinno zostać wystawione niezwłocznie po otrzymaniu wpłaty.
- Dłużnik musi przyjąć to pokwitowanie (nie zgłosić wobec niego sprzeciwu).
Przyjęcie przez dłużnika pokwitowania bez zastrzeżeń skutkuje wyłączeniem uprawnienia dłużnika co do określenia kolejności zapłaty.
Ważne: Jeśli ani dłużnik, ani wierzyciel nie wskaże porządku zarachowania zapłaty, decyduje wymagalność długów i jej data. Wówczas wpłatę zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego.
Czym jest spirala zadłużenia i jak się z niej wydostać? | Praktyczny poradnik
Umowa ponad przepisami
Należy pamiętać, że zasady zaliczania wpłat mogą być szczegółowo uregulowane w umowie między stronami. Jeśli w umowie określono zasady, jak zaliczyć wpłatę (np. że zawsze należy ją zarachować na odsetki od najstarszego długu), to należy je stosować. Dopiero jeśli w umowie tych zasad nie uregulowano, stosuje się reguły z art. 451 Kodeksu cywilnego.
Podsumowanie zasad zaliczania wpłat:
- Sprawdź umowę: Jej zapisy dotyczące zaliczania wpłat mają pierwszeństwo przed zasadami z Kodeksu cywilnego.
- Wola dłużnika: Dłużnik ma prawo wskazać, na który z jego kilku długów ma zostać zaliczona wpłata.
- Należności uboczne: Wierzyciel może zaliczyć wpłatę najpierw na odsetki związane z danym długiem.
- Brak wskazania przez dłużnika: Decyzję o zaliczeniu wpłaty podejmuje wierzyciel, wystawiając pokwitowanie.
- Brak decyzji obu stron: Wpłatę zalicza się na najstarszy dług.
tags: #wierzyciel #wskazuje #na #co #wplaca