Czy komornik sądowy może zmusić dłużnika do podpisania ugody i kiedy ugoda jest korzystna dla wierzyciela
Uzyskanie przez wierzyciela tytułu wykonawczego w postaci tytułu egzekucyjnego opisany w treści art. Prowadzona egzekucja w znaczący sposób ogranicza dłużnikowi rozporządzanie własnym majątkiem. W wyniku zajęcia wierzytelności, wynagrodzenia za pracę oraz świadczeń emerytalno-rentowych ograniczony może zostać jego dochód, albowiem środki należne dłużnikowi w zakresie przekraczającym kwoty wyłączone spod egzekucji zostają przekazane komornikowi sądowemu.
W takiej sytuacji, już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, nierzadko dłużnik sam kontaktuje się z wierzycielem celem zawarcia porozumienia, które skutkowałoby umorzeniem postępowania egzekucyjnego w całości lub części najbardziej dla niego uciążliwej. Do dnia 31 grudnia 2018 roku zawarcie pomiędzy stronami postępowania egzekucyjnego ugody nie nastręczało problemów natury procesowej. Do tego czasu obowiązywała bowiem ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji (dalej: u.k.s.e.), która razem z art. 770 k.p.c. wprowadzała zasadę, iż koszty celowej egzekucji ponosi zawsze dłużnik. Celowość egzekucji objawia się zgodnym z prawem działaniem wierzyciela, który w oparciu o prawidłowy tytuł wykonawczy wszczyna postępowanie egzekucyjne przeciwko właściwemu dłużnikowi celem wyegzekwowania niespłaconego roszczenia.
Różnice prawne po 2019 roku i why ugoda bywa korzystna
Stan ten został radykalnie zmieniony poprzez wejście w życie w dniu 1 stycznia 2019 roku ustawy z dnia 28 lutego 2018 roku o kosztach komorniczych (dalej: u.k.k.). W artykule 29 ust. 1 u.k.k. ustawodawca wprowadził wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów celowej egzekucji przez dłużnika, zgodnie z którym w przypadku umorzenia postępowania z uwagi na wniosek wierzyciela lub jego bezczynność opłatą stosunkową w wysokości 5% pozostałego do wyegzekwowania świadczenia obciążony zostaje wierzyciel. Zgodnie z art. 804 § 1 k.p.c. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
Oznacza to, że dłużnik w toku postępowania egzekucyjnego nie ma możliwości podważania orzeczenia Sądu, na podstawie którego zostało ono wszczęte. W drodze skargi na czynności komornika może on formułować jedynie zarzuty procesowe co do działań komornika sądowego, ale nie ma wpływu na sposób prowadzenia egzekucji, jak również na jej zakończenie, chyba że tytuł wykonawczy został w całości lub w części uchylony, a także gdy roszczenie przedawniło się.
W takim stanie rzeczy warto się zastanowić, w jakich sytuacjach zawarcie ugody może być korzystne dla wierzyciela. W toku postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 761 ust. 11 k.p.c. komornik sądowy może podejmować działania pozwalające ustalić majątek dłużnika (np. skierowanie zapytania do ZUS, banków i Urzędu Skarbowego). Ustalenie wskazanych wyżej składników majątkowych ma duże znaczenie przy podjęciu decyzji czy zawarcie z dłużnikiem porozumienia będzie uzasadnione oraz pozwala oszacować wysokość przewidywanych wpłat. Na przykład, jeżeli w toku czynności komornikowi nie uda się ustalić żadnego majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, a dłużnik mimo wszystko sam podejmuje próbę zawarcia ugody i proponuje nawet niewielkie wpłaty, to wyrażenie zgody na takie warunki może pozwolić uzyskać przynajmniej częściową spłatę zadłużenia, a jednocześnie nie wyklucza możliwości wszczęcia egzekucji w przyszłości, kiedy stan majątkowy dłużnika może ulec poprawie.
- Należy bowiem zauważyć, że dobrowolne wpłaty stanowią tzw. Informacje o konferencjach, warsztatach, webinarach oraz promocjach. 10% rabatu na każde wydarzenie.
- Już przy zawarciu stosunku zobowiązaniowego wierzyciel może uzyskać zarówno wiedzę na temat majątku dłużnika, jak i zabezpieczenie wierzytelności (poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości lub zastawu na ruchomościach lub prawach majątkowych dłużnika).
Jeżeli wierzytelność, co do spłaty której strony zamierzają zawrzeć ugodę jest objęta postępowaniem egzekucyjnym, to wszelkie działania wierzyciela powinny następować w oparciu o art. 29 ust. 1 u.k.k. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli umorzenie postępowania następuje z uwagi na zawarcie z dłużnikiem porozumienia, to opłata stosunkowa w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania obciąża dłużnika. W treści przytoczonego przepisu brak jest wymogu w jakiej formie porozumienie ma zostać zawarte. Wskazuje on jedynie, że to po stronie wierzyciela istnieje obowiązek wykazania, że takie porozumienie zostało zawarte.
