Asesor komorniczy jako zastępca komornika: obowiązki i status prawny
Celem niniejszego artykułu jest ustalenie statusu asesora komorniczego w czasie pełnienia przez niego funkcji zastępcy komornika w rozumieniu przepisów prawa pracy.
Spektrum badawcze koncentruje się wokół poszukiwania odpowiedzi na pytanie, czy zastępca komornika - asesor, powołany w trybie art. 43 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych, zachowuje status pracownika, skoro uzyskuje miano organu władzy publicznej w zakresie wykonywania czynności zawodowych zastrzeżonych dla komornika sądowego.
Żaden przepis ustawy o komornikach sądowych nie udziela wyraźnej odpowiedzi na pytanie problemowe, dlatego autor przeprowadza rozważania interdyscyplinarne.
Rola i obowiązki komornika sądowego
Czynności egzekucyjne w sprawach cywilnych wykonuje wyłącznie komornik, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w innych ustawach.
Komornik, poza zadaniami określonymi w ust. 5, obowiązany jest na pisemne żądanie udzielić niezbędnych informacji do prawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Komornik na własny rachunek wykonuje czynności, o których mowa w art. 1.
Komornik działa na obszarze swojego rewiru komorniczego, z zastrzeżeniem ust. 2.
Komornik nie może odmówić przyjęcia wniosku o wszczęcie egzekucji, wykonania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia lub europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym, do przeprowadzenia których jest właściwy zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 listopada 1964 r.
Wierzyciel ma prawo wyboru komornika na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyjątkiem spraw o egzekucję z nieruchomości oraz spraw, w których przepisy o egzekucji z nieruchomości stosuje się odpowiednio.
W przypadku odmowy wszczęcia egzekucji, wykonania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, wykonania europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym lub podjęcia innych czynności wchodzących w zakres ustawowych zadań komornika, komornik wydaje postanowienie.
Komornik wybrany przez wierzyciela zawiadamia niezwłocznie o wszczęciu egzekucji, wykonaniu postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia lub europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym komorników właściwych według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
W razie podejmowania przez komornika wybranego przez wierzyciela czynności poza swoim rewirem komorniczym, wydatki obejmujące diety przysługujące osobom zatrudnionym w kancelarii komornika i uczestniczącym w tych czynnościach, koszty przejazdów i noclegów komornika i tych osób oraz koszty transportu specjalistycznego obciążają wierzyciela, chyba że wyrazi on zgodę na obciążenie go innymi wydatkami określonymi w art. 39 ust. 2.
Przekazując sprawę innemu komornikowi, komornik wybrany przez wierzyciela, w terminie 7 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia o przekazaniu, zwraca niewykorzystaną zaliczkę lub jej część pobraną na poczet wydatków, o których mowa w ust. 13.
Komornik jest obowiązany do złożenia oświadczenia o swoim stanie majątkowym.
Informacje zawarte w oświadczeniu o stanie majątkowym stanowią tajemnicę prawnie chronioną i podlegają ochronie przewidzianej dla informacji niejawnych o klauzuli tajności „zastrzeżone” określonej w przepisach o ochronie informacji niejawnych, chyba że komornik, który złożył oświadczenie, wyraził pisemną zgodę na ich ujawnienie.
Komornik używa tytułu: ,,Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w ……………..
Komornik dostosowuje dni i godziny przyjęć interesantów do miejscowych warunków.
W sprawach pilnych komornik powinien przyjąć interesantów poza ustalonymi godzinami przyjęć.
Status prawny asesora komorniczego
Zadaniem aplikanta, a w późniejszym czasie asesora jest należyte przygotowanie się do wykonywania zawodu Komornika Sądowego.
W tym celu są oni zobligowani m.in. do pogłębiania swojej wiedzy w zakresie postępowania egzekucyjnego, jak również przepisów z innych dziedzin prawa.
Aplikant ponadto jest zobligowany do uiszczania na zajęcia organizowane przez Radę Izby, a także przystępowania do okresowych kolokwiów.
Trwa ona dwa lata i kończy się egzaminem, którego zdanie jest jednym z warunków do wpisu na listę asesorów komorniczych.
Na gruncie obecnie obowiązującej ustawy aplikant po upływie roku od rozpoczęcia aplikacji może być upoważniony do samodzielnego wykonywania określonych czynności egzekucyjnych.
Zakres tychże czynności może być taki sam jak w wypadku asesora komorniczego.
Ustawodawca nakłada na Komornika obowiązek złożenia upoważnienia bądź zlecenia na piśmie.
W praktyce ów dokument jest jednym z pierwszych, jakie możemy znaleźć w aktach sprawy.
Nie od dziś wiadomo, że zarówno aplikant jak i asesor pełnią istotną rolę przy prowadzeniu postępowań.
