Solidarna odpowiedzialność dłużników w polskim prawie cywilnym
W sytuacji, gdy kilka osób solidarnie odpowiada za dług, jest to korzystne dla wierzyciela. Może on wybrać, od których dłużników i w jakim zakresie żądać zapłaty. Aby kilka osób odpowiadało solidarnie, musi to wynikać albo z czynności prawnej (najczęściej - z treści zawartej umowy), albo z przepisów ustawy.
Solidarność dłużników polega na tym, że kilku dłużników jest zobowiązanych w ten sposób, iż wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (art. 366 § 1 KC). Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani (art. 366 § 2 KC).
To do wierzyciela należy decyzja, od którego z nich będzie dochodzić zapłaty i w jakiej części, przy czym w każdym czasie może zmienić swoje zdanie i zwrócić swoje żądania do innej, zadłużonej solidarnie osoby. Mimo podzielności świadczenia każdy z dłużników odpowiada za cały dług i to w takim samym zakresie.
Wierzyciel nie musi poprzestać na wysyłaniu wezwań do zapłaty - ma prawo oddać sprawę do sądu. To on decyduje, czy pozwie wszystkich, czy tylko niektórych dłużników solidarnych. "Skoro powódka pozwała tylko jednego z takich dłużników, to nie ma mechanizmów procesowych, które by pozwalały na dopozwanie, wbrew jej woli, także pozostałych dłużników solidarnych" - stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 6 grudnia 2000 r. (sygn. III CKN 1352/00).
Zgodnie z art. 369 kc źródłem solidarności dłużników może być wyłącznie ustawa lub czynność prawna. W literaturze poprzez ustawę rozumie się w przepisy Kodeksu cywilnego oraz innych aktów prawnych z zakresu prawa cywilnego, administracyjnego, finansowego itp.
W wielu przepisach zawarte są postanowienia o solidarnej odpowiedzialności kilku osób za dług. Klasycznym przykładem jest tu odpowiedzialność poręczyciela - w braku odmiennego zastrzeżenia poręczyciel jest odpowiedzialny jak współdłużnik solidarny (art. 881 Kodeksu cywilnego). Duże znaczenie w praktyce ma przepis przewidujący solidarną odpowiedzialność inwestora i wykonawcy za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcom (art. 6471 § 5 K.c.). Także wspólnicy spółki cywilnej odpowiadają za zobowiązania spółki solidarnie (art. 864 K.c.). Z solidarną odpowiedzialnością mamy też do czynienia przy umowie zlecenia: jeżeli kilka osób dało lub przyjęło zlecenie wspólnie, ich odpowiedzialność względem drugiej strony jest solidarna (art. 745 K.c.). Do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe (art. 1034 K.c.). Jeżeli kilka osób zaciągnęło zobowiązanie dotyczące ich wspólnego mienia, są one zobowiązane solidarnie, chyba że umówiono się inaczej (art. 370 K.c.). Solidarna odpowiedzialność najemców za zapłatę czynszu wynika z art. 380 § 2 K.c. Zgodnie z nim w braku odmiennej umowy dłużnicy (tu: najemcy) zobowiązani do świadczenia podzielnego (tu: zapłaty czynszu) są odpowiedzialni za jego spełnienie solidarnie, jeżeli wzajemne świadczenie wierzyciela (tu: wynajmującego) jest niepodzielne. Świadczenie polegające na oddaniu rzeczy w najem jest świadczeniem niepodzielnym. Przy najmie lokalu za zapłatę czynszu i innych należnych opłat odpowiadają solidarnie z najemcą stale zamieszkujące z nim osoby pełnoletnie, przy czym odpowiedzialność tych osób ogranicza się do wysokości czynszu i innych opłat należnych za okres ich stałego zamieszkiwania (art. 6881 K.c.).
Solidarna odpowiedzialność dłużników może mieć swoje źródło w czynności prawnej. Odpowiednie postanowienie ustanawiające solidarną odpowiedzialność dłużników może być zastosowane w jednostronnej czynności prawnej, w umowie tworzącej stosunek zobowiązaniowy lub w odrębnej umowie zawartej przed, w trakcie lub po zawarciu umowy „podstawowej”. Warto zwrócić uwagę, że umowa, w której zastrzeżono solidarność dłużników, może być zmieniona w dowolnym momencie. Solidarność bierna może zostać zastrzeżona w umowie w dowolny sposób, przykładowo:
- w sposób wyraźny poprzez użycie w umowie zwrotu „odpowiedzialność solidarna” lub innego terminu o podobnym znaczeniu;
- poprzez odwołanie się do odpowiedzialności solidarnej opisanej w art. 366 kc;
- poprzez opisanie zawieranej zobowiązania (umowy) w sposób zbliżony do konstrukcji odpowiedzialności solidarnej;
- w sposób dorozumiany - w tej sytuacji w celu ustalenia, że wprowadzono została solidarna odpowiedzialność dłużników, możliwa jest analiza wszelkich okoliczności związanych z zawarciem umowy, przykładowo brana pod uwagę jest treść negocjacji, porozumień, zwyczajów stosowanych w ramach dotychczasowej współpracy.
