Czy komornik może zająć rzeczy nie należące do dłużnika?

Postępowanie komornicze może wiązać się z zajęciem majątku rzeczowego - ruchomości i nieruchomości. Jednak zanim komornik rozpocznie czynności faktyczne, musi poinformować dłużnika o wszczęciu postępowania. Komornik sądowy działa zawsze w oparciu o sztywne reguły, jakie nakreślają mu przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (KPC). W ramach postępowań egzekucyjnych zdarzają się też niestety liczne pomyłki i błędy, które mogą być bardzo poważne. Szczególnie jako poważne możemy uznać te, w których dochodzi do zajęcia rzeczy nienależących do dłużnika, czyli należących do osoby trzeciej niebędącej dłużnikiem.

Komornik nie ma prawa do rzeczy, które nie należą do dłużnika - nawet jeśli te znajdują się w mieszkaniu, w którym aktualnie przebywa (nie musi być tam zameldowany). Komornik ma prawo wejść do każdej nieruchomości, w której aktualnie mieszka dłużnik. Podczas takiej wizyty urzędnik ustala, które ruchomości należą do osoby zadłużonej. Co dokładnie podlega egzekucji komorniczej? Nie, komornik nie może zająć rzeczy, które nie należą do dłużnika - także w powyższych przypadkach. Może być konieczne udowodnienie, że wybrane ruchomości nie są własnością osoby zadłużonej. W takich sytuacjach jak najbardziej możliwe jest odzyskanie zajętego majątku. Ważne, aby zrobić to jak najszybciej.

Kiedy komornik może zająć rzeczy nie należące do dłużnika?

Komornik sądowy może zająć rzecz nienależącą do dłużnika. Dzieje się tak zwykle wtedy, gdy osoba zadłużona zamieszkuje albo przynajmniej jest zameldowana w mieszkaniu/domu osoby niebędącej dłużnikiem. Może wówczas dojść do sytuacji, w której komornik dokona zajęcia rzeczy nienależącej do dłużnika. Do wskazanych wyżej sytuacji dochodzi zwykle, gdy osoba zadłużona zameldowana jest u rodziców. Wtedy, gdy ruchomość znajduje się we władaniu dłużnika, komornik może ją zająć. Wynika to wprost z przepisów o egzekucji sądowej. Komornik ma prawo zająć rzecz będącą we władaniu dłużnika, np. gdy dłużnik jeździ samochodem należącym do teściowej, przyjaciela, a nawet do firmy leasingowej. Komornik nie jest sądem, nie rozstrzyga o słuszności ani zasadności egzekucji, nie może prowadzić postępowania dowodowego, nie dokonuje żadnych ocen merytorycznych. Gdy zajmuje rzecz ruchomą, to nie bada, czy jest ona własnością dłużnika czy innej osoby.

Zgodnie z art. 845 Kodeksu postępowania cywilnego, komornik może zająć ruchomości znajdujące się we władaniu dłużnika, nawet jeśli formalnie nie są jego własnością. Oznacza to, że sam fakt użytkowania danej rzeczy przez dłużnika daje podstawę do jej zajęcia. W windykacji długów stosuje się tzw. domniemanie własności. Jeżeli ruchomość znajduje się w mieszkaniu dłużnika i jest przez niego używana, komornik może przyjąć, że należy do niego. To domniemanie nie działa jednak bezwzględnie. Osoba trzecia może zgłosić sprzeciw i wnieść do sądu powództwo o zwolnienie rzeczy spod egzekucji, jeśli ma dowody na to, że jest jej właścicielem. Warto podkreślić, że komornik nie musi udowodnić, iż dana rzecz należy do dłużnika.

Komornik ma prawo wejść do mieszkania i zająć ruchomości, ale nie wszystkie przedmioty mogą zostać objęte egzekucją. Przepisy chronią dłużników przed całkowitą utratą środków i warunków do życia. W związku z tym stworzono listę rzeczy, których komornik nie może zabrać z mieszkania. Za przedmioty niezbędne do codziennego funkcjonowania mogą zostać uznane m.in. pralka czy lodówka. Art. 829 ust. 6 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że egzekucji nie podlegają też m.in. przedmioty służące do nauki. Art. 845 kodeksu postępowania cywilnego precyzuje sytuacje, w których komornik może wejść do nieruchomości, w której mieszka osoba zadłużona. Jeśli w danej nieruchomości znajduje się majątek dłużnika, który można objąć egzekucją komorniczą, komornik ma prawo do niej wejść. Może więc przyjść do domu osoby zadłużonej w dni robocze w godzinach 7.00-21.00 oraz w soboty w godzinach 7.00-21.00. Jeśli chce przeprowadzić czynności w innym czasie, musi uzyskać pisemne zezwolenie prezesa sądu rejonowego.

