Cesja wierzytelności: kompleksowy przewodnik

Nierzetelni kontrahenci, którzy nie opłacają faktur w terminie i nie wywiązują się ze swoich zobowiązań, to zmora wielu przedsiębiorców. Nie tylko naruszają płynność finansową Twojej firmy, lecz także sprawiają, że nie możesz w pełni skupić się na swojej działalności, ale poświęcasz energię na szukanie sposobów, aby odzyskać należne pieniądze. Aby pozbyć się tego rodzaju kłopotów, przedsiębiorstwa coraz częściej decydują się na cesję wierzytelności. Cesja wierzytelności - określana też jako przelew wierzytelności - to nic innego jak przekazanie należności wraz z odsetkami oraz prawem do jej egzekwowania innej osobie lub instytucji. Z takiej możliwości chętnie korzystają firmy, które nie chcą inwestować sił i środków w odzyskiwanie długów.

Cesja wierzytelności to czynność prawna, której celem jest przeniesienie wierzytelności z dotychczasowego wierzyciela na inny podmiot. W praktyce oznacza to, że nowy wierzyciel (cesjonariusz) przejmuje prawo do dochodzenia roszczeń wobec dłużnika od pierwotnego wierzyciela (cedenta). Podstawą takiej transakcji jest umowa cesji wierzytelności, w której określa się warunki przeniesienia wierzytelności oraz ewentualne zobowiązania stron. Cesja wierzytelności jest regulowana przepisami Kodeksu cywilnego, co zapewnia jej zgodność z obowiązującym prawem.

W umowie cesji wierzytelności występują dwie strony: cedent - czyli dotychczasowy wierzyciel, który chce pozbyć się długu i przekazać uprawnienia do wierzytelności innej osobie lub firmie; cesjonariusz - to osoba lub firma, która oficjalnie przejmuje wszystkie prawa do wierzytelności i staje się nowym wierzycielem.

Cesja wierzytelności jest umową nazwaną. Jej stronami jest: cesjonariusz, czyli nabywca wierzytelności, np. firma specjalizująca się w obrocie wierzytelnościami (przykładowo fundusz sekurytyzacyjny). cedent, czyli zbywca wierzytelności, w tym przypadku wierzyciel pierwotny.

Wraz z przelewem przechodzą na cesjonariusza wszystkie prawa przysługujące cedentowi, w tym roszczenie o wypłatę zaległych odsetek. Na mocy umowy cesji cesjonariusz niejako wstępuje we wszystkie prawa cedenta, a cedent przestaje być wierzycielem w stosunku do dłużnika. Na mocy tej umowy następuje zatem zmiana wierzyciela, a w miejsce dotychczasowego przedsiębiorcy windykującego należność wstępuje np. firma zajmująca się obrotem wierzytelnościami.

Z drugiej strony jednak, dłużnik również nie jest bezbronny, bowiem przysługują mu przeciwko cesjonariuszowi wszelkie zarzuty, które miał przeciwko cedentowi w chwili powzięcia wiadomości o przelewie. Może zatem w szczególności dokonać potrącenia wierzytelności. Wyjątkiem w tym zakresie jest sytuacja, w której wierzytelność przysługująca względem cedenta stała się wymagalna później niż wierzytelność będąca przedmiotem przelewu.

Co może być przedmiotem cesji wierzytelności?

Zgodnie z przepisami przedmiotem cesji może być każda wierzytelność, o ile nie ma tu przeszkód w postaci: przepisów ustawy, właściwości zobowiązania (np. osobisty charakter wierzytelności) czy braku możliwości dokonania cesji, który został wyraźnie określony w umowie. Nie ma również przeszkód prawnych, aby przelewać wierzytelności przedawnione, zabezpieczone hipoteką, zastawem lub zastawem rejestrowym. Co ciekawe, przedmiotem cesji może stać się całość lub tylko część wierzytelności (o ile jest podzielna).

Przedmiotem umowy cesji wierzytelności może być każda wierzytelność, chyba że sprzeciwia się temu: zastrzeżenie umowne; strony w umowie mogą wprowadzić zakaz zbywania wierzytelności. Umowny zakaz zbycia wierzytelności może być zawarty w umowie, z której wynika wierzytelność lub w późniejszym porozumieniu stron. Strony mogą uzależnić możliwość dokonania przelewu wierzytelności przez wierzyciela od spełnienia określonego warunku np. od zgody dłużnika. ustawa; Kodeks cywilny zabrania cesji roszczeń o odszkodowanie albo zadośćuczynienie z czynów niedozwolonych (chyba że są to wierzytelności wymagalne i uznane na piśmie lub na mocy orzeczenia sądu), prawa odkupu, prawa pierwokupu, wierzytelności wynikających z umowy dożywocia oraz wierzytelności wynikających z udziału wspólnika w spółce cywilnej. właściwość zobowiązania. Zobowiązanie może mieć charakter ściśle osobisty i w takim wypadku nie będzie możliwe przeniesienie przez wierzyciela swoich praw na inną osobę. Takim zakazem objęte są między innymi wierzytelności alimentacyjne lub wynikające z renty. Niezachowanie powyższych wymogów będzie skutkowało bezwzględną nieważnością umowy.

