Komornik a zajęcie ruchomości w polskim prawie

Zmiany w art. 845 Kodeksu postępowania cywilnego, wprowadzone 1 stycznia 2019 roku, rozszerzyły uprawnienia komornika w zakresie badania stanu własności rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym z ruchomości. Kompetencja przyznana komornikowi stanowi odejście od systemowego ujęcia tej instytucji. Dotychczas komornik nie był uprawniony do wydawania rozstrzygnięć w obszarze prawa materialnego. W artykule omówiono charakter prawny wprowadzonych zmian.

Wskazano na charakter dowodów, na podstawie których komornik powinien ustalić stan własnościowy rzeczy, oraz na skutki dla postępowania w przypadku ustalenia, że zajęta rzecz nie stanowi własności dłużnika. Zwrócono uwagę na wątpliwy skutek szczególnego uregulowania zajęcia ruchomości na potrzeby egzekucji świadczeń alimentacyjnych.

Kiedy komornik właściwy jest do prowadzenia egzekucji z ruchomości?

Komornik może prowadzić postępowanie egzekucyjne tylko wówczas, gdy posiada wobec dłużnika tytuł wykonawczy - tytuł egzekucyjny, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności. Najczęściej będzie to wyrok bądź sądowy nakaz zapłaty. Bankowy tytuł egzekucyjny /BTE/ (z dniem 26 listopada 2015 r. nie jest już wystawiany). Komornik na podstawie tytułu wykonawczego ma za zadanie zaspokoić roszczenia wierzyciela.

Komornik może prowadzić egzekucję świadczeń pieniężnych z:

  • ruchomości,
  • nieruchomości,
  • wynagrodzenia za pracę,
  • z rachunków bankowych,
  • z innych wierzytelności,
  • innych praw majątkowych.

Egzekucję z ruchomości, o ile nie doszło do wyboru komornika spoza ogólnej właściwości dłużnika, prowadzi komornik ogólnej właściwości dłużnika, czyli komornik właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika. Jeżeli dłużnik nie ma miejsca zamieszkania, siedziby lub oddziału na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, do przeprowadzenia egzekucji właściwy jest komornik tego sądu, w którego okręgu znajdują się ruchomości. Komornik, który wszczął egzekucję z ruchomości dłużnika, jest właściwy również do przeprowadzenia egzekucji z pozostałych ruchomości dłużnika, także tych znajdujących się poza terytorium jego właściwości.

Na podstawie Ustawy z dnia 22 marca 2018 roku o komornikach sądowych wierzyciel ma prawo wyboru komornika na obszarze właściwości sądu apelacyjnego, na którym znajduje się siedziba kancelarii komornika właściwego zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. Prawo wyboru komornika nie przysługuje w następujących rodzajach spraw: o egzekucję z nieruchomości, o wydanie nieruchomości, o wprowadzenie w posiadanie nieruchomości, o opróżnienie pomieszczeń, w tym lokali mieszkalnych, z osób lub rzeczy, w sprawach w których przepisy o egzekucji z nieruchomości stosuje się odpowiednio.

Mapa Polski z zaznaczonymi okręgami sądów apelacyjnych

Zajęcie ruchomości przez komornika

Komornik przystępuje do egzekucji z ruchomości przez ich zajęcie. Jest uprawniony, aby zająć ruchomości dłużnika będące w jego władaniu albo we władaniu samego wierzyciela, który do nich skierował egzekucję. Komornik nie powinien zajmować więcej ruchomości ponad te, które są potrzebne do zaspokojenia należności i kosztów egzekucyjnych.

Art. 845 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że zająć można ruchomości dłużnika będące w jego władaniu albo we władaniu samego wierzyciela, który do nich skierował egzekucję. Nie podlegają jednak zajęciu ruchomości, jeżeli z ujawnionych w sprawie okoliczności wynika, że nie stanowią one własności dłużnika. Ruchomości dłużnika będące we władaniu osoby trzeciej można zająć tylko wówczas, gdy osoba ta zgadza się na ich zajęcie albo przyznaje, że stanowią one własność dłużnika, oraz w przypadkach wskazanych w ustawie.

