Bankowy Tytuł Egzekucyjny Wydany Przed Zmianą Prawa: Analiza Skutków i Wyroków
Bankowy tytuł egzekucyjny (BTE) był dokumentem, który pozwalał bankom na dochodzenie swoich wierzytelności bez konieczności prowadzenia pełnego procesu sądowego. Stwierdzał on istnienie wymagalnej wierzytelności banku wobec osoby, która dokonała z nim czynności bankowej, na przykład podpisała umowę kredytu. Po nadaniu przez sąd klauzuli wykonalności, BTE stawał się tytułem wykonawczym, stanowiącym podstawę do wszczęcia egzekucji komorniczej.
Znacznie uproszczona i uprzywilejowana droga nadawania BTE klauzuli wykonalności była uzasadniana tym, że banki są instytucjami zaufania publicznego i powinny być traktowane bardziej liberalnie niż inni wierzyciele. W praktyce wyglądało to tak, że w przypadku zalegania z płatnościami, bank wypowiadał umowę kredytu, wystawiał BTE, a następnie zwracał się do sądu o nadanie klauzuli wykonalności, co często stanowiło jedynie formalność. Z tak uzyskanym tytułem wykonawczym bank zwracał się do komornika o wszczęcie egzekucji.
Jednakże, w wyroku z dnia 14 kwietnia 2015 r. (sygn. akt P 45/12), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy ustawy - Prawo bankowe umożliwiające dochodzenie roszczeń poprzez bankowe tytuły egzekucyjne są niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, naruszając zasadę równego traktowania. Trybunał uznał, że prawo do wystawiania BTE jest przywilejem banków, który narusza konstytucyjną zasadę równego traktowania w trzech aspektach. Skutkiem wyroku była utrata z dniem 1 sierpnia 2016 r. możliwości wystawiania przez banki BTE.
Zmiany Prawne i Ich Konsekwencje
Przepisy Prawa bankowego umożliwiające bankom wystawianie BTE (art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.) zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny odroczył jednak utratę mocy tych przepisów do 1 sierpnia 2016 r., aby dać ustawodawcy czas na odpowiednią zmianę przepisów i wydanie przepisów intertemporalnych, regulujących stan przejściowy, a także umożliwić zakończenie spraw będących w toku.
Ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 9 października 2015 roku, uchyliła przepisy umożliwiające bankom wystawianie bankowych tytułów egzekucyjnych. Zgodnie z przepisami przejściowymi (art. 11 ust. 1 i 2 ww. ustawy), bankowe tytuły egzekucyjne wydane przed dniem 1 sierpnia 2016 roku i opatrzone klauzulą wykonalności przed tą datą zachowały moc tytułów wykonawczych. Oznacza to, że jeśli BTE został wystawiony przed 1 sierpnia 2016 r. i nadano mu przed tą datą klauzulę wykonalności, to na jego podstawie nadal mogło być prowadzone postępowanie egzekucyjne.
Projekt nowelizacji przepisów przewidywał również głosy o całkowitym zlikwidowaniu BTE w polskim systemie prawnym. Wskazywano na nadużywanie tej instytucji, gdyż rocznie wystawiano około miliona bankowych tytułów egzekucyjnych. Postulowano bardziej racjonalne podejście do tej możliwości egzekucji, kładąc nacisk na lepsze informowanie klientów o zagrożeniach związanych z BTE.
Problemy z Przemiotowym i Podmiotowym Zakresem BTE
Kluczową kwestią stało się to, kto może skutecznie posługiwać się BTE i jakie skutki prawne niesie za sobą jego wykorzystanie, zwłaszcza po zmianach prawnych.
Nabywca Wierzytelności a BTE
Zacząć należy od konkluzji, że nabywca wierzytelności (wierzyciel), który nie jest bankiem (np. firma windykacyjna), nie może skutecznie twierdzić, że nastąpiła przerwa biegu przedawnienia na skutek nadania klauzuli wykonalności BTE i wszczęcia postępowania egzekucyjnego na jego podstawie. Dla takiego wierzyciela początek wymagalności roszczenia (początek biegu przedawnienia długu) biegnie od daty wymagalności - terminu zapłaty raty lub terminu po wypowiedzeniu pożyczki (kredytu).
Uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2016 r. (sygn. akt III CZP 29/16) stwierdzono, iż: „Nabywca wierzytelności niebędący bankiem nie może powoływać się na przerwę biegu przedawnienia spowodowaną wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności”. Sąd Najwyższy potwierdził swoje stanowisko w wyroku z dnia 20 kwietnia 2018 r. (sygn. akt II CSK 356/17), wskazując, że skutki prawne postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie BTE są związane tylko z podmiotami, które mogły wystawiać taki tytuł i prowadzić egzekucję na jego podstawie, czyli tylko z bankami.
Jeżeli zbycie wierzytelności, której dotyczy przerwa biegu przedawnienia, następuje na rzecz innego banku, nabywca może powoływać się na skutki związane z przerwą biegu przedawnienia. Natomiast, gdy nabywcą jest osoba niebędąca bankiem, brak podstaw prawnych, aby rozciągać na nią skutki przywileju, z którego może korzystać bank.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 października 2016 r. (sygn. akt III CZP 52/16) wyjaśnił, że przerwa biegu przedawnienia została spowodowana czynnością banku zmierzającą do egzekwowania roszczenia, podczas gdy nabywcy niebędącemu bankiem miałaby służyć nie do egzekwowania, lecz do dochodzenia roszczenia. Powód, jako nabywca wierzytelności niebędący bankiem, nabył wprawdzie wierzytelność tożsamą z wierzytelnością Banku S.A., lecz nie wszedł w sytuację prawną zbywcy wywołaną przerwaniem biegu przedawnienia i jego rozpoczęciem na nowo.
