Co zrobić, gdy komornik nie wykonuje wyroku sądowego?

Nie tylko obywatele mają zobowiązania względem państwa. Również organy administracji publicznej posiadają obowiązki względem obywateli. Jeżeli jednak powinności obywatela można w łatwy sposób wyegzekwować, np. poprzez ściągnięcie środków z rachunku bankowego, tak wymuszenie na organie określonego zobowiązania może okazać się o wiele trudniejsze. Nie jest to jednak niemożliwe.

Bezczynność organów i przewlekłość postępowania

Bezczynność organów oraz przewlekłość postępowania jest plagą dzisiejszych czasów. Dążenie rządu do zwiększenia formalizmu, archaiczne procedury urzędowe, niedostatki w personelu czy realna możliwość przedłużania postępowań administracyjnych w nieskończoność sprawia, że zasadę 30-dniowego załatwienia sprawy urzędowej możemy „włożyć między bajki”. Nie jest jednak tak, że obywatel nic nie może z tym zrobić. Owszem może, ale musi uzbroić się w cierpliwość.

Zgodnie z art. 149 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako PPSA) strona ma prawo do złożenia skargi do sądu administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia bezczynności organu lub prowadzenia przez niego postępowania w sposób przewlekły. Bezczynność powstaje w przypadku niezałatwienia przez organ sprawy w terminie określonym przepisami prawa lub orzeczeniem organu nadrzędnego (odwoławczego). Oznacza to, że bezczynność powstaje w chwili przekroczenia przez organ ustalonych terminów. Skargę na bezczynność można wnieść wyłącznie przed zakończeniem przez organ prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej.

Z przewlekłością natomiast mamy do czynienia, gdy organ prowadzi postępowanie dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Organ przewlekle prowadzi postępowanie wtedy, gdy czynności są podejmowane w sposób niezmierzający do wyjaśnienia istotnych okoliczności, nieporadny, bez jakiejkolwiek staranności lub oczywiście błędnie. Przewlekłość postępowania zachodzi także w sytuacji, gdy organ zobowiązany do ustalania określonej okoliczności odstępuje od tego obowiązku i prowadzi zbędne postępowanie dowodowe. W odróżnieniu od bezczynności skarga na przewlekłość może być uzasadniona także po prawomocnym zakończeniu postępowania administracyjnego.

Skargę z art. 149 PPSA można wnieść w postępowaniu w sprawie, w której wydana może zostać:

decyzja administracyjna;
postanowienie w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie;
postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty;
postanowienie w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
inny niż wskazany wyżej akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Jeżeli skarga strony okaże się zasadna, sąd przy jej uwzględnieniu stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania określonej czynności, a także zobowiązuje go do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Co więcej, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego, sąd jest władny orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia bądź obowiązku strony postępowania. W ostatnim wypadku wyrok sądu orzekającego o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia bądź obowiązku zastępuje rozstrzygnięcie organu administracji publicznej.

Skarga na niewykonanie wyroku sądu

Przyjmuje się, że przez pojęcie „niewykonanie wyroku” należy rozumieć, że organ, pomimo prawomocnego orzeczenia sądu nakładającego na niego określone obowiązki, w dalszym ciągu pozostaje w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego i zakończenia go w sposób określony przez sąd. Trzeba pamiętać, że „niewykonanie wyroku” nie może mieć miejsca od razu po wydaniu orzeczenia sądowego. Sąd bowiem zawsze wyznacza organowi konkretny termin na podjęcie lub zakończenie postępowania i wydanie decyzji. Dopiero po przekroczeniu owego terminu możemy mówić o niewykonaniu wyroku sądowego przez organ administracji publicznej.

Należy jednak pamiętać, że niemożliwe jest złożenie skargi na działanie organu w omawianej procedurze w przypadku gdy skarga strony na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania została przez sąd oddalona, jeszcze nierozpoznana lub gdy wyrok sądowy nie jest prawomocny.

Skarga na działanie organu a wezwanie organu do wykonania wyroku

Możliwość wniesienia skargi na niewykonanie wyroku sądu jest możliwe dzięki przepisom art. 154 PPSA. Żeby jednak nie było za prosto, możliwość jej prawidłowego wniesienia została uzależniona od uprzedniego wezwania organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy. W praktyce oznacza to, że po popadnięciu kolejny raz w bezczynność przez organ, obywatel nie może ot, tak zaskarżyć jego działania, musi wcześniej wezwać go do podjęcia działania. Na szczęście, jak wynika z orzecznictwa sądowego, wniesienie skargi nie jest uwarunkowane upływem określonego czasu od dnia doręczenia organowi wezwania do wykonania wyroku. Można zatem uznać, że wezwanie i skargę można złożyć np. dzień po dniu - ważne, aby skarga została zarejestrowana w dacie późniejszej, aniżeli wezwanie organu do wykonania wyroku.

