Egzekucja alimentów i możliwości jej ograniczenia
Obowiązek alimentacyjny to podstawowe zobowiązanie polegające na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Oboje rodzice są zobowiązani do utrzymywania nieletniego potomstwa. Najczęstszym przypadkiem jest niepłacenie przez rodziców kwot przyznanych przez sąd dziecku. W przypadku powstania zaległości istnieje możliwość złożenia do komornika alimentacyjnego wniosku egzekucyjnego.
Egzekucja alimentów może toczyć się tylko na podstawie ważnego tytułu wykonawczego. Podstawą egzekucji jest bowiem tytuł wykonawczy, co wynika wprost z art. 776 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.). Tytułem wykonawczym jest co do zasady, zgodnie z ustawą, tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Tytułem tym, zaopatrzonym następnie w klauzulę wykonalności, może zatem być prawomocne orzeczenie sądu zasądzające alimenty, ugoda sądowa lub ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd albo akt notarialny z dobrowolnym poddaniem się egzekucji, sporządzony w sposób przewidziany przepisami prawa.
Wierzyciel alimentacyjny, który dysponuje tytułem egzekucyjnym, o którym mowa powyżej, w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat alimentacyjnych, może wystąpić do właściwego sądu o nadanie tytułowi klauzuli wykonalności. Tak sporządzony tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności stanowi tytuł wykonawczy stanowiący podstawę do wszczęcia egzekucji.
Wszczęcie egzekucji alimentów
Wierzyciel alimentacyjny, w przypadku małoletniego dziecka reprezentowany przez jednego z rodziców, składa wniosek o wszczęcie egzekucji alimentów do komornika sądowego, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika lub wierzyciela, przedkładając wspomniany powyżej tytuł wykonawczy w oryginale. W praktyce wystarczy jeden dzień uchybienia terminowi płatności, aby wierzyciel mógł wystąpić z wnioskiem o wszczęcie egzekucji i aby egzekucja ta została wszczęta.
Tytułowi alimentacyjnemu zasądzającemu alimenty sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu. W sprawach alimentacyjnych egzekucja może być wszczęta z urzędu na żądanie sądu pierwszej instancji, który rozpoznawał sprawę.
Do egzekucji alimentów mogą mieć zastosowanie wszystkie sposoby egzekucji, a więc z ruchomości, nieruchomości, rachunku bankowego i najczęściej z wynagrodzenia za pracę. Z uprzywilejowanego charakteru roszczeń alimentacyjnych wynikają odrębności postępowania egzekucyjnego.
Wierzyciel alimentacyjny, kierując egzekucję do wynagrodzenia za pracę, może zgłosić wniosek o wszczęcie egzekucji również do komornika sądu właściwego według swego miejsca zamieszkania.
Komornik ma obowiązek z urzędu przeprowadzać dochodzenie w celu ustalenia zarobków i stanu majątkowego dłużnika oraz jego miejsca zamieszkania. Czynności w celu ustalenia miejsca zamieszkania i miejsca pracy dłużnika mogą przeprowadzić organy Policji na wniosek komornika, jeżeli środki zastosowane przez komornika okażą się bezskuteczne. Dochodzenia powinny być przeprowadzane okresowo w odstępach nie dłuższych niż jeden rok. Bezskuteczność egzekucji nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania.
Umorzenie egzekucji alimentów
W sytuacji, gdy raz już egzekucja zostanie wszczęta, nie wystarczy spłata wszystkich zaległości, aby doszło do jej umorzenia. W celu umorzenia postępowania egzekucyjnego wniosek musi złożyć wierzyciel alimentacyjny. Z uwagi na fakt, iż w tego typu sytuacjach strony pozostają zazwyczaj w dużym konflikcie, wierzyciel często zwyczajnie nie chce składać wniosku o umorzenie postępowania, nawet jeśli alimenty przyszłe regulowane są na bieżąco i brak jest jakichkolwiek zaległości. Czy egzekucja może tak trwać? Oczywiście. Z czym to się wiąże dla dłużnika? Niestety, wiąże się to z trwającymi zajęciami komorniczymi oraz dodatkowym obciążeniem dłużnika alimentacyjnego kosztami postępowania.
