Czy dłużnik może powołać się na przedawnienie w nakazie zapłaty?

Zadłużenie czynszowe to częsty problem, który dotyka zarówno członków wspólnot mieszkaniowych, jak i lokatorów mieszkań komunalnych czy spółdzielczych. Administratorom budynku przysługuje roszczenie o uregulowanie należności w przypadku co najmniej półrocznej zwłoki. Dług już wówczas stanowi znaczną sumę, a im później podjęta zostanie próba wyegzekwowania zaległego czynszu, tym trudniej jest go zapłacić, zwłaszcza gdy powodem zadłużenia jest trudna sytuacja finansowa lokatora.

Przedawnienie długu oznacza, że po upływie określonego ustawą terminu wierzyciel nie może domagać się zaspokojenia roszczenia przeciwko dłużnikowi, a dłużnik ma prawo odmówić zapłaty. Przedawnienie długu to instytucja, która ogranicza czas, w jakim wierzyciel może skutecznie dochodzić zapłaty. Po upływie określonego terminu dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia - a wtedy roszczenie staje się niewymagalne przed sądem. Przedawnienie oznacza, że po określonym czasie wierzyciel wciąż może żądać zapłaty, ale jeśli sprawa trafi do sądu, dłużnik może skutecznie się bronić, podnosząc zarzut przedawnienia. Sąd - po uwzględnieniu zarzutu - oddali powództwo.

Uwaga: w postępowaniu egzekucyjnym (komorniczym) nie podnosi się przedawnienia - zarzut trzeba zgłosić na etapie sądowym.

Kiedy dług ulega przedawnieniu?

Termin przedawnienia roszczeń czynszowych wynosi 3 lata - co oznacza to, że jeśli np. lokator nie uiszczał opłat czynszowych od 1.06.2010 r. lub opłacał je w niepełnej wysokości, zaś wierzyciel występuje z żądaniem zapłaty w dniu 1.06.2016 r., przedawnieniu ulega dług powstały w okresie od 1.06.2010 r. do 01.06.2013 r., a więc prawie połowa.

Po zmianie przepisów Kodeksu cywilnego, która nastąpiła w kwietniu 2018 roku, koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Jeśli zatem lokator nie uiścił czynszu należnego za czerwiec 2020 roku, należność ta przedawni się z dniem 31 grudnia 2023 roku.

Mimo upływu wyżej wskazanego okresu, nie musi dojść do przedawnienia wierzytelności. Przedawnienie długu za czynsz mieszkaniowy ma miejsce tylko wówczas, gdy wierzyciel nie złoży w sądzie pozwu ani nie upomni się o spłatę zaległych należności w inny sposób.

Po nowelizacji Kodeksu cywilnego z 2018 r. zmieniły się zasady dotyczące długości terminu przedawnienia. Podstawowy termin przedawnienia, zgodnie z art. 118 k.c. wynosi obecnie 6 lat. Dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczeń o świadczenia okresowe termin ten wynosi 3 lata. Przepisy szczególne regulują także krótsze terminy przedawnienia. Przykładowo:

Roszczenia z tytułu umowy sprzedaży przedawniają się po upływie 2 lat (art. 554 k.c.);
Roszczenia wynikające z umowy przewozu przedawniają się po roku (art. 778 k.c.);
Roszczenia o odszkodowanie z umowy ubezpieczenia przedawniają się po 3 latach (art. 819 § 1 k.c.);
Roszczenia stwierdzone orzeczeniem sądu powszechnego, sądu polubownego albo stwierdzone ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem 6 lat. Jeżeli stwierdzone roszczenie obejmuje świadczenie okresowe (przykładowo odsetki), to roszczenie to przedawnia się z upływem 3 lat (art. 125 § 1 k.c.).

Co ważne, zgodnie z art. 119 k.c. terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.

Bieg terminu przedawnienia

Bieg terminu przedawnienia roszczenia pieniężnego rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie to stało się wymagalne. Roszczenie wymagalne to roszczenie, którego wykonania wierzyciel może się domagać na drodze sądowej (czyli upłynął termin jego zapłaty). Przy zobowiązaniach terminowych terminem wymagalności jest dzień następujący po dniu, w którym dłużnik powinien spełnić świadczenie. Przykładowo, jeżeli termin płatności faktury przypada na dzień 23 października 2024 r. (środa), to terminem wymagalności roszczenia będzie 24 października 2024 r. (czwartek).

W przypadku zobowiązań bezterminowych termin wymagalności rozpoczyna się po wezwaniu dłużnika do zapłaty. Takie świadczenie, zgodnie z art. 455 k.c., powinno zostać spełnione niezwłocznie. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że wyraz „niezwłocznie” użyty w art. 455 k.c. oznacza 14 dni od dnia wezwania dłużnika do zapłaty.