Dopuszczalna jest również cesja wierzytelności przyszłych. Do momentu przejścia praw na cesjonariusza, w takim wypadku, dochodzi dopiero w momencie powstania wierzytelności. Aby taka cesja wierzytelności była skuteczna, strony muszą określić co najmniej stosunek prawny, z którego ma powstać wierzytelność. W praktyce wyróżnia się również tzw. cesję globalną. Obejmuje ona wiele lub wszystkie wierzytelności, które przysługują zbywcy wobec jednego lub wielu dłużników.

Jednym z rodzajów cesji wierzytelności jest tzw. cesja powiernicza (zwrotna) - polega ona na tym, że wierzyciel przekazuje swoje uprawnienia tylko na czas odzyskiwania długu, a nabywca ściąga należność i zwraca ją wierzycielowi. Takie rozwiązanie zakłada oczywiście korzyści finansowe dla nabywcy, któremu uda się wyegzekwować spłatę należności.

Cesja wierzytelności ma bardzo szerokie zastosowanie w obrocie. W przypadku konsumentów stosuje się ją przykładowo cedując prawa z ubezpieczenia w przypadku kolizji na firmy zajmujące się odszkodowaniami, a także w przypadku ubezpieczeń zawieranych do kredytów bankowych (cesja na rzecz banku). W obrocie gospodarczym natomiast (między przedsiębiorcami) cesja ma również bardzo istotne znaczenie. Dla wielu przedsiębiorców jest to jedyny sposób na odzyskanie chociaż części należności wynikających np. z niezapłaconej faktury. Na rynku funkcjonują podmioty, które specjalizują się w skupie trudnych wierzytelności.

Jakie są skutki cesji wierzytelności?

Skutkiem podpisania umowy cesji jest przeniesienie wszystkich praw związanych z wierzytelnością na inną osobę. W praktyce oznacza to, że:

nabywca wierzytelności zyskuje prawo do odzyskanych od dłużnika pieniędzy wraz z odsetkami;
cesjonariusz będzie od tej pory zajmował się egzekwowaniem długu;
cesjonariusz nabywa wszystkie prawa, które wynikają ze stosunku między dotychczasowym wierzycielem a dłużnikiem;
cedent nie może rościć sobie prawa do pieniędzy, które zostały odzyskane przez nowego wierzyciela, o ile nie miała miejsca cesja zwrotna;
cedent zgadza się na określoną w umowie cywilnoprawnej cenę za przeniesienie długu - cesja wierzytelności nie jest jedynie możliwością pozbycia się długu, ale konkretną korzyścią finansową, jaką może odnieść zbywca wierzytelności.

Decydując się na takie rozwiązanie, masz szansę na dużo szybsze odzyskanie pieniędzy, nawet jeśli są one mniejsze niż kwota Twojego długu. Cesja wierzytelności jest zatem sposobem na szybkie odzyskanie należności bez konieczności prowadzenia długotrwałej windykacji.

Czy dłużnik musi wiedzieć o cesji wierzytelności?

Poruszając kwestię cesji wierzytelności, nie sposób pominąć osoby dłużnika. W artykule 509 Kodeksu cywilnego czytamy, że: „wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania”. W praktyce oznacza to, że dłużnik nie jest stroną w umowie cesji - do jej zawarcia nie jest wymagana jego zgoda, a nawet nie musi on wiedzieć, że jego wierzyciel się zmienił. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy w ramach porozumienia z wierzycielem dłużnik zastrzegł, że nie można przelać wierzytelności bez jego zgody.

Trzeba jednak pamiętać, że na skutek cesji sytuacja dłużnika nie może ulec pogorszeniu i muszą obowiązywać go takie same warunki spłaty zobowiązania, jak do tej pory. Powiadomienie dłużnika o zmianie wierzyciela powinno być jednak rutynową praktyką, a w tym celu wystarczy wysłanie zwykłego pisemnego zawiadomienia. Dzięki temu dowie się on m.in., na jakie konto powinien wpłacać pieniądze. Brak takiej informacji może niepotrzebnie przedłużyć i skomplikować proces odzyskiwania długu.