Komornik nie może zająć niczego, co nie należy do dłużnika. W przypadku egzekucji komorniczej równie ważne są ruchomości, np. samochód. Co do ruchomości - może zająć tylko te należące do dłużnika. Problem w tym, że ruchomości nie mają dowodów własności. W związku z powyższym, czy komornik może zająć rzeczy nienależące do dłużnika? I tym samym, czy komornik może np. zająć konto nienależące do dłużnika?

Co zrobić, gdy komornik zajmie rzeczy nienależące do dłużnika?

Jeśli jesteś właścicielem rzeczy, którą chce zająć komornik, a nie jesteś dłużnikiem, musisz w toku czynności komorniczej poinformować o tym fakcie komornika. Najlepiej jest dysponować w takiej sytuacji imiennym dowodem zakupu rzeczy, np. paragon imienny czy faktura. Brak takich dowodów może uniemożliwić zatrzymanie działań komornika i tym samym spowodować, że dojdzie do zajęcia rzeczy nienależącej do dłużnika. Jeśli natomiast osoba dłużnika (np. syn, córka, wnuk) nie mieszkają w danym lokalu to warto przywołać do czynności sąsiada, który w obecności komornika poświadczy ten fakt. Jak wiadomo zameldowanie nie przesądza o żadnym prawie do lokalu, a tym samym o zamieszkiwaniu w tym lokalu. Z czynności w toku egzekucji komornik spisuje zawsze protokół.

Jednak, gdy doszło już do zajęcia rzeczy przez komornika, to osoba będąca właścicielem, a nie będąca dłużnikiem, ma nadal możliwość do skutecznego działania. Tym razem jednak konieczne stanie się złożenie pozwu do sądu. Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (art. 841 KPC) powództwo o zwolnienie przedmiotu spod egzekucji składa się w terminie nie dłuższym niż 1 miesiąc od dnia, w którym właściciel zajętej rzeczy dowiedział się o naruszeniu jego praw. Zwykle będzie to dzień, w którym dokonano zajęcia. Nie jest to jednak regułą. Pozew powyższy składa się przeciwko wierzycielowi.

Powództwo o zwolnienie od egzekucji, zwane ekscydencyjnym lub interwencyjnym, może wytoczyć osoba trzecia. Może ona żądać zwolnienia od egzekucji przedmiotu, jeżeli egzekucja skierowana do tego przedmiotu narusza jej prawa (art. 841 KPC). Stronami procesu są osoba trzecia jako powód oraz wierzyciel jako pozwany. Powództwo należy wnieść w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że inny termin jest przewidziany w przepisach odrębnych (art. 841 § 2 KPC). W pozwie należy przytoczyć wszystkie zarzuty, pod rygorem utraty prawa korzystania z nich w dalszym postępowaniu (art. 843 § 3 KPC).

W przypadku Pana Tomasza, który otrzymał od komornika zawiadomienie o wszczęciu egzekucji komorniczej, należy pamiętać, że komornik zgodnie z art. 814 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej KPC) ma prawo wejść do lokalu również pod nieobecność dłużnika, jeśli cel egzekucji tego wymaga i może zarządzić otwarcie zarówno mieszkania jak i innych pomieszczeń i schowków np. garażu czy piwnicy. W związku z powyższym należy stwierdzić, że komornik ma pełne prawo wejść do mieszkania rodziców dłużnika, w którym on zamieszkuje i dokonać zajęcia ruchomości. Komornik dokonując zajęcia nie zastanawia się, czy dana rzecz należy do dłużnika. Jeżeli zachodzi prawdopodobieństwo, że dana rzecz może być własnością dłużnika to dokona jej zajęcia. W przypadku klienta dotyczy to rzeczy, które znajdują się w pokoju, w którym mieszka i nie będą budzić wątpliwości komornika co do faktu, że są jego własnością. W sytuacji, kiedy dłużnik zamieszkuje w lokalu nie będącym jego własnością może się zdarzyć, że komornik będzie chciał dokonać zajęcia rzeczy, które nie są własnością dłużnika. W takiej sytuacji dłużnik powinien od razu poinformować komornika o tym fakcie i wnieść to do protokołu. Następnie to już komornik informuje właściciela rzeczy o zaistniałej sytuacji. W sytuacji, kiedy dojdzie do zajęcia przedmiotu niebędącego własnością dłużnika, a komornik na wniosek właściciela danej rzeczy nie wyłączy spod egzekucji to właścicielowi pozostaje droga sądowa i wytoczenie powództwa przeciwegzekucyjnego.

Kiedy zaczyna się postępowanie komornicze?