Jeżeli wierzyciel nie wzywa dłużnika do spełnienia świadczenia, początek biegu terminu przedawnienia wyznacza się inaczej. Początek tego terminu rozpoczyna się w dniu, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby wierzyciel podjął czynność w najwcześniejszym możliwym terminie. Takiej oceny dokonuje sąd, przy uwzględnieniu stanu faktycznego sprawy.

Bieg terminu przedawnienia długu może zostać zawieszony lub przerwany. Zawieszenie oznacza tymczasowe zatrzymanie biegu terminu przedawnienia. Natomiast przerwanie oznacza rozpoczęcie jego biegu od nowa. Zgodnie z art. 121 k.c. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu:

Co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom - przez czas trwania władzy rodzicielskiej;
Co do roszczeń, które przysługują osobom niemającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę - przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli;
W przypadku roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu - przez czas trwania małżeństwa;
Co do roszczeń, których wierzyciel nie może dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznania spraw danego rodzaju - przez czas trwania przeszkody;
W zakresie roszczeń objętych umową o mediację - przez czas trwania mediacji;
Co do roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej - przez czas trwania postępowania pojednawczego.

Bieg terminu przedawnienia przerywa się:

Przez każdą czynność podjętą przed sądem powszechnym albo przed sądem polubownym. Czynność ta musi zostać podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. W takim przypadku termin biegnie na nowo dopiero po zakończeniu postępowania;
W przypadku uznania długu przez dłużnika.

Każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw (np. wniosek o zawezwanie do próby ugodowej) przerywa bieg przedawnienia.

Przedawnienie w kontekście nakazu zapłaty

Sądowy nakaz zapłaty stanowi odpowiedź na potrzebę uproszczenia i przyspieszenia postępowania sądowego w sprawach dotyczących roszczeń pieniężnych. Jest to narzędzie, które pozwala na szybkie dochodzenie swoich praw, ale jednocześnie obarczone jest pewnym ryzykiem. Sądowy nakaz zapłaty jest wydawany przede wszystkim wówczas, gdy powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych. Jednocześnie, zgodnie z art. Nakaz zapłaty jest wydawany po przeprowadzeniu postępowania nakazowego albo postępowania upominawczego. Wspólną cechą postępowań zmierzających do wydania sądowego nakazu zapłaty jest to, iż w ich trakcie sąd poprzestaje właściwie jedynie na formalnym zbadaniu dokumentów dołączonych do pozwu. Z tego względu nierzadko okazuje się, że nakaz zapłaty został wydany w sposób niezasadny. W związku z tym powinien zostać uchylony.

Dlatego dłużnik kwestionujący zasadność nakazu zapłaty, powinien jak najszybciej podjąć właściwe kroki. Jedną z przyczyn uzasadniających uchylenie sądowego nakazu zapłaty jest objęcie nim przedawnionego roszczenia. Zasadniczo roszczenia, które uległy przedawnieniu nie mogą być dochodzone na drodze przymusu państwowego. Oznacza to, że po upływie terminu przedawnienia wierzyciel może liczyć jedynie na dobrą wolę dłużnika, który zechce samodzielnie spełnić świadczenie.

Sądowy nakaz zapłaty nie zawsze otwiera możliwość prowadzenia egzekucji komorniczej. W realiach konkretnej sprawy może okazać się, że uległ on przedawnieniu. Co powinien zrobić wówczas dłużnik?

Postępowanie egzekucyjne stanowi ściśle określoną procedurę, której podstawy i przebieg zostały uregulowane przez ustawodawcę. Przeważnie do rozpoczęcia egzekucji komorniczej niezbędny jest tytuł wykonawczy, którym może stać się np. sądowy nakaz zapłaty. Jednak samo uzyskanie takiego dokumentu nie przesądza o dopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. To z kolei otwiera dłużnikowi szerokie możliwości ochrony swoich praw. Jedną z nich jest wykazanie przedawnienia się tytułu egzekucyjnego bądź roszczenia, co do którego został on wydany.

Sądowy nakaz zapłaty ulega przedawnieniu - roszczenia objęte sądowym nakazem zapłaty również ulegają przedawnieniu, aczkolwiek dochodzi do tego na specjalnych zasadach. Przedmiotowy nakaz zapłaty jest orzeczeniem sądu. Należy więc pamiętać, że - stosownie do art. 123 § 1 pkt 1 Kodeksu cywilnego - złożenie wniosku o jego wydanie przerywa bieg terminu przedawnienia. Termin ten zaczyna biec na nowo po zakończeniu postępowania w przedmiocie wydania nakazu zapłaty. Wówczas do obliczania, w jakim terminie przedawni się roszczenie, znajdzie zastosowanie art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawnia się z upływem sześciu lat.

Jeżeli w sprawie, w której doszło do wydania nakazu zapłaty, w grę wchodzi przedawnienie, dłużnik powinien podjąć właściwe kroki w celu ochrony swoich praw. Wszystko zależy od okoliczności konkretnego przypadku.

