Czy komornik nalicza VAT od sprzedaży egzekucyjnej?
Kwestia opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT) czynności wykonywanych przez komorników sądowych, w tym sprzedaży egzekucyjnej składników majątkowych dłużnika, jest złożona i budziła wiele wątpliwości prawnych. Rozwój orzecznictwa i interpretacji podatkowych doprowadził do ugruntowania pewnych stanowisk w tym zakresie.
Status komornika sądowego a VAT
Komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym, działającym przy sądzie rejonowym i uprawnionym do wykonywania czynności egzekucyjnych w sprawach cywilnych. Wykonując swoje obowiązki, świadczy określone usługi, które mogą podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o VAT, podatnikami są podmioty wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą. Jednakże, art. 15 ust. 6 tej ustawy wyłącza z zakresu opodatkowania organy władzy publicznej oraz urzędy obsługujące te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa. Kluczowe znaczenie miało zatem rozstrzygnięcie, czy komornik sądowy jest organem władzy publicznej.
Minister Finansów w interpretacji ogólnej z dnia 9 czerwca 2015 r. uznał, że komornik sądowy, wykonując czynności egzekucyjne, prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT i działa jako podatnik tego podatku. Ta interpretacja została potwierdzona w orzecznictwie, w tym w postanowieniu NSA z dnia 21 lutego 2013 r., które stanowiło wniosek do TSUE o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Wyrok TSUE z dnia 26 marca 2015 r. w sprawie C-499/13 nie zakwestionował tego stanowiska.
W konsekwencji, czynności wykonywane przez komornika sądowego były traktowane jako podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT na zasadach ogólnych, według stawki 23%. Podstawą opodatkowania były wszelkie kwoty otrzymane w zamian za świadczone usługi, w tym opłaty egzekucyjne, pomniejszone o kwotę podatku.
Zmiany prawne i orzecznictwo
Nowe ustawy regulujące czynności komornicze - ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych oraz ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych - wprowadziły istotne zmiany, w tym w zasadach wynagradzania komorników. Obecnie komornicy otrzymują wynagrodzenie prowizyjne, stanowiące część pobranych opłat egzekucyjnych.
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 10 kwietnia 2019 r. sygn. akt C-214/18 dotyczył polskich przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2019 roku. Potwierdził on jednak zdanie organów podatkowych, że VAT od usług świadczonych przez komornika sądowego w ramach postępowania egzekucyjnego jest zawarty w pobieranych przez niego opłatach egzekucyjnych.
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 lipca 2017 r. (sygn. III CZP 97/16) oraz w uchwale z dnia 7 lipca 2016 r. (sygn. III CZP 34/16) jednoznacznie stwierdził, że komornik sądowy nie może podwyższać opłaty egzekucyjnej o podatek VAT. Opłata egzekucyjna powinna być traktowana jako danina publiczna, która zawiera w sobie podatek VAT. Sąd Najwyższy uznał, że nie ma podstaw do doliczania do daniny publicznej kolejnej daniny, jaką jest podatek VAT.
Minister Finansów w interpretacji ogólnej z dnia 15 kwietnia 2019 roku zajął stanowisko, że w aktualnym stanie prawnym, po wejściu w życie nowych ustaw, czynności wykonywane przez komorników sądowych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT. Komornicy sądowi nie są uznawani za podatników VAT w tym zakresie.
Sprzedaż egzekucyjna a VAT
Komornik sądowy jest jedynie płatnikiem VAT od sprzedaży egzekucyjnej mienia stanowiącego własność dłużnika, ale tylko w sytuacji, gdy sprzedaż ta podlega opodatkowaniu tym podatkiem. Wówczas komornik jest zobowiązany do obliczenia, pobrania i odprowadzenia należnego podatku do właściwego urzędu skarbowego.
Dla prawidłowego wypełnienia obowiązków podatkowych, komornik ma obowiązek ustalić, czy dostawa towarów podlegających sprzedaży w drodze egzekucji podlega opodatkowaniu VAT. Kluczowe znaczenie ma ustalenie statusu dłużnika jako podatnika VAT oraz charakteru sprzedawanego majątku na gruncie przepisów o VAT.
Komornik musi podjąć wszelkie niezbędne czynności w celu ustalenia obowiązku podatkowego, w tym analizę dokumentów, zasięgnięcie informacji u dłużnika, a w skomplikowanych przypadkach nawet wystąpienie o interpretację indywidualną do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.
W obwieszczeniu o licytacji komornik ma obowiązek podać informacje istotne z punktu widzenia opodatkowania VAT, w tym czy sprzedaż będzie podlegała opodatkowaniu VAT oraz czy cena wywołania zawiera ten podatek.
Konsekwencje naruszenia obowiązków przez komornika
Niedopełnienie obowiązków przez komornika w zakresie ustalenia i rozliczenia podatku VAT może prowadzić do szeregu poważnych konsekwencji, w tym:
- Skarga na czynności komornika, co może doprowadzić do unieważnienia licytacji.
- Odpowiedzialność cywilna za szkodę wyrządzoną przez bezprawne działania lub zaniechania.
- Odpowiedzialność dyscyplinarna na podstawie ustawy o komornikach sądowych.
- Odpowiedzialność finansowa wobec Skarbu Państwa, jeśli nie dojdzie do pobrania należnego VAT.
- Odpowiedzialność karna skarbowa w skrajnych przypadkach.
Opłaty komornicze a VAT
Opłaty komornicze dzielą się na opłaty stałe oraz stosunkowe. Opłaty stosunkowe dotyczą egzekucji świadczeń pieniężnych i są określone procentowo w stosunku do wysokości egzekwowanego roszczenia. Wysokość opłaty stosunkowej pozostaje ściśle związana z wartością wyegzekwowanego świadczenia.
Opłaty egzekucyjne stanowią niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym, co oznacza, że nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Komornik sądowy nie może podwyższyć opłat egzekucyjnych pobieranych przez siebie od dłużnika o podatek VAT. Podatek ten jest już zawarty w opłatach egzekucyjnych, a komornicy nie mogą go naliczać dodatkowo.
Jeśli podatek VAT został nienależnie pobrany, dłużnik może wystosować wezwanie do zwrotu tych kwot. W przypadku braku zwrotu, można wytoczyć powództwo przeciwko komornikowi, w którym Skarb Państwa jest solidarnie odpowiedzialny za naprawienie szkody majątkowej.
Powrót do zwolnienia z VAT
Warto pamiętać, że opłaty egzekucyjne pobierane przez komornika stanowią dochód budżetu państwa, a sam komornik nie jest przedsiębiorcą, lecz funkcjonariuszem publicznym.
tags: #czy #komornik #moze #naliczac #vat