Skarga będzie zasadna jedynie, jeżeli w chwili jej wniesienia organ pozostaje w bezczynności. Jeśli zatem organ dopuścił się przekroczenia terminu, ale podjął określenie wyrokiem sądu działanie przed wniesieniem przez stronę skargi, sąd nie może uznać jej za zasadną. Wynika to z faktu, że, oceniając zasadność skargi, sąd bierze pod uwagę jedynie stan istniejący w czasie jej wnoszenia. Wynika z tego również, że załatwienie sprawy przez organ już po wniesieniu skargi nie będzie miało wpływu na zasadność skargi. Sąd, uznając ją za zasadną, będzie prowadził postępowanie skargowe, mimo że w międzyczasie organ wykonał swoje obowiązki. Powyższe może mieć jednak wpływ na ustalenie wysokości grzywny nakładanej przez sąd na organ.

Sąd w omawianym postępowaniu skargowym nie posiada swobody w decyzyjności. Jeżeli zaistniały przesłanki określone przez art. 154 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest zobligowany uwzględnić skargę strony.

Kiedy sąd nałoży na organ grzywnę?

Podstawą wymierzenia grzywny na organ jest fakt niewykonania przez niego wyroku sądu. Jak wskazuje się w doktrynie, prawo do nałożenia grzywny jest „przejawem uprawnienia sądu o charakterze dyscyplinującym i represyjnym” (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu, 2010, s. 365). Zasadniczą przesłanką do nałożenia grzywny na organ jest stwierdzenie bezczynności czy przewlekłości postępowania. Wydanie rozstrzygnięcia lub podjęcie innej czynności objętej przedmiotem skargi już po wniesieniu skargi, lecz przed dniem wyznaczenia rozprawy w tej sprawie, nie niweluje możliwości orzeczenia kary administracyjnej w postaci grzywny. Takie zachowanie organu może jednak wpłynąć na zmniejszenie jej wysokości.

Wymierzenie organowi grzywny nie jest obowiązkiem sądu nałożonym na niego z urzędu. Sąd jest związany zakresem skargi. Wymierzy zatem przedmiotową karę, o ile takie żądanie znajdzie się w samej skardze strony. Jeżeli zatem skarżący cofnął skargę w zakresie niewykonania wyroku, np. na skutek wykonania go już po wniesieniu skargi, wówczas sąd nie ma prawnej możliwości nałożenia kary, nawet jeśli uznałby, że doszło do przewlekłości w działaniu organu.

Wysokość grzywny została określona przez § 6 art. 154 PPSA. Ustawodawca zdecydował się jedynie na wskazanie maksymalnego pułapu kwotowego, co też oznacza, że sąd ma swobodę w jej określaniu, byleby nie przewyższała kwoty wskazanej ustawą.

Zgodnie ze wspomnianym przepisem, wysokość grzywny wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. W 2021 roku wynagrodzenie to wyniosło 5889,84 zł.

Suma pieniężna na rzecz skarżącego

Grzywna nałożona na organ nie należy się skarżącemu, stanowi ona dochód budżetu państwa. Strona może jednak uzyskać właściwą rekompensatę. Zgodnie z art. 154 § 7 PPSA sąd, uwzględniając skargę, może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną w wysokości do połowy kwoty orzeczonej grzywny, czyli do wysokości pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim - w 2022 roku będzie to 29 449,20 zł.

Należy podkreślić, że jest to uprawnienie sądu, a nie jego obowiązek. Sąd, wymierzając organowi karę grzywny, powinien rozważyć zasadność orzeczenia rekompensaty na rzecz skarżącego. Jednocześnie przyznanie stronie określonej sumy pieniężnej jest instytucją niezależną od grzywny, zatem sąd może odpuścić wymierzenie organowi kary pieniężnej, a jednocześnie przyznać stronie przedmiotową rekompensatę. Tak jak miało to miejsce w przypadku grzywny, wykonanie wyroku lub załatwienie sprawy przez organ po wniesieniu skargi nie niweluje możliwości przyznania określonej sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego.