Postępowanie komornicze rozpoczyna się wtedy, gdy sąd wyda wyrok opatrzony klauzulą wykonalności, a wierzyciel skieruje się z takim wyrokiem do kancelarii komorniczej. Gdy komornik przyjmie sprawę, dłużnik w określonym terminie otrzyma informację o rozpoczęciu czynności egzekucyjnych. Taką informację otrzymuje się listem poleconym lub osobiście (jeśli nie ma możliwości doręczenia listu). Kolejnym etapem jest zajęcie ruchomości i nieruchomości. Najpierw komornik określa ich szacunkową wartość, a następnie wystawia je na licytacji komorniczej. Środki z licytacji służą do zaspokojenia potrzeb wierzycieli oraz pokrycia kosztów działań egzekucyjnych. W przypadku braku majątku może dojść do umorzenia egzekucji, ale nie oznacza to umorzenia długu. Niespłacony dług pozostaje i powoduje takie konsekwencje, jak wpisanie danej osoby do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Wiąże się to z dużymi utrudnieniami w zakresie wzięcia pożyczki i kredytu. Wierzyciel może również ponawiać próby egzekucji w przyszłości.

Rzeczy wyłączone spod egzekucji

Komornik nie może zająć rzeczy, które są niezbędne do codziennego funkcjonowania oraz które nie są własnością dłużnika. W związku z tym stworzono listę rzeczy, których komornik nie może zabrać z mieszkania. Za przedmioty niezbędne do codziennego funkcjonowania mogą zostać uznane m.in. pralka czy lodówka. Art. 829 ust. 6 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że egzekucji nie podlegają też m.in. przedmioty służące do nauki. Nawet jeśli przedmiot został zakupiony przez dłużnika i formalnie jest jego własnością, liczy się przede wszystkim jego przeznaczenie. Jeśli służy wyłącznie innemu domownikowi, np. dziecku, i ma istotne znaczenie dla jego edukacji lub codziennego życia, to w wielu przypadkach powinien zostać uznany za wyłączony spod egzekucji. Dotyczy to m.in. komputerów, drukarek, biurka czy innego wyposażenia. Trudniej może być w przypadku telewizora, który nie zawsze zostanie uznany za rzecz niezbędną, chyba że da się wykazać, że służy do celów edukacyjnych, np. jako ekran do zajęć zdalnych. Każda sytuacja jest oceniana indywidualnie, dlatego ważne jest przedstawienie argumentów i, jeśli to możliwe, dokumentów potwierdzających sposób użytkowania przedmiotu.

PRAWNIK ODPOWIADA. Czy są jakieś legalne sposoby na „obejście” egzekucji komorniczej? #komornik

W każdym razie komornik może zająć tylko te rzeczy i prawa, które nie zostały wyjęte spod egzekucji przez ustawodawcę. W praktyce lista takich wyłączeń jest bardzo długa. Trzeba pamiętać, że uprawnienia komornika dotyczą zajęcia na poczet wierzytelności tylko tych rzeczy i praw, których właścicielem jest dłużnik. Poza tym zawsze, zanim komornik przystąpi do czynności egzekucyjnych, najpierw wzywa dłużnika - wyznaczając mu odpowiedni, np. dwutygodniowy, termin - do dobrowolnego spełnienia świadczenia. Jeżeli w tym czasie dłużnik wywiąże się ze swoich obowiązków wobec wierzyciela - przykładowo poprzez spłatę wszystkich zaległości - to zadawanie sobie pytania „co może zabrać komornik?” w ogóle straci rację bytu. W takich okolicznościach po prostu nie dochodzi do egzekucji.

Przykłady rzeczy, których komornik zazwyczaj nie może zająć:
Pralka	Lodówka	Przedmioty służące do nauki (np. książki, podręczniki)	Niezbędne przedmioty codziennego użytku

Komornik sądowy nie może zająć konta bankowego, które nie należy do dłużnika. Oznacza to, że wszystkie konta bankowe, w których dłużnik nie jest współwłaścicielem, nie zostaną zajęte przez komornika sądowego. Komornik sądowy nie może również zająć konta bankowego, do którego dłużnik jest tylko pełnomocnikiem, gdyż egzekucja komornicza może być przeprowadzona wyłącznie na aktywach (składnikach majątku) należących do dłużnika. Pełnomocnictwo do konta bankowego w tym zakresie nie wpływa na możliwość podjęcia działań egzekucyjnych.

Jeżeli dłużnik jest współwłaścicielem takiego konta bankowego, wówczas tak - komornik sądowy może zająć wspólne konto bankowe. Okoliczność ta w praktyce występuje bardzo często i jest to działanie w pełni legalne ze strony urzędnika. Rachunek rodzinny jest rachunkiem zwolnionym od egzekucji. Oznacza to, że komornik sądowy nie może dokonać jego zajęcia, zatem środki znajdujące się na tym rachunku są całkowicie zabezpieczone przed egzekucją.

Egzekucja komornicza może dotyczyć wyłącznie majątku osoby, która jest dłużnikiem, a nie jej dzieci. Zatem komornik sądowy nie może zająć konta bankowego dziecka osoby zadłużonej, jeśli dług nie jest tego dziecka. Każdy odpowiada jedynie za własne zobowiązania finansowe. Konta dzieci są chronione przed egzekucją komorniczą. Zatem w tym zakresie dziecko nie jest odpowiedzialne za długi swoich rodziców.