Zajęcie ma ten skutek, że rozporządzenie ruchomością dokonane po zajęciu nie ma wpływu na dalszy bieg postępowania, a postępowanie egzekucyjne z zajętej ruchomości może być prowadzone również przeciwko nabywcy (art. 848 KPC).

Wierzyciel może żądać, aby zajęcie nastąpiło w jego obecności. W tym wypadku komornik zawiadomi go o terminie, w którym zajęcie ma być dokonane. Jeżeli wierzyciel nie stawi się w wyznaczonym terminie, komornik dokona zajęcia w jego nieobecności (art. 850 KPC).

Jeżeli zajęte już ruchomości mają być zajęte na zaspokojenie innej jeszcze wierzytelności, komornik dokona nowego zajęcia przez zaznaczenie go w protokole pierwszego zajęcia (art. 851 KPC).

Komornik dokonuje zajęcia przez wpisanie ruchomości do protokołu zajęcia (art. 847 § 1 KPC). Dłużnik, pod rygorem odpowiedzialności za szkodę, przy zajęciu, a jeżeli jest nieobecny − niezwłocznie po otrzymaniu odpisu protokołu zajęcia, wskazuje komornikowi ruchomości znajdujące się w jego władaniu, do których osobom trzecim przysługuje prawo żądania zwolnienia ich od egzekucji, z podaniem adresów tych osób, oraz powiadamia komornika o wcześniejszych zajęciach tej samej rzeczy dokonanych przez organy egzekucyjne, z podaniem daty tych zajęć i wysokości należności, na poczet których te zajęcia zostały dokonane (art. 847 § 2 KPC).

Zajęte ruchomości komornik pozostawia pod dozorem osoby, u której je zajął. Jedynie z ważnych przyczyn komornik może, w każdym stanie postępowania, oddać zajęte ruchomości pod dozór innej osobie, nie wyłączając wierzyciela, choćby to było połączone z koniecznością ich przeniesienia. Osoba ta pełni obowiązki dozorcy. Komornik doręcza jej protokół zajęcia. Dozorcą nie może być komornik ani osoba przez niego zatrudniona, ich małżonkowie, dzieci, rodzice ani rodzeństwo (art. 855 § 1 KPC).

Ilustracja przedstawiająca komornika spisującego protokół zajęcia ruchomości

Czy komornik może zająć ruchomości nienależące do dłużnika?

Komornik nie może zająć ruchomości, jeżeli z ujawnionych w sprawie okoliczności wynika, że nie stanowią one własności dłużnika. Ruchomości dłużnika będące we władaniu osoby trzeciej mogą być zajęte tylko wówczas, gdy ta osoba zgadza się na ich zajęcie lub przyznaje, że stanowią one własność dłużnika, z zastrzeżeniem innych przypadków określonych w ustawie.

Jeżeli zostanie przedstawiony niebudzący wątpliwości dowód na piśmie, że zajęte ruchomości nie stanowią własności dłużnika, komornik umorzy postępowanie w niezbędnym zakresie (art. 845 § 21 KPC).

Przykład 1.

Robert Nowak jest właścicielem luksusowego laptopa o wartości rynkowej 8000 zł. Aktualnie prowadzona jest względem Roberta Nowaka egzekucja z nieruchomości. Robert Nowak przekazał laptop swojej konkubinie Patrycji Kowalskiej. Kiedy komornik przystąpił do zajęcia nieruchomości, Patrycja Kowalska przestraszyła się mogących jej grozić konsekwencji i przyznała, że laptop, który posiada, jest własnością Roberta Nowaka. W tym wypadku komornik może zająć laptopa będącego w posiadaniu Patrycji Kowalskiej.

Przykład 2.