Co do zasady ugoda może zostać zawarta w formie dowolnej tak długo, jak wierzyciel będzie w stanie udowodnić, że do jej zawarcia w istocie doszło. Dla celów dowodowych, a więc ułatwienia wierzycielowi wykazania organowi egzekucyjnemu, że zostało zawarte porozumienie, zdecydowanie najkorzystniejsze jest dokonanie tego w formie pisemnej. W takiej sytuacji wystarczające jest przedłożenie komornikowi kopii ugody. Najczęściej proponowanym przez dłużnika sposobem spłaty zadłużenia jest płatność ratalna dokonywana pod warunkiem umorzenia postępowania. W przypadku ratalnej formy spłaty zadłużenia kluczowe znaczenie ma pierwsza rata, która pełni funkcję uwierzytelnienia intencji dłużnika. Powinna ona być dużo wyższa niż pozostałe raty (jej wysokość może wynosić nawet połowę zadłużenia).
Forma i treść ugody oraz zabezpieczenia
Takie określenie warunków porozumienia działa na dłużnika motywująco, albowiem powoduje po jego stronie znaczące finansowe zaangażowanie już na samym początku. W treści porozumienia warto ustalić sposób w jaki porozumienie będzie miało wpływ na postępowanie egzekucyjne. Rozsądnym rozwiązaniem jest zawieszenie postępowania egzekucyjnego po wpływie pierwszej (uwierzytelniającej) wpłaty, następnie ustalenie ilości rat, po których nastąpi jego umorzenie. Z perspektywy wierzyciela najkorzystniejsze pozostaje ustalanie ilości rat w wysokości nieprzekraczającej 6, albowiem zgodnie z art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c. postępowanie egzekucyjne umarza się w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wierzycielowi postanowienia o zawieszeniu postępowania. Oznacza to, że niezależnie od tego, czy strony uzgodnią umorzenie postępowania po wpłacie 12 czy 24 rat, to postępowanie zostanie umorzone wcześniej, z urzędu przez komornika.
W celu wykluczenia możliwości obciążenia wierzyciela opłatą stosunkową rozsądne jest złożenie wniosku o umorzenie postępowania przed upływem terminu wskazanego w art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c. O ile oczywiste jest, że zawarta ugoda jest bezpośrednią przyczyną złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, o tyle kwestią ocenną może być, czy bezczynność wierzyciela z uwagi na zawarte porozumienie stanowi przyczynę umorzenia postępowania skutkującą obciążeniem dłużnika opłatą z art. 29 ust. 1 u.k.k. Pomimo, że taka interpretacja przepisu wydaje się oczywista, to niejednolite orzecznictwo w sprawach egzekucyjnych może powodować utrzymanie postanowienia komornika o obciążeniu opłatą wierzyciela.
Jeżeli w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ustali istnienie majątku w postaci ruchomości, nieruchomości lub innych praw majątkowych, względnie jeżeli dłużnik we wniosku o zawarcie ugody sam wskaże taki majątek, to możliwe jest ustanowienie na nim zabezpieczenia w postaci hipoteki przymusowej lub zastawu. Ustanowienie hipoteki przymusowej jest możliwe bez zgody dłużnika na podstawie art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zgodnie z tym przepisem wierzyciel dysponujący tytułem wykonawczym może uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika.
Jako że kierując wniosek egzekucyjny wierzyciel przedłożył już tytuł wykonawczy, to w celu ustanowienia hipoteki przymusowej konieczne jest złożenie wniosku o wydanie dalszego tytułu wykonawczego. Niewątpliwie zawarcie ugody pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem, dokonane po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, stawia wierzyciela we wzmocnionej pozycji negocjacyjnej. Ma on już realną wiedzę na temat majątku dłużnika, powstałą w szczególności w wyniku czynności dokonanych przez komornika sądowego.
Ugoda a praktyka egzekucyjna i ryzyko dla wierzyciela
Niemożność przewidzenia w 100%, czy dłużnik w każdej sytuacji dotrzyma warunków ugody, wiąże się z ryzykiem, że dłużnik w dowolnym momencie przerwie spłatę zobowiązania i jednocześnie upłynni majątek, z którego mogłaby toczyć się egzekucja (po zajęciu rozporządzanie majątkiem jest bezskuteczne w stosunku do wierzyciela). Dlatego konieczne jest rozważenie wszystkich za i przeciw w kontekście biznesowym, przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesu wierzyciela, poprzez podjęcie prawidłowych działań w toku postępowania egzekucyjnego, dzięki czemu możliwe będzie uniknięcie obciążenia go opłatą egzekucyjną. Sposób działania komorników i sądów rejonowych jest niejednorodny, co może prowadzić do różnych orzeczeń przy tym samym stanie faktycznym.