Dłużnik nie jest stroną umowy cesji. Co do zasady, nie jest wymagana jego zgoda na zawarcie takiej umowy. Wyjątkiem jest tu, jak już wyżej wskazano, sytuacja, w której strony w umowie zastrzegły, że cesja może nastąpić po zgodzie dłużnika. Dłużnik nie musi nawet wiedzieć, że jego wierzytelność została sprzedana, przez co nastąpiła zmiana wierzyciela. Jednakże warto pamiętać, że powiadomienie dłużnika o przelewie wierzytelności jest niezwykle istotne i wywołuje znaczące skutki prawne. Przede wszystkim w wyniku umowy cesji nie może dojść do pogorszenia sytuacji dłużnika. Dłużnikowi przysługują wobec cesjonariusza wszystkie zarzuty, które posiadał przeciwko cedentowi (tj. zbywcy) w momencie dowiedzenia się, że nastąpił przelew wierzytelności. Co więcej, dopóki dłużnik nie dowie się o zawarciu przez cedenta z osobą trzecią umowy cesji wierzytelności, może spełnić świadczenie do rąk pierwotnego wierzyciela. W takim przypadku nabywca wierzytelności musi dochodzić swojego roszczenia od cedenta. Ponadto dłużnik może ze scedowanej wierzytelności potrącić inną wierzytelność, która przysługuje mu wobec nowego wierzyciela. Dłużnik nie może dokonać potrącenia w sytuacji, w której inna wierzytelność, przysługująca mu wobec nowego wierzyciela stała się wymagalna później, niż wierzytelność, która była przedmiotem cesji.

Umowa cesji wierzytelności - jak wygląda?

Cesja wierzytelności to umowa cywilnoprawna, która zazwyczaj jest sporządzana na piśmie. Jej celem jest zabezpieczenie interesów obu stron, a dla większego bezpieczeństwa można sporządzić ją w formie aktu notarialnego. Dokument powinien zawierać następujące elementy:

datę i miejsce zawarcia umowy;
dane stron umowy, tj. imię, nazwisko oraz adres cedenta i cesjonariusza;
określenie przedmiotu oraz wartości wierzytelności;
wszystkie dane dotyczące długu, m.in. termin spłaty zobowiązania;
tytuł prawny do wierzytelności;
określenie momentu przeniesienia wierzytelności;
określenie praw i obowiązków wierzyciela i dłużnika;
określenie ceny, za jaką cesjonariusz nabywa prawa do długu.

Umowa cesji wierzytelności to dokument, który formalizuje przeniesienie praw do wierzytelności. Powinna być sporządzona w formie pisemnej, choć w niektórych przypadkach dopuszcza się formę ustną. Co zawiera umowa cesji? Strony umowy: cedent (pierwotny wierzyciel) i cesjonariusz (nowy wierzyciel). Przedmiot cesji: dokładne określenie wierzytelności, np. kwota, termin płatności, numer faktury. Podstawa cesji: wskazanie, na jakiej podstawie dochodzi do przeniesienia wierzytelności (np. sprzedaż, darowizna). Zobowiązania stron: np. zapewnienie cedenta o braku wad prawnych wierzytelności. Podpisy stron: potwierdzenie zawarcia umowy. Dobrze sporządzona umowa cesji wierzytelności minimalizuje ryzyko sporów między stronami oraz z dłużnikiem.

Jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, umowa przelewu wierzytelności również powinna być sporządzona na piśmie. Nie oznacza to jednak, że w przypadku wierzytelności niepotwierdzonych pisemnie rekomendowane jest niezachowanie tej formy- co najmniej z uwagi na późniejsze wymogi dowodowe, warto każdą cesję wierzytelności zawrzeć w formie pisemnej.

Aby umowa cesji była wiążąca i skuteczna, powinna być zawarta na piśmie, choć dodajmy, że tylko wtedy, gdy pierwotna umowa, do której odnosi się cesja, również została zawarta w formie pisemnej. Teoretycznie przepisy dopuszczają ustne przelewy wierzytelności, gdy pierwotna umowa zobowiązaniowa również została zawarta w formie ustnej. W praktyce ustne cesje nie są jednak dobrym pomysłem, ponieważ mogą być łatwo podważane przez dłużników. Trudno bowiem udowodnić fakt przelewu wierzytelności, choć oczywiście można posłużyć się tutaj zeznaniami świadków lub odpowiednim nagraniem.