Możliwość żądania odszkodowania

Przepis art. 154 § 4 PPSA wskazuje, że osobie, która poniosła szkodę wskutek niewykonania przez organ orzeczenia sądu, przysługuje roszczenie o odszkodowanie na zasadach określonych w art. 417 i 417[1] Kodeksu cywilnego. Istotny tutaj jest fakt, że roszczenie odszkodowawcze może zostać złożone niezależnie od wniesienia przez stronę skargi. Złożenie skargi z art. 154 § PPSA nie jest elementem koniecznym do powstania po stronie organu odpowiedzialności odszkodowawczej. Odszkodowanie dochodzone na zasadach prawa cywilnego obejmuje zarówno szkodę rzeczywistą, jak i utracone korzyści, tj. korzyści, na jakie dana osoba mogłaby liczyć, gdyby organ w odpowiednim terminie wydał rozstrzygnięcie lub podjął określoną czynność, do której był zobligowany wyrokiem sądu.

Niewykonanie wyroku sądu - podsumowanie

Organy administracyjne za swoją niekompetencję traktowane są bardzo łaskawie. W praktyce rzadko kiedy ponoszą one realne skutki swoich działań. Istnieje jednak kilka instytucji, które mogą wpływać pozytywnie na efektywność ich pracy. Przede wszystkim jest to skarga na bezczynność lub przewlekłe postępowanie. Jeżeli to nie pomoże i organ w dalszym ciągu nie wykonuje swoich obowiązków, strona ma prawo do wniesienia skargi na niewykonanie wyroku sądu. Warto pamiętać, że przed złożeniem skargi należy wysłać do urzędu upomnienie. W teorii niewykonanie wyroku sądu może okazać się bardzo dotkliwe dla organu. Skarżący może bowiem żądać nałożenia na organ grzywny w kwocie do 58 000 zł, orzeczenia na swoją rzecz sumy pieniężnej w wysokości do 29 000 zł, a w razie poniesienia szkody ma prawo wyjść z roszczeniem odszkodowawczym. W praktyce jednak rzadko kiedy sądy orzekają w takim zakresie.

Odzyskanie wygranej w sądzie: egzekwowanie wyroku cywilnego

Co powinienem uczynić, aby wszcząć postępowanie egzekucyjne?

Orzeczenie wydane w postępowaniu cywilnym powinno być wykonane. Postępowanie egzekucyjne ma na celu przymusową realizację praw i obowiązków stron wynikających m.in. z orzeczenia sądu. Prowadzone jest przez komornika sądowego pod nadzorem sądu.

Do wszczęcia postępowania egzekucyjnego konieczne jest posiadanie przez Ciebie tytułu egzekucyjnego. Tytułem takim jest m.in.: prawomocne orzeczenie sądu, orzeczenie podlegające natychmiastowemu wykonaniu (nawet nieprawomocne), ugoda zawarta przed sądem, prawomocne orzeczenie referendarza sądowego, orzeczenie referendarza sądowego podlegające natychmiastowemu wykonaniu (nawet nieprawomocne), wyrok sądu polubownego lub ugoda zawarta przed takim sądem, ugoda zawarta przed mediatorem (por. art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego).

Posiadany tytuł egzekucyjny musisz zamienić w tytuł wykonawczy, czyli wystąpić do sądu o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Klauzula taka będzie zawierać stwierdzenie i tym samym informację dla komornika, że posiadany przez Ciebie tytuł uprawnia Cię do prowadzenia egzekucji. Posiadany przez Ciebie tytuł egzekucyjny wraz z klauzulą wykonalności będzie nosił miano właśnie tytułu wykonawczego. Dopiero on jest podstawą prowadzenia egzekucji. Jeżeli już posiadasz tytuł wykonawczy, to możesz skierować do sądu lub komornika, stosownie do Twojego wyboru, wniosek o wszczęcie egzekucji.

Jak powinien wyglądać wniosek o wszczęcie egzekucji?

Wniosek o wszczęcie egzekucji powinien zawierać:

tytuł pisma (wniosek o wszczęcie egzekucji);
Twoje dane (imię, nazwisko, miejsce zamieszkania);
dane dłużnika;
oznaczenie sądu lub komornika, do którego pismo wnosisz;
wniosek o wszczęcie egzekucji;
wskazanie świadczenia, które ma być spełnione;
wskazanie sposobu egzekucji.

Co zrobić, gdy komornik nie wykonuje swoich obowiązków?

Opieszały komornik - problem, który dotyka wielu wierzycieli. Odzyskanie należności w sądzie i na drodze egzekucyjnej nie jest ani łatwe, ani szybkie. Choć teoretycznie komornik powinien realizować czynności na rzecz wierzyciela „niezwłocznie”, często zdarza się, że ta „niezwłoczność” trwa kilka tygodni... lub miesięcy. Nie czekaj więc, aż opieszałość komornika utrudni odzyskanie Twojej należności. Dla skuteczności egzekucji znaczenie może mieć każdy dzień. Jeśli telefon z prośbą o niezwłoczne zajęcie się sprawą nie pomoże, działaj.