Niezależnie od tego, czy prowadzimy działalność gospodarczą, czy nie, uczestnictwo w obrocie gospodarczym naraża nas na potencjalną odpowiedzialność za nienależyte wykonanie zobowiązania lub delikt. Zdarza się popełnić błąd lub wpaść w zadłużenie z okoliczności za które nie odpowiadamy. Skutkiem najczęściej pozostaje skierowanie przez wierzyciela pozwu o zapłatę do sądu, a w dalszej kolejności wniosek do komornika. W tym wpisie postaramy się przybliżyć sytuację, w której właśnie stajemy przed koniecznością realizacji obowiązku określonego w tytule wykonawczym, a nie mamy ku temu odpowiednich środków.
Ugoda pozasądowa i jej elementy
Ugoda pozasądowa z dłużnikiem to umowa zawierana między wierzycielem i dłużnikiem, której celem jest polubne rozwiązanie sporu oraz ustalenie nowych zasad spłaty zobowiązania bez kierowania sprawy do sądu. Najczęściej obejmuje: uznanie długu przez dłużnika, ustalenie nowego terminu spłaty, rozłożenie długu na raty, częściowe umorzenie odsetek lub należności, zabezpieczenie wykonania ugody. Dobrze przygotowana ugoda pozwala ograniczyć koszty dochodzenia należności i zwiększa szanse na odzyskanie pieniędzy.
W praktyce często najistotniejszymi kwestiami są: forma ugody (najlepiej pisemna), sposób zabezpieczenia (hipoteka, zastaw, weksel), a także mechanizmy na wypadek niewykonania zobowiązań. Wierzyciel może w ugodzie przewidzieć, że brak zapłaty którejkolwiek raty skutkuje utratą mocy ugody i natychmiastowym dochodzeniem całości należności, co jest korzystne z punktu widzenia odzyskania długu.
Niewykonanie ugody pozasądowej i możliwości egzekucji
Jeżeli ugoda zostanie zawarta poza sądem, a dłużnik nie wywiąże się z zobowiązań, konieczne jest wystąpienie na drogę sądową o zapłatę. Natomiast w przypadku ugody sądowej lub zawartej przed mediatorem/ sądem, po nadaniu klauzuli wykonalności, można zwrócić się do komornika o wykonanie. W praktyce sędziowie często namawiają strony do porozumienia i mediacji, co zwiększa szanse na wypracowanie ugody, a po jej zatwierdzeniu - na jej wykonanie przez komornika.
Ugoda a przedawnienie roszczeń to kolejny istotny aspekt. Zawarte porozumienie może przerywać bieg terminu przedawnienia: ugoda pozasądowa powoduje przerwanie biegu, natomiast ugoda sądowa (i zatwierdzona) prowadzi do nowego, dłuższego terminu przedawnienia. W praktyce roszczenia stwierdzone ugodą sądową przedawniają się z upływem sześciu lat, natomiast roszczenia wynikające z ugód pozasądowych - także przerwane, lecz nowy termin zależy od okoliczności i Art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego.
W praktyce ugoda z jednym dłużnikiem solidarnym może być zawarta, a wierzyciel może wycofać egzekucję wobec tego dłużnika, zachowując prawo do dochodzenia reszty długu od współdłużnych. Zabezpieczenie ugody w praktyce obejmuje m.in. weksel in blanco, klauzulę chroniącą dłużnika, przewłaszczenie na zabezpieczenie, czy inne instrumenty prawne określone w treści ugody.
Praktyczne wskazówki dla stron - jak prowadzić negocjacje i uniknąć kosztów
W praktyce warto rozważyć następujące podejścia:
- Wcześnie rozpoznawać możliwości finansowe dłużnika przed rozpoczęciem negocjacji, aby przygotować realistyczną propozycję ugody.
- W ugodzie zawrzeć jasne harmonogramy spłat, zabezpieczenia wykonania oraz konsekwencje niewywiązywania się ze zobowiązań (np. utrata mocy ugody, natychmiastowa wymagalność całości).
- Forma pisemna ugody ułatwia udowodnienie faktu jej zawarcia przed organem egzekucyjnym.
- W razie potrzeby rozważyć ugodę sądową lub ugodę polubowną w procedurze mediacyjnej, która może mieć skutki wykonalności po zatwierdzeniu przez sąd.
Podstawową korzyścią dla wierzyciela jest oszczędność czasu i kosztów, a dla dłużnika - możliwość uniknięcia długotrwałej egzekucji, możliwość zachowania kontroli nad majątkiem i możliwość odbudowywanych relacji kredytowych po spłaceniu zadłużenia. Z perspektywy praktycznej, ugoda z wierzycielem jest jedną z najczęściej stosowanych metod polubownego odzyskiwania długu, która w wielu przypadkach prowadzi do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
tags: #czy #komornik #moze #wymusic #podpisanie #ugody