Co zrobić, gdy dłużnik nie wykonuje postanowień sądu – egzekucja świadczeń niepieniężnych
Kiedy dłużnik nie wykonuje postanowień sądu, zwłaszcza w przypadku świadczeń niepieniężnych, wierzyciel staje przed wyzwaniem skutecznego dochodzenia swoich praw. Prawo polskie przewiduje szereg mechanizmów, które mają na celu przymuszenie dłużnika do określonego działania lub zaniechania. W praktyce często spotyka się orzeczenia nakazujące wydanie ruchomości, usunięcie ze strony internetowej czy z mediów społecznościowych treści naruszających czyjeś prawa, obowiązek usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych wierzyciela, polegający na zamieszczeniu odpowiedniej treści oświadczenia w prasie lub też umieszczeniu go w innym miejscu.
Rodzaje świadczeń niepieniężnych
Ze względu na charakter różnego rodzaju czynności możemy wyróżnić czynności, które dłużnik może wykonać wyłącznie osobiście (np. wykonanie dzieła w postaci namalowania obrazu) - tzw. czynności niezastępowalne. Czynność ta jest związana z osobą dłużnika, gdyż tylko on sam może ją wykonać ze względu na swoje umiejętności i kwalifikacje, które dla wierzyciela odgrywają kluczową rolę. Katalog czynności niezastępowanych jest otwarty.
Z drugiej strony mamy czynności zastępowalne, czyli takie, które zamiast dłużnika może wykonać osoba trzecia, z takim samym co dłużnik skutkiem (np. usunięcie treści ze strony internetowej). Przede wszystkim jest to czynność, której wykonaniem trudni się zawodowo wiele podmiotów.
Złożenie oznaczonego oświadczenia woli (art. 1047 KPC), wykonanie czynności, którą za dłużnika może wykonać także inna osoba, czyli czynności zastępczych (art. 1048 KPC), wykonanie czynności, której inna osoba wykonać za dłużnika nie może, czyli czynności niezastępowalnych (art. 1049 KPC), na zaniechaniu pewnej czynności i nieprzeszkadzaniu czynności wierzyciela (art. 1050 KPC), wydaniu rzeczy ruchomej (art. 1047 KPC), wydaniu nieruchomości lub statku bądź opróżnieniu pomieszczenia (art. 1047 KPC) - to przykładowe rodzaje świadczeń, których egzekucja może być przedmiotem postępowania sądowego.
Egzekucja świadczeń niepieniężnych krok po kroku
Jeżeli mimo istnienia tytułu wykonawczego określającego obowiązek wykonania czynności, dłużnik nie podejmuje żadnych działań, wierzyciel może wystąpić do sądu z wnioskiem o wszczęcie egzekucji.
W celu szybszego przebiegu postępowania egzekucyjnego czynności zastępowalnej rekomenduje się, aby wierzyciel we wniosku o wszczęcie egzekucji zawarł wszystkie żądania dotyczące każdego etapu egzekucji tj.: wniosek o wezwanie dłużnika do wykonania czynności w wyznaczonym terminie, wniosek o udzielenie umocowania do wykonania czynności (w przypadku bezskutecznego upływu ww. terminu).
W sytuacji, gdy dłużnik nie zastosuje się do wezwania w wyznaczonym terminie, sąd może przejść do kolejnego etapu postępowania.
Jak legalnie UNIKNĄĆ podatków (zrób to teraz)
Zabezpieczenie roszczeń jako środek zapobiegawczy
Warto wiedzieć, że zwłaszcza w przypadku naruszenia dóbr osobistych - zarówno osób fizycznych, ale także spółek, istotnym jest, aby szybko doprowadzić do wstrzymania bezprawnego działania. W tym celu można skorzystać z tzw. instytucji zabezpieczenia roszczeń i uzyskania natychmiastowego efektu - przynajmniej wstrzymującego działania na czas trwania właściwego postępowania sądowego, które to może trwać latami, a w rezultacie zanim zapadnie wyrok i się uprawomocni naruszenie spowoduje nieodwracalne negatywne skutki.
Co zrobić, gdy dłużnik nie wykonuje układu w postępowaniu restrukturyzacyjnym?
Układ zawarty w postępowaniu restrukturyzacyjnym jest wiążący dla wierzycieli. Dopóki układ jest ważny, wierzyciel nie może na zasadach ogólnych (np. pozew o zapłatę, a następnie egzekucja komornicza) skutecznie dochodzić natychmiastowego wykonania całej wierzytelności objętej układem. Taki układ ma ratować dłużnika przed upadłością i zwiększać szanse wierzycieli na odzyskanie należności. Czasem jednak zobowiązany nie realizuje przyjętych postanowień.