Przede wszystkim należy zauważyć, że to właśnie przez podejmowanie czynności mogą nauczyć się praktycznego wykonywania zawodu.
Wbrew powszechnej opinii egzekucja nie polega tylko na dokonywaniu czynności „zza biurka” takich jak zajęcia wynagrodzenia, wierzytelności czy świadczeń emerytalnych.
Często w sprawie zachodzi konieczność podjęcia czynności terenowych w miejscu zamieszkania i siedzibie dłużnika.
Mają one na celu ustalenie składników majątkowych, ale przede wszystkim stanowią charakter uzupełniający wobec informacji, jakie urzędy i instytucje przekazują w odpowiedziach na zapytania.
Od początku trwania prac nad nową Ustawą o Komornikach Sądowych i Egzekucji toczyła się dyskusja na temat uprawnień, jakie powinni mieć zarówno aplikant, jak i asesor.
Ustawodawca od samego początku wyszedł z założenia, że asesor powinien wykonywać tylko czynności o charakterze szkoleniowym i mają mieć one charakter incydentalny.
Aplikant komorniczy wedle pierwotnych założeń miał być całkowicie pozbawiony możliwości dokonywania czynności w sprawach.
Zdaniem Ministerstwa Sprawiedliwości, w wielu wypadkach to na asesorze spoczywał obowiązek prowadzenia kancelarii, a nad podejmowanymi przez niego czynnościami nie było sprawowanej kontroli.
Pretekstem do zmian były także przypadki podjęcia czynności sprzecznych z przepisami w tym słynna sprawa zajęcia ciągnika rolnikowi spod Mławy.
W nowej ustawie przyjęto pewnego rodzaju kompromis w zakresie uprawnień, ale trudno go uznać za korzystny dla wierzyciela.
Ustawodawca w sposób enumeratywny określił, jakie czynności może, w oparciu o upoważnienie, wykonywać aplikant II roku.
Należą do nich m.in. wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wszczęcie egzekucji i pism w toku postępowania, wezwania do uiszczenia zaliczki bądź opłaty stałej, czy też kierowanie zapytań do osób i instytucji.
Nadto aplikant może dokonywać ustaleń, czy dłużnik faktycznie zamieszkuje lub prowadzi działalność gospodarczą pod danym adresem albo czy w danym miejscu znajduje się majątek dłużnika.
Przyjęte rozwiązanie powoduje istotne ograniczenie czynności, jakie aplikant może podejmować w oparciu o udzielone uprzednio upoważnienie.
Jak już wcześniej wskazano, na gruncie obecnie obowiązujących przepisów uprawnienia aplikanta i asesora były niemalże identyczne.
Od stycznia 2019 roku aplikant nie będzie mógł np. zająć ruchomości czy też podpisać pism takich jak zajęcie wynagrodzenia za pracę, wierzytelności.
Obowiązki podjęcia szeregu czynności spadną na asesora, ale przede wszystkim Komornika.
Autorzy projektu od początku podkreślali, że z zasady Komornik winien przeprowadzać czynności osobiście.
Przyjmując takie stanowisko warto sobie zadać pytanie, w jakim celu powstała instytucja aplikacji czy asesury?
Warto w tym miejscu odnieść się do aplikacji adwokackiej czy radcowskiej.
Rola aplikacji jest jedna i niezmienna - ma ona na celu przygotowanie adepta pod okiem patrona do wykonywania zawodu.
Nie da się tego inaczej uczynić niż przez umożliwienie podejmowania czynności.
W przypadku aplikanta adwokackiego jest to uczestnictwo w rozprawie i reprezentowanie klienta, zaś na gruncie egzekucji - prowadzenie czynności w terenie.
Trudno jest uznać za przygotowanie do zawodu podejmowanie czynności w postaci wezwania stron do uzupełnienia braków formalnych wniosku albo pism, czy też kierowanie zapytań do urzędów.
Ograniczenia w zakresie podejmowanych czynności dotkną także asesorów.
Najpoważniejszą zmianą, jaka została przegłosowana jest zakaz samodzielnego podejmowania czynności przez asesora poza kancelarią.
Od niniejszej zasady są wprawdzie wyjątki, jednakże nie mają one większego wpływu na tok postępowania.
Czynności, o których mowa określono w art. 138 ust. 3 zgodnie z którym „Zakaz dokonywania czynności poza kancelarią nie wyklucza możliwości pisemnego upoważnienia asesora w konkretnej sprawie do: 1) samodzielnego ustalenia, czy dłużnik faktycznie zamieszkuje lub prowadzi działalność pod wskazanym adresem albo czy we wskazanym miejscu znajduje się majątek dłużnika, 2) wysłuchania dłużnika, żądania od dłużnika złożenia wykazu majątku oraz żądania wyjaśnień i informacji w trybie art. 761 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, 3) zajęcia ruchomości - z zastrzeżeniem, że asesorowi nie wolno odebrać dozoru nad zajętymi ruchomościami, a oznaczenia wartości zajętych ruchomości dokonuje komornik.”