Rafał Nowak uchyla się od obowiązku alimentacyjnego na rzecz małoletniej córki Weroniki Nowak. Rafał Nowak zamieszkuje wspólnie z rodzicami. Komornik, przystępując do zajęcia ruchomości, zajął telewizor o wartości 6000 zł, mimo że sprzeciwiała się temu matka dłużnika Anna Nowak. Anna Nowak nie dysponuje dowodem, że wskazany telewizor jest jej własnością, dlatego działanie komornika jest prawidłowe.

Przykład 3.

Rafał Nowak uchyla się od obowiązku alimentacyjnego na rzecz małoletniej córki Weroniki Nowak. Rafał Nowak zamieszkuje wspólnie z rodzicami. Komornik, przystępując do zajęcia ruchomości, zajął biżuterię o wartości 15 000 zł, mimo że sprzeciwiała się temu matka dłużnika Anna Nowak. Anna Nowak kosztowności te nabyła na podstawie postanowienia o dziale spadku po zmarłych rodzicach, które przedłożyła komornikowi po dokonaniu przez niego zajęcia. W tej sytuacji komornik ma obowiązek umorzyć postępowanie co do zajętych kosztowności.

Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim stanowi podstawę do zajęcia ruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego (art. 845 § 22 KPC).

Jeżeli dojdzie do sytuacji, że komornik nie wskaże w zajęciu powyższych granic egzekucji i zajmie 100 % wierzytelności - wynagrodzenia dłużnika z umowy cywilnoprawnej, należy natychmiast złożyć wniosek o ograniczenie egzekucji i wykazać komornikowi, że uzyskiwane cyklicznie świadczenie z umowy cywilnoprawnej ma na celu zapewnienie utrzymania albo stanowi jedyne źródło dochodu dłużnika. Wskazane jest przedstawienie komornikowi kopii zawartej umowy cywilnoprawnej, zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia i częstotliwości jego wypłaty bądź wyciągu z rachunku bankowego, z którego wynika częstotliwość wypłaty.

Poszukiwanie majątku przez komornika. Zobacz jak działa komornik!

Jak bronić się przed nieuprawnionym zajęciem ruchomości przez komornika?

Osoba trzecia, której komornik zajął rzecz stanowiącą jej własność i odmawia jej zwolnienia, może bronić się, składając skargę na czynność komornika lub powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji.

Skarga na czynność komornika

Skargę na czynność komornika może złożyć strona lub inna osoba, której prawa zostały przez czynności lub zaniechanie komornika naruszone bądź zagrożone. Na zajęcie ruchomości, która nie należy do dłużnika, osobie trzeciej przysługuje skarga na czynności komornika.

Skarga na czynność komornika podlega opłacie stałej w wysokości 50 zł.

Skarga na czynności komornika może zostać wniesiona na formularzu opracowanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości albo sporządzona w formie pisma procesowego. Skarga powinna spełniać następujące wymogi: czynić zadość wymaganiom pisma procesowego oraz określać zaskarżoną czynność lub czynność, której zaniechano, jak również wniosek o zmianę, uchylenie lub dokonanie czynności wraz z uzasadnieniem.

Skargę na czynność komornika wnosi się do sądu za pośrednictwem komornika, który dokonał zaskarżonej czynności.

Skargę na czynność komornika wnosi się w terminie tygodniowym, licząc od dnia dokonania czynności, gdy strona lub osoba, której prawo zostało przez czynność komornika naruszone bądź zagrożone, była przy czynności obecna lub była o jej terminie zawiadomiona, a w innych przypadkach od dnia zawiadomienia o dokonaniu czynności strony lub osoby, której prawo zostało przez czynność komornika naruszone bądź zagrożone, a w braku zawiadomienia od dnia powzięcia wiadomości przez skarżącego o dokonanej czynności.

Przykład 4.