Wtedy należy sięgnąć po konkretne instrumenty prawne - od wniosku o uchylenie układu do inicjowania upadłości lub zmiany warunków porozumienia.
Zmiana układu
Jednym z rozwiązań będzie wniosek o zmianę układu. Wierzyciel ma prawo do wniesienia takiego wniosku, jeżeli po zatwierdzeniu układu nastąpił stały wzrost lub stałe zmniejszenie dochodu z przedsiębiorstwa dłużnika. Zawierany układ odnosi się do określonych na dany moment warunków ekonomicznych. Ustawodawca pozostawił więc furtkę, aby stosownie do zmiany w możliwościach osiągania dochodu zmienić zasady, na podstawie których spłacane jest zadłużenie. W praktyce jednak wierzyciel będzie składał ten wniosek w sytuacji, gdy występuje wzrost dochodów z przedsiębiorstwa dłużnika. Będzie bowiem dążył do uzyskiwania od niego większych płatności i krótszej spłaty. Ważne jednak by zmiany nie miały charakteru przejściowego, lecz cechowały się trwałością.
Wniosek o uchylenie układu
Następnym narzędziem przysługującym wierzycielom, gdy dłużnik nie realizuje postanowień układu będzie złożenie wniosku o uchylenie układu. Domniemywa się, że jest oczywiste, że układ nie będzie wykonywany, jeżeli dłużnik nie wykonuje zobowiązań powstałych po zatwierdzeniu układu. Niewykonywanie układu przez dłużnika ma miejsce zarówno wtedy, gdy dłużnik nie płaci zobowiązań określonych układem wcale, jak i wtedy, gdy płaci je tylko częściowo lub z przekroczeniem terminów określonych w układzie. Komentatorzy zauważają jednak, że sąd powinien wniosek o uchylenie układu oddalić, jeżeli dłużnik wykonywał układ z niewielkimi opóźnieniami. Nie ma przy tym znaczenia, czy dłużnik nie wykonuje układu z własnej winy, czy też z przyczyn zewnętrznych, niezależnych od niego.
Oczywistość niewykonania układu występuje zawsze, gdzie na podstawie okoliczności obiektywnych (a nie na podstawie oceny dotychczasowego zachowania dłużnika) wiadomo, że układ nie będzie wykonany. Najczęściej takie okoliczności to: działanie wierzyciela pozaukładowego, który na drodze egzekucji pozbawi dłużnika zdolności produkcyjnych, utrata koncesji niezbędnej do prowadzenia jedynej działalności dłużnika bądź katastrofa lub inne zdarzenie niszczące przedsiębiorstwo dłużnika. Ustawodawca wprowadził domniemanie dotyczące niewykonalności układu, jeżeli dłużnik nie wykonuje zobowiązań po zatwierdzeniu układu.
Wniosek o ogłoszenie upadłości
Kolejnym z rozwiązań, jakie może rozważyć wierzyciel, gdy dłużnik przestał realizować postanowienia układu jest złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli osobistych. We wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika wierzyciel powinien wykazać, że dłużnik jest niewypłacalny, czyli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza 3 miesiące.
Niewykazanie powyższych przesłanek może doprowadzić do przyjęcia przez sąd upadłościowy, że dłużnik jednak jest wypłacalny. Wówczas sąd może uznać, że wierzyciel złożył wniosek w złej wierze i na podstawie art. 34 ust. 1 Prawa upadłościowego obciążyć wierzyciela kosztami postępowania. Ponadto wierzyciel może zostać zobowiązany do złożenia publicznego oświadczenia o odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Dlatego przed podjęciem działań przeciwko dłużnikowi nierealizującemu postanowień układu warto wnikliwie przeanalizować sytuację prawną i majątkową dłużnika.
Egzekucja komornicza i jej ograniczenia
Gdy dłużnik nie posiada żadnych dochodów, świadczeń, ani nawet majątku, który można spieniężyć na rzecz wierzycieli, a w tym wszystkim trwa egzekucja komornicza, taka egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku dłużnika, z którego komornik mógłby skutecznie prowadzić egzekucję.
Co robi komornik, gdy nie ma z czego ściągnąć długu?