Wyrok SA w Katowicach z 3 września 2020 roku (sygn. akt I ACa 1017/19): Dla wykazania skuteczności umowy przelewu wierzytelności, stosownie do art. 511 kc niezbędne jest jedynie „stwierdzenie” przelewu wierzytelności pismem. Przepis ten nie wymaga zawarcia umowy przelewu w formie pisemnej. Czy innym jest dokonanie czynności prawnej w formie pisemnej, a czym innym „stwierdzenie” pismem, że określona czynność prawna została dokonana. „Stwierdzenie pismem” nie odnosi się do formy czynności prawnej, a jedynie do istnienia pisma stwierdzającego, że umowa przelewu została przez strony zawarta. Oznacza to, że brak przedłożenia przez powoda umowy cesji nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że umowa cesji takiej wierzytelności nie została skutecznie zawarta.

Notarialne poświadczenie przelewu wierzytelności może być nie tylko dodatkowym zabezpieczeniem na wypadek ewentualnych problemów z egzekucją postanowień cesji, ale także obowiązkiem. Jeżeli wierzyciel wstąpił na drogę sądową przeciwko dłużnikowi w sprawie niezapłaconej należności, wygrał sprawę, a na sądowy wyrok lub nakaz zapłaty nałożono klauzulę wykonalności zanim dokonano cesji, przelew wierzytelności musi być potwierdzony notarialnie. Tylko dzięki temu obecny właściciel wierzytelności będzie mógł skierować sprawę do komornika bez przeszkód. Jeżeli strony cesji zdecydowałyby się zawrzeć ją bez aktu notarialnego, wierzyciel nie miałby możliwości skorzystania z wydanego już wyroku lub nakazu zapłaty - wszystkie dokumenty sądowe dotyczyłyby przecież innego podmiotu lub osoby.

Umowa cesji wierzytelności przenosi na nabywcę wierzytelności wszystkie prawa, które są z nią związane. W ogół praw związanych z wierzytelnością wchodzą w szczególności zaległe odsetki od cedowanej wierzytelności.

Zakaz stosowania umowy cesji

Mimo że przelew wierzytelności może dotyczyć większości umów cywilnoprawnych, to jednak część zobowiązań została wyłączona z możliwości zastosowania wobec nich cesji. Przelew jest zakazany:

przy wierzytelnościach osobistych, np. prawie do zadośćuczynienia z tytułu uszkodzenia ciała, wywołania rozstroju zdrowia lub naruszenia dóbr osobistych;
przy prawie odkupu;
przy prawie pierwokupu;
przy prawie dożywocia;
przy świadczeniach alimentacyjnych, w których istotne jest, kto jest zobowiązanym i uprawnionym do alimentów;
przy roszczeniach o prawo do renty;
przy roszczeniach służących ochronie własności;
gdy pierwotna umowa zobowiązująca zakazuje wprost stosowania wobec niej cesji wierzytelności.

Cesja wierzytelności a faktoring

Pojęcia cesji wierzytelności oraz faktoringu w dużym stopniu się przenikają. Usługa faktoringu zazwyczaj sprowadza się do finansowania faktur, czyli właśnie sprzedaży wierzytelności firmie faktoringowej za określoną cenę. Faktoring pozwala odzyskać lub wzmocnić płynność finansową firmy, ponieważ większość kwoty wynikającej z wierzytelności (nawet do 90%) otrzymujemy od razu.

Stała usługa faktoringowa w PragmaGO polega na sporządzeniu listy kontrahentów, z którymi współpracujemy i którym wystawiamy dokumenty sprzedaży regularnie i przesłaniu do faktora. Dzięki temu nasza firma będzie otrzymywać przelewy za faktury bezpośrednio od firmy faktoringowej od razu po wystawieniu dokumentu sprzedaży. Każdorazowe skorzystanie z usługi faktoringu może być tak naprawdę dokonaniem cesji wierzytelności. W tym układzie faktor może być także nazwany cesjonariuszem, zaś faktorant staje się de facto cedentem.

Faktoring w PragmaGO występuje jednak w trzech postaciach: wykupu pojedynczej faktury, stałego faktoringu online oraz finansowania zakupów firmowych. W zależności od wybranego rodzaju faktoringu (a co za tym idzie, także sporządzonej umowy) różne mogą być ustalenia dotyczące odpowiedzialności finansowej na okoliczność niewypłacalności dłużnika.