W sprawach o egzekucję świadczeń powtarzających się w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela albo na podstawie art. 824 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Umorzenie egzekucji alimentów to jedno z częstych zagadnień, które pojawiają się po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego w sprawie zasądzenia alimentów. Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że nawet jeden dzień opóźnienia w płatności może doprowadzić do wszczęcia egzekucji alimentów, a umorzenie egzekucji alimentów nie jest później tak łatwe, jak mogłoby się wydawać.
Jak ograniczyć lub zawiesić egzekucję alimentów?
Dłużnik alimentacyjny ma możliwość samodzielnego złożenia wniosku o umorzenie lub zawieszenie egzekucji, jednakże muszą ku temu zostać spełnione określone warunki. Zgodnie z art. 1083 § 4 KPC, dłużnik może żądać zawieszenia postępowania egzekucyjnego co do świadczeń wymagalnych w przyszłości, jeżeli uiści wszystkie świadczenia wymagalne i złoży na rachunek depozytowy Ministra Finansów sumę równą sumie świadczeń alimentacyjnych za sześć miesięcy, z równoczesnym umocowaniem komornika do podejmowania tej sumy.
Podsumowując, dłużnik alimentacyjny ma możliwość zawieszenia egzekucji, bez wniosku i zgody wierzyciela alimentacyjnego, pod warunkiem spłaty wszelkich przeszłych zaległości (wraz z odsetkami i kosztami postępowania) oraz jednoczesnym wpłaceniem do depozytu Ministra Finansów sumy zasądzonych od niego świadczeń alimentacyjnych za 6 miesięcy. O ile w przypadku stosunkowo niskich alimentów wielu dłużników alimentacyjnych będzie w stanie wpłacić 6-krotność świadczeń, o tyle przy alimentach rzędu np. 4 000 zł miesięcznie i więcej, gdy wymagana kwota depozytu będzie wynosiła ponad 20 000 zł i więcej, może to się okazać niekiedy wręcz niemożliwe.
Jednakże, jeżeli jest to możliwe, dłużnik powinien złożyć do komornika sądowego prowadzącego postępowanie wniosek o zawieszenie egzekucji świadczeń alimentacyjnych wraz z umocowaniem komornika do podejmowania sumy w depozycie w przypadku braku płatności bieżących alimentów. Do wskazanego wniosku należy załączyć również potwierdzenie uiszczenia środków na rachunek depozytowy Ministra Finansów.
Zawieszenie postępowania egzekucyjnego alimentów oznacza, że komornik nie prowadzi bieżącej egzekucji z majątku dłużnika, w tym nie zajmuje jego rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę lub ruchomości. Jak wynika z art. 1083 § 4 Kodeksu Postępowania Cywilnego, zawieszenie egzekucji nie wyłącza jednakowoż podejmowania przez komornika czynności mających na celu wykonanie tytułu wykonawczego w przyszłości, w tym dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunku depozytowym. Bieżące zajęcia majątku dłużnika pozostają natomiast wstrzymane do czasu wznowienia egzekucji.
Komornik skorzysta z umocowania do kwoty z rachunku depozytowego wtedy, gdy dłużnik popadnie w zwłokę z uiszczeniem wymagalnych świadczeń alimentacyjnych. Oznaczać to będzie jednocześnie wznowienie egzekucji komorniczej alimentów w zakresie depozytu.
Sąd na wniosek dłużnika może, po wysłuchaniu stron, uchylić dokonane zajęcia.
Szczególne rozwiązania w egzekucji alimentów
Jeżeli dłużnik odbywa karę pozbawienia wolności, wierzyciel może złożyć tytuł wykonawczy bezpośrednio dyrektorowi zakładu karnego, który obowiązany jest wypłacać wierzycielowi należności za pracę dłużnika lub jego pieniądze znajdujące się w depozycie zakładu karnego, w granicach określonych w art. 125 kkw. Zgodnie z art. 125 kkw z wynagrodzenia za pracę lub z dochodu skazanego potrąca się 10% na cele pomocy określonej w art. 43 kkw, z pozostałej części wynagrodzenia za pracę przypada skazanemu 50%, a resztę przekazuje się do budżetu państwa. Skazanemu, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny, można podwyższyć przypadającą mu część wynagrodzenia za pracę do 75%, jeżeli osoba uprawniona znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Podwyższoną część wynagrodzenia przekazuje się osobom uprawnionym do alimentacji. Z części wynagrodzenia przypadającej skazanemu wolne jest w każdym czasie od egzekucji i potrąceń 60%. Nie prowadzi się też egzekucji z kwot zgromadzonych na funduszu (do wysokości jednego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników), które przekazuje się skazanemu w chwili zwolnienia z zakładu karnego, a przeznaczonych na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie (art. 1081 § 4 kpc).