Możliwość pierwsza: skarga na czynności komornika

Częstym rozwiązaniem, po które sięgają wierzyciele, jest złożenie skargi na czynności komornika. Można ją złożyć zarówno, gdy komornik podjął niewłaściwe działania, jak również - co jest sytuacją częstszą - dopuścił się zaniechań (czyli np. nie podjął czynności, które z perspektywy wierzyciela były istotne). Adresatem skargi jest właściwy sąd rejonowy, przy którym działa komornik. Skargę składa się jednak za pośrednictwem komornika, który dokonał czynności lub zaniechał jej dokonania. W praktyce oznacza to więc, że choć skargę wysyłamy do sądu, to komornik pośredniczy w procesie jej rozpatrywania. Może uwzględnić skargę lub przekazać ją do sądu, wraz z aktami sprawy i uzasadnieniem dokonania lub zaniechania czynności. Powinien to zrobić w ciągu trzech dni. Opłata z tytułu złożenia skargi na czynności komornika to 50 zł. Podstawą do złożenia skargi jest art. 767 kodeksu postępowania cywilnego.

Możliwość druga: skarga na przewlekłość postępowania

Skarga na przewlekłość postępowania to kolejna możliwość, z której mogą skorzystać wierzyciele. Ten środek wykorzystywany jest stosunkowo często. Posłużyć się nim można w każdej sytuacji, w której komornik zwleka z podjęciem odpowiednich czynności. Skarga na przewlekłość postępowania będzie właściwa, gdy na skutek opieszałości komornika, zostało naruszone prawo wierzyciela do przeprowadzenia i zakończenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Skargę rozpatruje właściwy sąd okręgowy - ten, w okręgu którego toczy się egzekucja. Opłata sądowa od wniosku wynosi 200 złotych. Co ważne, na skutek złożenia skargi na przewlekłość postępowania, wierzyciel może otrzymać zadośćuczynienie - od 2 000 zł do nawet 20 000 zł. Zdecydowanie warto zawnioskować o to zadośćuczynienie. W przypadku uwzględnienia skargi wypłaca się je wierzycielowi niezwłocznie. Ten środek wynika z art. 165 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych.

Wniosek o nadzór nad egzekucją

Wierzyciel może złożyć wniosek o nadzór nad egzekucją m.in., gdy komornik prowadzi sprawę nierzetelnie (w szczególności w zakresie rozliczeń), narusza zasady etyki komorniczej lub postępowanie prowadzone jest niesprawnie. Skutki mogą być poważne dla komornika. Pan Jan ma poważne wątpliwości co do prowadzonego przez komornika postępowania egzekucyjnego. Uważa, że komornik niewłaściwie rozlicza środki wyegzekwowane od dłużnika - na niekorzyść wierzyciela. Dodatkowo dowiedział się, że komornik postępuje nieetycznie. Ujawnił osobom niepowołanym szczegóły w zakresie sprawy Pana Jana i jego dłużnika, co sprowadziło na Pana Jana liczne nieprzyjemności. W takiej sytuacji Pan Jan może rozważyć złożenie wniosku o nadzór komornika przez Izbę Komorniczą lub Krajową Radę Komorniczą.

Odszkodowanie od komornika

Ostatnią możliwością, o której warto wspomnieć, jest odszkodowanie za wyrządzoną szkodę. Wierzyciel może postarać się o odszkodowanie od komornika na mocy „klasycznych” przepisów dotyczących odszkodowania, czyli art. 415 i nast. kodeksu cywilnego. Wierzyciel może wystąpić o odszkodowanie, gdy komornik w jakikolwiek sposób narusza normy postępowania. Komornik odpowiada zarówno za szkody majątkowe, jak i niemajątkowe, a razem z nim odpowiada Skarb Państwa. Odszkodowanie dla wierzyciela najczęściej wypłaca się z polisy OC komornika. Skutkiem uwzględnienia powództwa jest też nałożenie na komornika obowiązku naprawienia szkód, jakie poniósł wierzyciel. Powództwo o odszkodowanie od komornika należy złożyć do właściwego sądu.

Schemat postępowania w przypadku niewykonania wyroku

Nie licz na komornika - licz na siebie! Jeśli regularnie zmagasz się z problemem niepłacących klientów, wiesz już na pewno, że czasem pomoc komornika bywa niezbędna. Jej uzyskanie, co potwierdza liczba środków, z jakich może skorzystać wierzyciel, nie zawsze jest jednak takie proste. Warto więc zrobić wszystko, aby odzyskać pieniądze polubownie, zanim udział sądu i komornika stanie się niezbędny.

tags: #co #zrobic #jsli #komornik #nie #stosuje