Istotą odpowiedzialności solidarnej dłużników jest prawo wierzyciela do żądania spełnienia świadczenia przez wybranego przez niego dłużnika. Wierzyciel może, według swojego wyboru, żądać spełnienia całości lub części świadczenia:
- od wszystkich dłużników łącznie,
- od kilku dłużników lub
- od każdego dłużnika z osobna.
Uprawnienie wierzyciela do wyboru dłużnika nie jest niczym ograniczone. Według własnego swobodnego uznania decyduje on, od którego dłużnika (lub dłużników), w jakim zakresie, terminie oraz w jaki sposób chce dochodzić spełnienia należnego świadczenia. W szczególności może kierować swoje roszczenia przeciwko temu dłużnikowi (lub dłużnikom), którzy dają najwyższą gwarancję wykonania świadczenia. Uprawnienie do wyboru wierzyciel może realizować zarówno przed wszczęciem postępowania sądowego, w jego toku, jak i podczas postępowania egzekucyjnego. Sposób skorzystania z uprawnień wierzyciela nie może być kwestionowany przez żadnego z dłużników solidarnych.
Należy zwrócić uwagę, że wierzyciel w każdym czasie może zmienić dokonany przez siebie wybór. Przykładowo może cofnąć powództwo w stosunku do części dłużników, wystąpić przeciwko innym dłużnikom z odrębnym powództwem, dopozwać dłużników, złożyć wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego przeciwko niektórym z nich. Warto również zasygnalizować, że jeśli którykolwiek z dłużników spełni całe świadczenie, wówczas wierzyciel nie ma już prawa domagać się jego spełnienia od pozostałych dłużników.
Roszczenia regresowe
Zgodnie z art. 376 kc, jeżeli jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie, treść istniejącego między współdłużnikami stosunku prawnego rozstrzyga o tym, czy i w jakich częściach może on żądać zwrotu od współdłużników. Jeżeli z treści tego stosunku nie wynika nic innego, dłużnik, który świadczenie spełnił, może żądać zwrotu w częściach równych.
Oznacza to, że w sytuacji gdy jeden lub kilku dłużników solidarnych spełniło świadczenie wobec wierzyciela, to wtedy pozostali dłużnicy zwolnieni są ze zobowiązania i powinno dojść do wzajemnych rozliczeń między nimi. Podstawą przedmiotowych rozliczeń jest odrębny stosunek wewnętrzny. Dłużnik, który spełnił świadczenie, może więc żądać jego części, jaka przypada na pozostałych współdłużników. Służy mu w stosunku do nich tzw. roszczenie regresowe.
Chwilą powstania roszczenia regresowego jest moment spełnienia świadczenia w zakresie przekraczającym udział przypadający na danego dłużnika. Do momentu przekroczenia wysokości udziału w długu nie można żądać od współdłużników spłaty. Niezależnie jest przy tym, czy świadczenie na rzecz wierzyciela zaspokoiło jego dług w pełni czy w części - istotne jest, w jakiej mierze spłacony został udział dłużnika.
Pamiętajmy jednak, że jeśli dłużnik solidarny całkowicie lub częściowo zaspokoił wierzyciela, powinien skierować do pozostałych współdłużników wezwanie do wykonania (w określonym terminie) zobowiązania regresowego w częściach na nich przypadających. Dopiero bezskuteczny upływ wskazanego terminu powodować będzie stan opóźnienia po stronie pozostałych współdłużników.
Część przypadająca na dłużnika niewypłacalnego rozkłada się między współdłużników (art. 376 § 2 KC). Zatem co do zasady przy rozliczeniach między współdłużnikami solidarnymi należy przyjąć, że dług powinien zostać rozdzielony po równo między nich, chyba że z treści istniejącego między nimi stosunku prawnego wynikają inne zasady rozliczeń. Należy pamiętać, że chodzi tu o rozliczenia wewnętrzne między dłużnikami - zasady te nie mają więc zastosowania do rozliczenia między dłużnikami a wierzycielem.
Podsumowanie
Solidarna odpowiedzialność dłużników jest instytucją prawną mającą na celu przede wszystkim ochronę interesów wierzyciela. Daje mu ona szerokie możliwości dochodzenia należności, pozwalając na wybór dłużnika lub dłużników, od których będzie żądał spełnienia świadczenia. Jednocześnie, dla samych dłużników, rodzi ona znaczące ryzyko, ponieważ każdy z nich może zostać zobowiązany do spłaty całego długu. Kluczowe znaczenie w relacjach między dłużnikami solidarnymi mają ich wewnętrzne ustalenia, które mogą modyfikować zasady regresu, ale nie wpływają na zakres odpowiedzialności wobec wierzyciela.
Solidarność Dłużników
Spłata na rzecz banku całości zobowiązania wynikającego z zawartej umowy kredytu przez dłużników solidarnych również zobowiązanych z tytułu tej umowy, nie spowoduje w momencie jej dokonania powstania dla podatnika przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Dłużnik solidarny spłaca bowiem własny dług, a nie cudzy.
tags: #zaplata #dlugu #dluznik #solidarny #a #pozostali