Komornik sądowy prowadził egzekucję z ruchomości wobec Janusza Nowaka. W toku postępowania zajęty został komputer stanowiący własność jego konkubiny Krystyny Brzezińskiej. Krystyna Brzezińska przedłożyła komornikowi fakturę potwierdzającą nabycie przez nią zajętego komputera i wniosła o zwolnienie go spod egzekucji. Komornik oddalił jej wniosek, dlatego też pani Krystyna Brzezińska może złożyć skargę na czynność komornika.

Komornik w terminie trzech dni od dnia otrzymania skargi na czynność komornika sporządza uzasadnienie zaskarżonej czynności, o ile nie zostało ono sporządzone wcześniej, i przekazuje je wraz ze skargą i aktami sprawy do właściwego sądu, chyba że skargę w całości uwzględnia. O uwzględnieniu skargi komornik zawiadamia skarżącego oraz zainteresowanych, których uwzględnienie skargi dotyczy.

Jeśli skarga nie została uwzględniona przez komornika, wówczas zostaje przekazana do sądu, przy którym działa komornik, celem jej rozpoznania.

Sąd, rozpoznając skargę na czynności komornika, może:

  • skargę oddalić;
  • skargę uwzględnić i uchylić dokonane zajęcie dotyczące ruchomości;
  • wydać komornikowi zarządzenia nadzorcze i nakazać komornikowi uchylenie dokonanego zajęcia ruchomości;
  • skargę odrzucić.

Skarga podlega odrzuceniu, gdy nie zostały dochowane wymogi formalne pomimo wezwania do ich uzupełnienia. Skarga zostaje oddalona, gdy sąd uzna, że działanie komornika jest zgodne z prawem.

Sąd, przy którym działa komornik, w ramach nadzoru judykacyjnego posiada uprawnienie do wydawania komornikowi zarządzeń nadzorczych. Zakres uprawnień sądu nie został szczegółowo sprecyzowany i każdorazowo jest uzależniony od stwierdzenia przez sąd uchybień w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego przez komornika. Sąd może zastosować nadzór judykacyjny w następujących przypadkach: przy rozpoznawaniu skargi na czynności komornika; przy podejmowaniu określonej czynności, np. rozstrzygania w przedmiocie zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej; po powzięciu informacji o uchybieniach i nieprawidłowościach w czynnościach podjętych przez komornika.

Powództwo o zwolnienie zajętej ruchomości

Sposobem obrony osoby trzeciej w przypadku zajęcia ruchomości jest powództwo ekscydencyjne. W drodze powództwa ekscydencyjnego osoba trzecia może żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa.

Jeżeli dłużnik zaprzecza prawu osoby trzeciej względem zajętej ruchomości, osoba trzecia, występując z powództwem o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji, poza wierzycielem musi również pozwać samego dłużnika.

Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują termin, w jakim możliwe jest wniesienie powództwa o zwolnienie ruchomości spod egzekucji. Powództwo można wnieść w terminie miesiąca od dnia, w którym dowiedziano się o naruszeniu prawa. W przypadku złożenia skargi na czynność komornika przez osobę trzecią dotyczącą zajęcia ruchomości niebędących własnością dłużnika miesięczny termin do wniesienia powództwa o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji biegnie dla tej osoby od dnia doręczenia jej postanowienia oddalającego skargę.

Powództwo o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji wytacza się przez sąd rzeczowo właściwy, w którego okręgu prowadzona jest egzekucja.

Pozew o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji podlega opłacie. Opłata w tym wypadku uzależniona jest od wartości przedmiotu sporu. I tak przy wartości przedmiotu sporu:

  • do 500 złotych - wynosi 30 złotych;
  • ponad 500 złotych do 1500 złotych - wynosi 100 złotych;
  • ponad 1500 złotych do 4000 złotych - wynosi 200 złotych;
  • ponad 4000 złotych do 7500 złotych - wynosi 400 złotych;
  • ponad 7500 złotych do 10 000 złotych - wynosi 500 złotych;
  • ponad 10 000 złotych do 15 000 złotych - wynosi 750 złotych;
  • ponad 15 000 złotych do 20 000 złotych - wynosi 1000 złotych.