Jakie są więc różnice pomiędzy cesją a faktoringiem? Podczas gdy przeprowadzając cesję wierzytelności, dokonujemy prostej, jednorazowej wymiany, korzystanie z faktoringu pozwala na wybranie szeregu dodatkowych usług. Jedną z usług dodatkowych dostępnych w faktoringu, jest możliwość ubezpieczenia wierzytelności na wypadek niewypłacalności dłużnika. Ubezpieczenie może pokrywać część lub całą kwotę. Kolejną usługą, którą możemy wybrać niejako przy okazji, jest monitorowanie należności - popularne zwłaszcza wśród niewielkich firm, które nie mają własnego działu księgowego. Firma faktoringowa może także na prośbę faktoranta dokonać weryfikacji kontrahentów zagranicznych i ocenić ich wypłacalność oraz dyscyplinę płatniczą.

Schemat przedstawiający proces cesji wierzytelności

Cesja wierzytelności przyszłych

Cesja wierzytelności przyszłych dotyczy zobowiązań, których jeszcze nie ma, ale które mogą powstać w ramach istnienia określonego stosunku prawnego. Taką możliwość dopuszcza Kodeks cywilny. Jest to specyficzny typ cesji wierzytelności, który obejmuje zobowiązania, które jeszcze nie są wymagalne. Warunkiem istnienia tych zobowiązań jest istnienie stosunku prawnego, w ramach którego dana wierzytelność może powstać w przyszłości.

Firma logistyczna może na przykład już dziś sprzedać przyszłe należności z kontraktu, który dopiero zacznie obowiązywać za dwa miesiące. Warunkiem skuteczności cesji wierzytelności przyszłych jest to, aby po ich powstaniu miały one charakter cywilnoprawny i były zbywalne. Tego rodzaju transakcje są popularne w finansowaniu przedsiębiorstw, zwłaszcza w modelu faktoringu, w którym firma faktoringowa przejmuje przyszłe wierzytelności z tytułu sprzedaży towarów lub usług.

Podsumowanie

Cesja wierzytelności to proces, w którym wierzyciel przekazuje swoje prawo do dochodzenia długu innej osobie lub firmie. Cesja zaczyna się od podpisania umowy pomiędzy pierwotnym wierzycielem a nowym podmiotem. Po jej zawarciu nowy wierzyciel przejmuje twoje zobowiązanie. Firmy często wykorzystują cesję, gdy nie mogą odzyskać należności od swoich kontrahentów. Osoby prywatne mogą wykorzystać cesję w przypadku, gdy ktoś nie spłaca pożyczki czy innych zobowiązań. Cesja wierzytelności to elastyczny i skuteczny mechanizm prawny, który pozwala przedsiębiorcom efektywnie zarządzać należnościami i poprawiać płynność finansową. Możliwość przeniesienia wierzytelności na osobę trzecią bez zgody dłużnika sprawia, że jest to jedno z najczęściej wykorzystywanych narzędzi w obrocie gospodarczym - od prostego faktoringu, przez profesjonalną windykację, po zaawansowane operacje finansowe w bankach i korporacjach. Kluczem do skutecznego wykorzystania cesji jest zrozumienie jej mechanizmów prawnych oraz różnic między przelewem wierzytelności a przejęciem długu.

Cesja wierzytelności to skuteczne narzędzie pozwalające na przeniesienie praw do należności na inny podmiot. Umowa cesji wierzytelności jest podstawowym dokumentem regulującym ten proces i powinna być sporządzona z należytą starannością. Warto pamiętać, że cesja nie wymaga zgody dłużnika, choć w niektórych przypadkach taka zgoda może być wymagana. Podczas gdy cesja wierzytelności daje wierzycielowi szeroką swobodę działania, cesja długu wymaga spełnienia surowszych wymagań formalnych i uzyskania zgody drugiej strony stosunku prawnego. Niezależnie od wybranej formy, każda taka transakcja powinna być starannie udokumentowana - najlepiej w formie pisemnej - aby uniknąć sporów i zapewnić wszystkim stronom pełne bezpieczeństwo prawne.

Czym jest CESJA WIERZYTELNOŚCI i kiedy warto ją podpisać?

Cesja wierzytelności to rozwiązanie dla firm, które chcą pozbyć się problemów z odzyskiwaniem długów. Jeśli nie chcesz stawać przed dylematem, komu i na jakich warunkach sprzedać swoje zobowiązania, zainwestuj w bieżący monitoring należności, który obejmuje m.in. skuteczną windykację faktur. Nie musisz wyznaczać do tego konkretnej osoby ani uruchamiać nowego działu. Wystarczy, że zlecisz to zadanie firmie Kaczmarski Inkasso - opracujemy najlepszy, dostosowany do Twoich potrzeb sposób nadzoru nad wierzytelnościami.

Tabela porównująca cesję wierzytelności i faktoring

tags: #cesja #oznaczona #wierzytelnosc