Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – kompleksowy przewodnik

Egzekucja administracyjna to kluczowy mechanizm prawny, który umożliwia przymusowe wykonanie obowiązków przez osoby zobowiązane. Zasady postępowania oraz środki przymusu, jakie mogą być stosowane przez administracyjne organy egzekucyjne w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków, uregulowane zostały w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dokument ten określa w szczególności zasady postępowania oraz środki egzekucyjne, które mogą być stosowane przez organy egzekucji administracyjnej. Egzekucja administracyjna została uregulowana w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ egzekucyjny i jego kompetencje

Organem egzekucyjnym obowiązków o charakterze pieniężnym jest naczelnik urzędu skarbowego. Jest on uprawniony do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. W ograniczonym zakresie kompetencje te należą również do innych organów wymienionych w art. 19 ustawy, np. właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego w zakresie należności, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ.

Schemat podziału organów egzekucyjnych w postępowaniu administracyjnym

Obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej

Egzekucji administracyjnej podlegają następujące obowiązki o charakterze pieniężnym, zgodnie z art. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji:

Podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
Niepodatkowe należności budżetowe, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
Należności z tytułu przychodów z prywatyzacji.
Grzywny i kary pieniężne wymierzane przez organy administracji publicznej.
Należności pieniężne, inne niż wymienione w pkt 1 i 2, jeżeli pozostają we właściwości rzeczowej organów administracji publicznej.
Należności przypadające od jednostek budżetowych, wynikające z zastosowania wzajemnego potrącenia zobowiązań podatkowych ze zobowiązaniami tych jednostek.
Należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw.
Wpłaty na rzecz funduszy celowych utworzonych na podstawie odrębnych przepisów.
Należności pieniężne z tytułu składek do Funduszu Żeglugi Śródlądowej oraz składek specjalnych do Funduszu Rezerwowego.
Należności pieniężne państwa członkowskiego wynikające z tytułu:
- Podatków i należności celnych pobieranych przez to państwo lub w jego imieniu, przez jego jednostki podziału terytorialnego lub administracyjnego, w tym organy lokalne, lub w imieniu tych jednostek lub organów, a także w imieniu Unii Europejskiej.
- Refundacji, interwencji i innych środków stanowiących część całkowitego lub częściowego systemu finansowania Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) oraz Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), w tym kwot należnych w związku z tymi działaniami.
- Opłat i innych należności pieniężnych przewidzianych w ramach wspólnej organizacji rynku Unii Europejskiej dla sektora cukru.
- Kar, grzywien, opłat i dopłat administracyjnych związanych z należnościami pieniężnymi, o których mowa w lit. a-c, nałożonych przez organy właściwe do pobierania podatków i należności celnych lub właściwe do prowadzenia postępowań administracyjnych dotyczących podatków i należności celnych lub potwierdzonych przez organy administracyjne lub sądowe na wniosek organów właściwych w sprawie podatków i należności celnych.
- Opłat za zaświadczenia i podobne do zaświadczeń dokumenty wydane w postępowaniach administracyjnych w sprawie należności pieniężnych, o których mowa w lit. a.
- Odsetek i kosztów związanych z należnościami pieniężnymi, o których mowa w lit. a-e, w związku z którymi możliwe jest zwrócenie się o wzajemną pomoc na podstawie ustawy o wzajemnej pomocy.
Administracyjnych kar pieniężnych lub grzywien administracyjnych nałożonych na pracodawcę delegującego pracownika z terytorium RP w związku z naruszeniem przepisów dotyczących delegowania pracowników w ramach świadczenia usług.
Należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.

Do obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej zaliczamy również:

Obowiązki z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi, nakładane w drodze decyzji organów Państwowej Inspekcji Pracy.
Obowiązki z zakresu ochrony danych osobowych, nakładane w drodze decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Szczegółowy katalog czynności podlegających egzekucji odnajdziemy w art. 2 ustawy.

Podstawa prawna egzekucji administracyjnej

Egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo - w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego - bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej.

Możliwe jest również dochodzenie należności pieniężnych - bez konieczności wydawania decyzji, jeżeli wynikają one odpowiednio z:

Zeznania lub z deklaracji złożonej przez podatnika lub płatnika.
Zgłoszenia celnego złożonego przez zobowiązanego.
Deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne.
Informacji o opłacie paliwowej.
Informacji o dopłatach.
Deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Z rozliczenia zamknięcia, o którym mowa w art. 175 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2015/2446 z dnia 28 lipca 2015 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 w odniesieniu do szczegółowych zasad dotyczących niektórych przepisów unijnego kodeksu celnego.
Z informacji o opłacie emisyjnej.
Z deklaracji o wysokości daniny solidarnościowej.

W takiej sytuacji niezbędne jest, aby odpowiednio w deklaracji, zeznaniu, zgłoszeniu celnym lub innej wskazanej informacji, zamieszczone zostało pouczenie, że stanowią one podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, a wierzyciel przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego przesłał zobowiązanemu upomnienie, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Schemat procesu egzekucji administracyjnej

Środki egzekucyjne w egzekucji administracyjnej

W postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję prowadzi się z różnych składników majątku zobowiązanego, w tym:

Z pieniędzy.
Z wynagrodzenia za pracę.
Ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej.
Z rachunków bankowych.
Z innych wierzytelności pieniężnych.
Z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków.
Z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych.
Z weksla.
Z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej.
Z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.
Z pozostałych praw majątkowych.
Z ruchomości.
Z nieruchomości.