Wypłata nie może być też dokonana, jeżeli wnioski złożyło kilku wierzycieli, a należność za pracę dłużnika lub jego pieniądze nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich należności wierzycieli lub jeżeli są zajęte przez organ egzekucyjny.
W sprawach, w których zasądzono alimenty, egzekucja może być wszczęta z urzędu na żądanie sądu pierwszej instancji, który sprawę rozpoznawał. Żądanie takie kieruje się do właściwego organu egzekucyjnego (art. 1085 kpc).
W egzekucji alimentów zniesione zostały ustawowe ograniczenia egzekucji, o jakich mowa w art. 831 § 1 pkt 2 kpc, tj. sumy przyznawane przez Skarb Państwa na specjalne cele, jak stypendia i różnego rodzaju pomoc udzielana przez Skarb Państwa. Dochody te podlegają egzekucji na zaspokojenie alimentów do 3/5 części (art. 1083 § 1 kpc). Wierzytelności z rachunku bankowego stanowiące wkład oszczędnościowy podlegają egzekucji na zaspokojenie alimentów w pełnej wysokości (art. 1083 § 2 kpc).
W egzekucji alimentów z wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu podatków należnych od wynagrodzenia oraz składek na ubezpieczenie społeczne, można potrącić kwotę do wysokości 3/5 wynagrodzenia (art. 87 kp). Potrąceń tych zakład pracy może dokonać również bez postępowania egzekucyjnego, tj. na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego (art. 88 § 1 kp). Nie dotyczy to wypadku, gdy alimenty mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a łączna suma, która ma być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych, lub gdy wynagrodzenie za pracę zostało zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej.
Organ rentowy może potrącić ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia alimentacyjne do wysokości 60% świadczenia. Przy egzekucji świadczeń alimentacyjnych wolna od egzekucji i potrąceń jest zawsze część odpowiadająca 50% kwoty najniższej emerytury lub renty.
Dochodzenie świadczeń alimentacyjnych odbywać się też może w trybie określonym w konwencjach międzynarodowych, tj. w konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r., oraz w konwencji o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń odnoszących się do obowiązków alimentacyjnych, sporządzonej w Hadze dnia 2 października 1973 r.
Konsekwencje niepłacenia alimentów
Niepłacenie alimentów wiąże się z poważnymi konsekwencjami - od egzekucji komorniczej, przez sankcje administracyjne, aż po odpowiedzialność karną z art. 209 k.k., włącznie z możliwością odbycia kary pozbawienia wolności. Przepisy przewidują szereg narzędzi - od egzekucji komorniczej, przez sankcje administracyjne, po odpowiedzialność karną, w tym karę pozbawienia wolności.
Najdotkliwszą sankcją za uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego jest odpowiedzialność karna przewidziana w art. 209 Kodeksu karnego, jeżeli zaległość stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych (np. miesięcznych).
Dłużnik może zostać wpisany do rejestrów BIG (Biura Informacji Gospodarczej).
Jeśli egzekucja jest bezskuteczna, świadczenia może wypłacać Fundusz Alimentacyjny.
Dłużnik alimentacyjny nie jest pozbawiony możliwości obrony. Jeżeli sytuacja życiowa dłużnika uległa zmianie (choroba, utrata pracy, narodziny kolejnego dziecka), może on złożyć do sądu pozew o obniżenie alimentów.
PRAWNIK ODPOWIADA. Zmiana wysokości alimentów. Co trzeba zrobić? #alimenty #praworodzinne #prawo
tags: #ograniczenie #egzekucyjni #naleznosci #alimentacyjne