W tej sytuacji dochodzi do umorzenia postępowania komorniczego. Przed wydaniem postanowienia o umorzeniu na mocy art. 827 KPC powinno dojść do wysłuchania zarówno wierzyciela, jak i dłużnika. W tej sytuacji termin wysłuchanie oznacza skierowanie do obu stron pisma informującego o okolicznościach sprawy. Od momentu otrzymania pisma wierzyciel - zgodnie z prawem - ma 7 dni na złożenie zażalenia. Może wtedy złożyć wniosek o poprowadzenie egzekucji w inny sposób. Podstawą do tego może być np. podejrzenie, że dłużnik posiada niezarejestrowany (nieoficjalny) majątek, który można zająć.
Umorzenie postępowania komorniczego nie jest jednoznaczne z umorzeniem długu. Każde działanie przerywa bieg przedawnienia, a więc okres 6 lat zaczyna się liczyć od nowa. W przypadku umorzenia egzekucji po upływie sześciu miesięcy, specjaliści KRUK kierują sprawę ponownie do komornika. Może się bowiem okazać, że w międzyczasie sytuacja dłużnika się zmieniła i dochodzenie roszczeń jest możliwe. Egzekucja długu przez komornika może być wznawiana nieograniczoną ilość razy, z wyjątkiem sytuacji, w której dojdzie do przedawnienia długu.
Klauzula wykonalności - co to jest i czy może być wadliwa?
Komornik może działać wyłącznie na wniosek uprawnionej osoby. Nigdy nie podejmuje swoich czynności samodzielnie z urzędu, lecz na polecenie odpowiednio umocowanego podmiotu. Czynności zmierzające do odzyskania długu mogą się rozpocząć wyłącznie, gdy wierzyciel złoży wniosek o wszczęcie egzekucji. Takie pismo musi być jednak wyposażone w tzw. klauzulę wykonalności, którą jest tytuł wykonawczy składający się m.in. z tytułu egzekucyjnego.
Tytułem egzekucyjnym nazywamy każdy dokument, którego treść potwierdza istnienie należnego świadczenia (pieniężnego lub niepieniężnego). W praktyce będą to najczęściej orzeczenia sądowe, akty notarialne lub umowy podpisane przez dłużników i ich wierzycieli. Sam tytuł egzekucyjny nie jest jednak wystarczający do tego, aby komornik mógł wszcząć odpowiednie postępowanie. Taki tytuł musi bowiem zostać zaopatrzony w klauzulę wykonalności, która przybiera najczęściej postać urzędowej pieczęci stwierdzającej, że tytuł egzekucyjny nadaje się do wykonania i można go skierować do komornika.
Klauzula wykonalności jest nadawana tylko przez sądy, najczęściej w ramach osobnego postępowania. W niektórych przypadkach taka klauzula jest nadawana z urzędu, np. w wyrokach zasądzających alimenty. Wierzyciel zainteresowany uzyskaniem klauzuli wykonalności na posiadanym przez siebie tytule wykonawczym musi złożyć wniosek o jej nadanie do sądu rejonowego właściwego ogólnie dla miejsca zamieszkania dłużnika.
W rzeczywistości nadawane przez sądy klauzule wykonalności mogą być w niektórych przypadkach wadliwe. Będzie tak chociażby wtedy, gdy tytuł egzekucyjny został wydany w ramach postępowania sądowego, które było prowadzone niezgodnie z przepisami. Podobna sytuacja może mieć miejsce, gdy z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności występuje nieuprawniony podmiot, a mimo tego sąd taką klauzulę nadaje.
Niezwykle istotną informacją jest to, że komornik prowadzący postępowanie egzekucyjne nie bada zasadności i poprawności przedstawionych mu tytułów wykonawczych. Możliwe jest więc, że komornik ściągnie pieniądze od wskazanej osoby, przekaże je na rzecz wierzyciela, a dopiero po jakimś czasie okaże się, że całe postępowanie egzekucyjne było od samego początku nieważne - ponieważ opierało się na wadliwej klauzuli wykonalności.
Uchylenie klauzuli wykonalności i zwrot pieniędzy
Dłużnik, który uważa, że toczące się wobec niego lub już zakończone postępowanie egzekucyjne było wadliwe, może starać się odzyskać swoje pieniądze. Wcześniej jednak musi doprowadzić do prawomocnego uchylenia klauzuli wykonalności. Występowanie do komornika lub sądu, przy którym on działa, z wnioskami o zwrot pobranych pieniędzy lub kosztowności nie przyniesie żadnych skutków. Dłużnik otrzyma bowiem odpowiedź, że komornicy nie mają obowiązku badania poprawności i zgodności z prawem tytułów wykonawczych, na których opierają całą swoją pracę.