W razie cesji wierzytelności, przerwa biegu przedawnienia wywołana złożeniem wniosku o wszczęcie egzekucji na podstawie BTE zachowa swój skutek wyłącznie wobec tych cesjonariuszy, którzy sami mogliby posłużyć się bankowym tytułem egzekucyjnym. W pozostałych sytuacjach przerwę biegu przedawnienia uznaje się za niebyłą, zatem bieg terminu przedawnienia w stosunku do nabywcy wierzytelności określa się na zasadach ogólnych.
Możliwość Obrony Przed Egzekucją z BTE
W zasadzie najskuteczniejszą obroną przed egzekucją prowadzoną na podstawie BTE jest wytoczenie powództwa przeciwegzekucyjnego. Zgodnie z przepisem art. 840 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części albo ograniczenia, jeżeli przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności.
Powództwo przeciwegzekucyjne oznacza możliwość wstrzymania egzekucji oraz doprowadzenia do merytorycznego rozpoznania sprawy. Jednak z wytoczeniem takiego powództwa nie należy zwlekać - tytuł wykonawczy może być pozbawiony wykonalności w oparciu o podstawy wskazane w art. 840 k.p.c., ale tylko wówczas, gdy nie nastąpiło jeszcze jego przymusowe wykonanie w toku postępowania egzekucyjnego.
Możliwe zarzuty w postępowaniu przeciwegzekucyjnym:
- Zarzut nieważności umowy kredytowej - gdy umowa jest sprzeczna z naturą stosunku kredytu, zasadami współżycia społecznego, dobrymi obyczajami, lub zawiera niedozwolone postanowienia umowne, po wyeliminowaniu których umowy nie da się dalej wykonać.
- Zarzut niewłaściwego określenia struktury zadłużenia w bankowym tytule egzekucyjnym - gdy ogólna struktura zadłużenia, składająca się z różnych roszczeń, nie odpowiada zasadniczym elementom długu kredytobiorcy wynikającego z umowy kredytowej i obowiązujących przepisów prawa.
- Zarzut przedawnienia roszczenia - roszczenie banku, jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, przedawnia się z okresem trzyletnim.
- Zarzut niezgodności BTE z art. 96 ust. 2 prawa bankowego - zgodnie z którym w BTE należy oznaczyć m.in. bank wystawiający tytuł, dłużnika, wysokość zobowiązań z odsetkami i terminami płatności, datę wystawienia, oznaczenie czynności bankowej oraz wzmiankę o wymagalności roszczenia.
W sprawach kredytów indeksowanych oraz denominowanych zarzut nieważności umowy oraz zarzut niewłaściwego określenia struktury zadłużenia kredytowego stanowią podstawę pozbawienia wykonalności bankowego tytułu wykonawczego.
Jeżeli sąd prawomocnie pozbawi BTE wykonalności w całości, oznacza to, że nie jest możliwe na podstawie takiego dokumentu prowadzenie jakiejkolwiek egzekucji. Bank w takiej sytuacji musiałby wytoczyć powództwo cywilne, a roszczenie banku mogłoby być już przedawnione.
Najczęstsze błędy popełniane przez komornika. Jak bronić się przed egzekucją? | ANTYWINDYKACJA 7/10
Podsumowanie Orzecznictwa
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2015 r. (P 45/12) oraz liczne orzeczenia Sądu Najwyższego (m.in. uchwały z dnia 29 czerwca 2016 r., III CZP 29/16; z dnia 20 kwietnia 2018 r., II CSK 356/17; postanowienia z dnia 5 października 2016 r., III CZP 52/16 i z dnia 26 października 2016 r., III CZP 60/16) oraz sądów apelacyjnych (np. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 lutego 2017 r.) jednoznacznie wskazują, że bankowy tytuł egzekucyjny, któremu nadano klauzulę wykonalności na podstawie przepisów dotychczasowych, zachowuje moc tytułu wykonawczego. Jednakże, skutki przerwy biegu przedawnienia wywołanej złożeniem wniosku o wszczęcie egzekucji na podstawie BTE zachowują swój skutek wyłącznie wobec tych cesjonariuszy, którzy sami mogliby posłużyć się bankowym tytułem egzekucyjnym. W pozostałych sytuacjach bieg terminu przedawnienia w stosunku do nabywcy wierzytelności określa się na zasadach ogólnych.
Bankowy tytuł egzekucyjny jest dokumentem, który stwierdza istnienie wymagalnej wierzytelności banku. Po nadaniu klauzuli wykonalności staje się tytułem wykonawczym, podstawą do wszczęcia egzekucji. Po zmianach prawnych, nabywca wierzytelności niebędący bankiem nie może powoływać się na przerwę biegu przedawnienia spowodowaną wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie BTE.
tags: #bankowy #tytul #wykonawczy #wydany #przed #zmiana