Z treści przytoczonego przepisu jasno wynika, że po pierwsze wyjątków od zasady jest niewiele, zaś po drugie - nie wpłyną one w sposób istotny na tok postępowania.
Ciężar podejmowania czynności został w całości przerzucony na Komornika.
Rodzi się zatem pytanie, czy asesor przy tak istotnych ograniczeniach, może zostać w należyty sposób przygotowany do wykonywaniu zawodu?
Warto w tym miejscu wspomnieć o jeszcze jednej istotnej zmianie.
Asesor będzie bowiem mógł być zastępcą Komornika tylko w sytuacji, kiedy jego nieobecność jest spowodowana wypoczynkiem, chorobą albo inną usprawiedliwioną nieobecnością.
Obecnie może być zastępcą także wówczas, gdy Komornik jest zawieszony w czynnościach, odwołany, czy też przeniesiony w inne miejsce.
W takiej sytuacji zastępcą będzie mógł być wyłącznie inny Komornik Sądowy.
Niniejsza zmiana w znaczący sposób ograniczy możliwość przygotowania się do należytego wykonania zawodu.
Należy bowiem podkreślić, że Asesorowi będącemu zastępcą Komornika przysługują jego prawa i obowiązki.
Zastępstwo komornika: obowiązki i procedury
W przypadku niemożności wykonywania obowiązków z powodu wypoczynku, choroby albo innej usprawiedliwionej nieobecności, prezes właściwego sądu rejonowego, na wniosek komornika zawierający wskazanie przyczyny nieobecności, jej okresu oraz osoby zastępcy, wyznacza, w drodze zarządzenia, zastępcę komornika.
W przypadku, o którym mowa w ust. - jeżeli wyraził zgodę na pełnienie obowiązków zastępcy komornika w okresie przewidywanej nieobecności.
W zakresie wykonywania czynności, o których mowa w art. 5.
W przypadku gdy wskazany przez komornika zastępca nie spełnia wymogów, o których mowa w ust. 2, prezes właściwego sądu rejonowego wyraża sprzeciw wobec osoby zastępcy, o czym niezwłocznie informuje zainteresowanego komornika i wskazanego zastępcę komornika, wskazując jednocześnie osobę zastępcy według własnego uznania spośród komorników działających w tym samym rewirze.
Jeżeli komornik nie może pełnić obowiązków z powodu przeszkód prawnych lub faktycznych, pełnienie obowiązków zleca się zastępcy komornika.
Jak zatrzymać KOMORNIKA? Sprawdź 4 SKUTECZNE kroki!
Zmiany, o których wspomniałem wyżej będą miały negatywny wpływ na prowadzone postępowania egzekucyjne.
Skutkiem ich wprowadzenia będzie wydłużenie czasu ich trwania, co przyczyni się również na wartość wyegzekwowanych świadczeń.
Ustawodawca wprowadził ograniczenie co do ilości spraw, które organ egzekucyjny może przyjąć do prowadzenia.
Nie można jednak zapominać, że będzie ono dotyczyło postępowań wszczętych po dacie 01.01.2019r.
Trudno zatem będzie mówić o efektywnej egzekucji w sytuacji, kiedy Komornik prowadzi np. 10.000 spraw i niemalże wszystkie czynności będzie musiał podejmować samodzielnie.
Skutkiem uchwalonych zmian może być masowe zwalnianie aplikantów i asesorów, zaś w konsekwencji - spadek liczby osób zainteresowanych zawodem.
Zatrudnianie aplikanta czy asesora przy znaczącym ograniczeniu jego uprawnień niewiele zmieni.
Nie należy bowiem zapominać, że Komornik Sądowy jest nie tylko ogniwem wymiaru sprawiedliwości.
Jego działania, mają także wpływ na gospodarkę.
Odzyskane należności powodują bowiem zmniejszenie zatorów płatniczych, a w konsekwencji przedsiębiorcy mają więcej środków na inwestycje.
Nie należy też zapominać o wierzycielach dochodzących należności o charakterze alimentacyjnym bądź też spraw pracowniczych.
Niejednokrotnie bowiem tylko dzięki działaniom podejmowanym przez organ egzekucyjny udaje się odzyskać należne środki.
W interesie wierzycieli jest zatem monitorowanie skutków przegłosowanych ustaw, a nade wszystko postulowanie zmian.
tags: #asesor #komorniczy #zastepca #komornika