Jak napisać sprzeciw lub zarzuty od nakazu zapłaty?

Jak udowodnić, że dług jest przedawniony?

Zarzut przedawnienia może zostać podniesiony już w trakcie postępowania sądowego na sali sądowej, jak i w piśmie procesowym. Dłużnik nie ma obowiązku dowodzić swojej racji - to po stronie wierzyciela (lub jego pełnomocnika) leży wykazanie, że zaistniały okoliczności, z powodu których długu nie można uznać za przedawniony. Jeśli wierzyciel nie ma żadnych dowodów swojej racji, sąd uwzględni przedawnienie z urzędu, czyli na mocy obowiązującego prawa, a konkretnie art. 118.

Pamiętać należy, że właściciel może pozwać lokatora do sądu o przedawniony dług - nie jest to niezgodne z prawem, dłużnik ma natomiast prawo podnieść w sądzie zarzut przedawnienia roszczeń i wówczas powództwo w całości bądź w części będzie oddalone.

W przypadku, gdy otrzymasz nakaz zapłaty (pocztą, z sądu) - masz krótki termin (zwykle 14 dni) na złożenie sprzeciwu i podniesienie zarzutu przedawnienia. Nie wystąpiły skuteczne czynności przerywające bieg przedawnienia.

Co zrobić, gdy otrzymasz nakaz zapłaty przedawnionego długu?

Po pierwsze, osoba która nigdy wcześniej nie otrzymała korespondencji sądowej w sprawie w której przeciwko niej został wydany nakaz zapłaty, może w terminie 7 dni, od daty powzięcia informacji o nakazie zapłaty, złożyć do sądu, który wydał nakaz zapłaty, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu wraz z samym sprzeciwem. Wniosek taki będzie skuteczny, jeżeli osoba pozwana jest w stanie wykazać, że nie ponosi winy w niedochowaniu terminu do złożenia sprzeciwu.

Po drugie, osoba pozwana, może w terminie 7 dni od dnia otrzymania informacji od komornika, wnieść zażalenie na postanowienie sądu o nadaniu klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty, bądź skargę jeżeli postanowienie zostało sporządzone przez referendarza sądowego.

I po trzecie, osoba pozwana, może również w terminie 3 miesięcy od uzyskania informacji o wydanym nakazie zapłaty złożyć do sądu skargę o wznowienie postępowania z powodu jego nieważności, wskazując na niemożność działania w danej sprawie oraz należytą obronę swoich praw.

Gdy wierzyciel wniesie sprawę do komornika, ten nie bada, czy dług jest przedawniony - to zadanie sądu. Wierzyciel musi dostarczyć dokumenty potwierdzające przerwanie biegu przedawnienia. Nie wystarczy samo pismo o umorzeniu wcześniejszej egzekucji.

Gdyby jednak do tego doszło, dłużnik powinien złożyć skargę na czynność komornika. Skarga ta powinna zostać w całości uznana przez samego komornika. W każdym razie dłużnik nigdy nie powinien zwlekać z podjęciem adekwatnych działań w celu ochrony swoich praw. Prowadzenie egzekucji przedawnionego roszczenia bądź na podstawie przedawnionego nakazu zapłaty jest niedopuszczalne, jednak odwrócenie skutków bezprawnie podjętych czynności egzekucyjnych - zwłaszcza gdy dojdzie do licytacji majątku dłużnika - może okazać się niezwykle trudne.

Przedawnienie długu jest jednym z kluczowych mechanizmów prawa cywilnego. Konstrukcja ta ma istotne znaczenie zarówno dla dłużników, jak i wierzycieli. Przepisy o przedawnieniu mogą być trudne do zrozumienia, a brak wiedzy o swoich prawach często skutkuje niepotrzebnym regulowaniem przedawnionych długów. W przypadku, gdy otrzymasz wezwanie do zapłaty od kancelarii windykacyjnej lub funduszu inwestycyjnego warto skontaktować się z profesjonalistą. Po analizie Twojej sytuacji, możesz uchronić się przed koniecznością spłaty przedawnionego długu.

Kancelaria prawna oferująca pomoc w sprawach o przedawnienie długu

Przedawnienie roszczenia nie oznacza, że wierzyciel, który nie może już przymusowo go wyegzekwować w postępowaniu egzekucyjnym, powinien zachowywać się biernie i nie jest już uprawniony do upominania się o dobrowolne spełnienie świadczenia przez dłużnika. Wierzyciel nawet wówczas, gdy nie może już przymusowo dochodzić przysługującego mu świadczenia, może nakłaniać dłużnika do dobrowolnej zapłaty. Powinno się to robić w określonych granicach, poza którymi może być już ono kwalifikowane jako nękanie, wkraczanie w prawnie chroniony obszar dóbr osobistych.

tags: #czy #dluznik #moze #podniesc #przedawnienie #w