Klauzula wykonalności może zostać uchylona tylko wtedy, gdy osoba występująca z takim żądaniem wykaże przed sądem, że doszło do naruszenia przepisów przy jej wydawaniu. Zgodnie z treścią art. 795 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (kpc) na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie.
Aby uchylić klauzulę wykonalności, niezbędne jest więc wniesienie zażalenia do sądu, który zajmował się jej nadaniem. Samo uchylenie owej klauzuli będzie wystarczające do tego, aby kwestionować jakiekolwiek zajęcie dokonane przez komornika. Pamiętajmy jednak, że uchylenie klauzuli nie powoduje zniszczenia tytułu egzekucyjnego (dokumentu, na podstawie którego prowadzona była egzekucja komornicza). Osoby decydujące się na uchylenie omawianej klauzuli powinny więc pomyśleć o całościowym podejściu do sprawy, tj. o dążeniu do uchylenia tytułu egzekucyjnego np. poprzez powołanie się na zarzut przedawnienia całego zobowiązania lub na to, że wierzyciel tak naprawdę nigdy nie był uprawnionym podmiotem do tego, by mógł żądać zapłaty na swoją rzecz jakiejkolwiek kwoty pieniężnej.
Przykład
Komornik w ramach postępowania egzekucyjnego ściągnął od pana Jana kwotę 5000 zł. Po 3 miesiącach od zakończenia egzekucji dłużnik stwierdził, że wydany przeciwko niemu tytuł wykonawczy był wadliwy - klauzulę wykonalności nadał niewłaściwy sąd rejonowy. Pan Jan doprowadził do uchylenia ww. klauzuli i zawnioskował do wierzyciela o zwrot pieniędzy, które pobrał komornik. Wierzyciel nie będzie musiał zwracać panu Janowi pieniędzy, jeśli uzyska nową (tym razem zgodną z prawem) klauzulę wykonalności na posiadanym przez siebie tytule egzekucyjnym. Jeśli pan Jan doprowadziłby jednak do uchylenia klauzuli wykonalności i tytułu egzekucyjnego, wierzyciel musiałby zwrócić pieniądze dłużnikowi, które pobrał od niego komornik.
Odzyskanie pieniędzy po uchyleniu klauzuli wykonalności
Jeśli dłużnik doprowadził do uchylenia klauzuli wykonalności lub tytułu egzekucyjnego, może wnioskować o zwrot nienależnie pobranych od niego pieniędzy. W praktyce następuje to najczęściej już po tym, jak komornik zakończył całe postępowanie egzekucyjne i przekazał wszystkie środki wierzycielowi. Wniosek o zwrot pieniędzy musi być więc kierowany nie do komornika, lecz do wierzyciela, ponieważ to on jest dysponentem środków. Oczywiście przed skierowaniem stosownego pisma do wierzyciela warto zadzwonić do kancelarii komorniczej i upewnić się, że pieniądze już zostały wysłane przez komornika i nie znajduje się on w ich posiadaniu. Gdyby okazało się jednak, że komornik nie przekazał żadnych środków wierzycielowi, to wniosek o zwrot należy kierować do komornika.
Jeśli wezwanie do zapłaty okaże się bezskuteczne, jedyną drogą na odzyskanie pieniędzy będzie postępowanie sądowe. W tym celu dłużnik musi wnieść pozew o zapłatę - pozwanym będzie oczywiście wierzyciel, który pobrał nienależne mu pieniądze. Pamiętajmy, że dłużnik ma prawo żądać zwrotu wszystkich pobranych od niego kwot, wliczając w to także wynagrodzenie komornicze za prowadzenie wadliwego postępowania egzekucyjnego.
Uchylenie klauzuli wykonalności lub tytułu egzekucyjnego nie oznacza automatycznego zwrotu pieniędzy przez komornika lub wierzyciela na rzecz poszkodowanego dłużnika. Taka osoba musi sama zadbać o swój interes i wystąpić z odpowiednimi pismami do odpowiednich osób lub sądów. Dłużnik nie musi przy tym być reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego i może samodzielnie dochodzić swoich praw.
Podsumowując uchylenie klauzuli wykonalności, która została wadliwie nadana tytułowi egzekucyjnemu, powoduje uznanie, że toczące się lub zakończone już postępowanie egzekucyjne jest lub było bezprawne. To z kolei uprawnia dłużnika do złożenia wniosku o zwrot nienależnie pobranych od niego świadczeń pieniężnych, przy czym takie pismo powinno być kierowane z reguły do wierzyciela, a nie do komornika.
tags: #co #zrobic #kiedy #dluznik #nie #wykonuje