Natomiast w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązków o charakterze niepieniężnym stosuje się:

Grzywnę w celu przymuszenia.
Wykonanie zastępcze.
Odebranie rzeczy ruchomej.
Odebranie nieruchomości, opróżnienie lokali i innych pomieszczeń.
Przymus bezpośredni.

Zgodnie z art. 7 § 2 przywołanej ustawy, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - wybiera najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Organ egzekucyjny ma obowiązek brać powyższą zasadę pod uwagę ustalając kolejność stosowania środków egzekucyjnych.

Warsztat „Ocena etyczna badań klinicznych i zadania organizacji pacjentów”, dr Rafał Staszewski, ABM

Grzywna jako środek egzekucyjny

Grzywna w celu przymuszenia jest szczególnym środkiem egzekucyjnym. Choć posiada charakter finansowy, ma na celu przymuszenie do wypełnienia danego obowiązku lub zaniechania jakiegoś działania. Stosuje się ją, gdy inny środek egzekucyjny jest bezcelowy. Grzywna może być nakładana kilkukrotnie, ale co do zasady nie może przekroczyć kwoty 50.000 zł dla osób fizycznych oraz 200.000 zł dla pozostałych podmiotów.

Przedmioty wyłączone spod egzekucji administracyjnej

Na podstawie art. 8 § 1 omawianej ustawy, nie podlegają egzekucji administracyjnej:

Przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie niezbędne dla zobowiązanego i będących na jego utrzymaniu członków rodziny, a także ubranie niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu.
Zapasy żywności i opału, niezbędne dla zobowiązanego i będących na jego utrzymaniu członków rodziny na okres 30 dni.
Jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce, potrzebne do wyżywienia zobowiązanego i będących na jego utrzymaniu członków rodziny, wraz z zapasem paszy i ściółki do najbliższych zbiorów.
Narzędzia i inne przedmioty niezbędne do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego, z wyłączeniem środka transportu, oraz surowce niezbędne do tej pracy na okres 7 dni.
Przedmioty niezbędne do pełnienia służby przez zobowiązanego lub do wykonywania przez niego zawodu.
Pieniądze w kwocie 760 zł.
Wkłady oszczędnościowe złożone w bankach na zasadach i w wysokości określonej przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe.
Oszczędności członka kasy złożone w kasie w wysokości określonej przepisami ustawy z dnia 5 listopada 2009 roku o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych.
Dokumenty osobiste, po jednej obrączce zobowiązanego i jego współmałżonka, wykonanej z metali szlachetnych, ordery i odznaczenia oraz przedmioty niezbędne zobowiązanemu i członkom jego rodziny do nauki lub wykonywania praktyk religijnych, a także przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane znacznie poniżej ich wartości, a które dla zobowiązanego mają znaczną wartość użytkową.
Kwoty otrzymane na pokrycie wydatków służbowych, w tym kosztów podróży i wyjazdów.
Kwoty otrzymane jako stypendia.
Rzeczy niezbędne ze względu na ułomność fizyczną zobowiązanego lub członków jego rodziny.
Kwoty otrzymane z tytułu obowiązkowych ubezpieczeń majątkowych.
Środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych, wypłacone w formie zaliczki, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone.
Rzeczy służące w kościołach i innych domach modlitwy do odprawiania nabożeństwa lub do wykonywania innych praktyk religijnych albo będące obiektami kultu religijnego, choćby były kosztownościami lub dziełami sztuki.
Sumy przyznane orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jeżeli egzekwowana wierzytelność przysługuje Skarbowi Państwa.

Skarga na czynności egzekucyjne i zawieszenie postępowania

Skarga na czynności egzekucyjne to instytucja prawa zawarta w art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jest to podstawowe prawo zobowiązanego do obrony własnych interesów, w tym przypadku zagrożonych egzekucją. Skargę na czynności egzekucyjne wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał czynności, w terminie nie dłuższym niż siedem dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę do dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej.

Raz rozpoczęte postępowanie egzekucyjne może podlegać zawieszeniu. Przepis art. 56 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje kilka sytuacji, w których takie zawieszenie następuje. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy po śmierci zobowiązanego został ustanowiony zarząd sukcesyjny. W takim przypadku postępowanie nie podlega zawieszeniu.

Aby zawiesić postępowanie, organ egzekucyjny zobowiązany jest do wydania postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Zawieszone postępowanie ulega zazwyczaj wznowieniu. Główną przesłanką do wznowienia postępowania egzekucyjnego jest ustanie przyczyny zawieszenia. Po zawiadomieniu zobowiązanego organ ponownie przystępuje do czynności egzekucyjnych. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie powoduje, że dokonane już czynności egzekucyjne tracą moc.

Porównanie egzekucji administracyjnej i sądowej
Cecha	Egzekucja administracyjna	Egzekucja sądowa (KPC)
Organ egzekucyjny	Naczelnik urzędu skarbowego, inne organy administracji publicznej	Komornik sądowy
Podstawa prawna	Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji	Kodeks postępowania cywilnego
Cel	Zaspokojenie wierzyciela (najczęściej Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego)	Zaspokojenie wierzyciela (najczęściej osoby fizycznej, przedsiębiorcy)
Rodzaje egzekwowanych obowiązków	Głównie pieniężne (podatki, opłaty, należności budżetowe), ale także niepieniężne	Głównie pieniężne, ale także niepieniężne (np. wydanie rzeczy)

tags: #asysta #ustawa #o #posterpowaniu #egzekucyjny