W sprawie, gdy wartości przedmiotu sporu przekraczają ponad 20 000 złotych, pobiera się od pozwu opłatę stosunkową wynoszącą 5% tej wartości, z zastrzeżeniem, że gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 40 000 złotych, pobiera się opłatę stałą w kwocie 2000 złotych.

Pozew o zwolnienie spod egzekucji powinien zawierać następujące elementy:

  • oznaczenie sądu, do którego jest skierowany;
  • imiona i nazwiska lub nazwy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;
  • oznaczenie rodzaju pisma;
  • dokładnie określone żądanie;
  • wskazanie faktów, na których strona opiera swój wniosek i wskazanie dowodu na wykazanie każdego z tych faktów;
  • podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
  • wymienienie załączników;
  • oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresów stron albo w przypadku gdy strona jest przedsiębiorcą wpisanym do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej - adres do korespondencji wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy przedstawicieli ustawowych i pełnomocników stron;
  • numer PESEL lub numer NIP powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go, nie mając takiego obowiązku, lub numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku numer w innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP powoda niebędącego osobą fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania;
  • wskazanie faktów uzasadniających właściwość sądu;
  • oznaczenie wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna;
  • informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia;
  • pozew może ponadto zawierać inne wnioski, w tym: o przeprowadzenie rozprawy pod nieobecność strony, wezwanie na rozprawę wskazanych przez świadków i biegłych, dokonanie oględzin, polecenie dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w ich posiadaniu strony, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu lub przedmiotu oględzin, zażądanie dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób trzecich, wraz z uprawdopodobnieniem, że strona sama nie może ich uzyskać.

Zajęcie ruchomości niebędących własnością dłużnika przez komornika nie jest dopuszczalne, jednak osoba, której prawo własności zostanie w ten sposób naruszone, może skorzystać z przysługujących jej środków ochrony i zwolnienia spod egzekucji zajętej ruchomości. Przed dokonaniem zajęcia ruchomości komornik powinien w pierwszej kolejności ustalić "władztwo" danej ruchomości. Komornik dokonując zajęcia egzekucyjnego ruchomości nie ma prawnego obowiązku ustalania stanu prawnego, ponieważ do dokonania zajęcia potrzebne jest jedynie stwierdzenie przez komornika faktycznego władztwa ruchomości. Tak wiec komornik nie ustala czy dłużnik jest właścicielem rzeczy, użytkownikiem czy jedynie posiadaczem, ponieważ z punktu widzenia zajęcia egzekucyjnego takie ustalenia są bezprzedmiotowe . Przy dokonaniu zajęcia ruchomości komornik sprawdza tylko, czy dłużnik faktycznie posiada ruchomość, a więc korzysta z rzeczy ruchomej i sprawuje nad nią faktyczne władztwo, przy czym chodzi zarówno o osobiste dłużnika, jak również współwładanie ruchomością z inną osobą (np. z małżonkiem). W związku z powyższym możliwe jest dokonanie zajęcia ruchomości, jeśli rzecz znajduje się w faktycznym władaniu dłużnika. Jak bowiem wskazuje art. 845 § 2 kpc komornik może zająć ruchomości dłużnika będące w jego władaniu albo we władaniu samego wierzyciela, który do nich skierował egzekucję. Nie podlegają natomiast zajęciu ruchomości, jeśli z ujawnionych w sprawie okoliczności wynika, że nie stanowią one własności dłużnika. Zajęcie ruchomości jest możliwe jeśli chodzi o ruchomości, które znajdują się we władaniu dłużnika, wierzyciela egzekwującego jak i osoby trzeciej. Zajęciu ruchomości będących we władaniu (współwładaniu) dłużnika (art. 845 § 2 kpc), wchodzących w skład majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka, nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko dłużnikowi nie została nadana klauzula wykonalności także przeciwko jego małżonkowi.

tags: #czy #komornik #musi #zawiadomic #o #zajeciu

Popularne posty: