Czy wierzyciel może sprzeciwić się otwarciu postępowania sanacyjnego?
W poprzednim artykule omówiono cztery rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych przewidziane w polskim porządku prawnym. Niniejszy artykuł skupia się na jednym z nich - postępowaniu sanacyjnym. Jest to najbardziej złożone postępowanie restrukturyzacyjne, które wymaga wdrożenia szeregu działań mających na celu uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika poprzez zawarcie układu z wierzycielami i wdrożenie działań sanacyjnych, przy jednoczesnym zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli.
Informacja o otwarciu postępowania sanacyjnego jest publicznie dostępna i ukazuje się w formie obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Bezpośrednio zawiadamiani o otwarciu postępowania są także jego uczestnicy. Dłużnik musi być świadomy, że skutkiem otwarcia postępowania sanacyjnego może być całkowite pozbawienie go zarządu nad przedsiębiorstwem lub pozostawienie mu tego zarządu jedynie w zakresie nieprzekraczającym zwykłego zarządu. Jeśli dłużnik zostanie pozbawiony zarządu, musi niezwłocznie wskazać i wydać zarządcy cały swój majątek oraz dokumenty dotyczące jego działalności, majątku i rozliczeń, w szczególności księgi rachunkowe, inne ewidencje prowadzone dla celów podatkowych i korespondencję.
Otwarcie postępowania sanacyjnego ogranicza możliwości swobodnego rozporządzania majątkiem przez dłużnika. Z dniem otwarcia postępowania sanacyjnego mienie służące prowadzeniu przedsiębiorstwa oraz mienie należące do dłużnika stają się masą sanacyjną. Po otwarciu postępowania sanacyjnego, spadek, do którego został powołany dłużnik, wchodzi do masy sanacyjnej. Zarządca nie musi składać oświadczenia o przyjęciu spadku, a taki spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Tożsamo będzie w sytuacji, gdy otwarcie spadku nastąpiło przed dniem otwarcia postępowania sanacyjnego, a do dnia otwarcia postępowania nie upłynął jeszcze termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku i powołany spadkobierca oświadczenia takiego nie złożył.
Czynności, które mógłby podjąć dłużnik po otwarciu postępowania, mogą nie osiągnąć swojego skutku. Za nieważne należałoby uznać takie czynności dłużnika jak zawarcie umowy zbycia całości lub części spadku albo całości lub części udziału spadkowego, jak również jego zgodę na rozporządzenie udziałem w przedmiocie należącym do spadku przez innego spadkobiercę.
Otwarcie postępowania sanacyjnego nie wyłącza możliwości wszczęcia przez wierzyciela postępowań sądowych, administracyjnych, sądowoadministracyjnych i przed sądami polubownymi w celu dochodzenia wierzytelności podlegających umieszczeniu w spisie wierzytelności. Od chwili otwarcia postępowania sanacyjnego wszelkie postępowania mogą być wszczęte i prowadzone przez zarządcę masy sanacyjnej albo przeciw niemu. Trwające procesy sądowe powinny zostać zawieszone do czasu wstąpienia do nich zarządcy masy sanacyjnej. Należy jednak zaznaczyć, że istnieją procesy sądowe, do których zarządca nie wstąpi - chodzi o postępowania w sprawach o należne od dłużnika alimenty, odszkodowania i renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę.
Otwarcie postępowania sanacyjnego ma szczególny wpływ na postępowania egzekucyjne. Wierzyciele, którzy przed otwarciem postępowania sanacyjnego skierowali egzekucje do majątku dłużnika, muszą wiedzieć, że ich egzekucja ulegnie zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania. Sędzia-komisarz może także uchylić zajęcia dokonane przed dniem otwarcia postępowania sanacyjnego lub zabezpieczającego skierowanego do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. Co więcej, jeśli komornikowi udało się ściągnąć jakąś kwotę na poczet wierzytelności, ale jeszcze nie wydał jej wierzycielowi, to po otwarciu postępowania sanacyjnego nie trafi ona już do wierzyciela. Z kolei, jeśli wierzyciel chciałby wszcząć egzekucję lub zainicjować działania związane z wykonaniem postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia, nie będzie mógł tego zrobić po otwarciu postępowania. Skierowanie egzekucji do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej oraz wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia lub zarządzenia zabezpieczenia roszczenia na tym majątku jest niedopuszczalne po otwarciu postępowania sanacyjnego.
Ograniczenia związane z egzekucją lub wykonaniem zabezpieczenia nie wpłyną niekorzystnie na kwestie związane z przedawnieniem roszczeń wierzycieli.
Jedną z najważniejszych zasad postępowania sanacyjnego jest niedopuszczalność spełniania świadczeń z wierzytelności objętych układem. Od dnia otwarcia postępowania do dnia jego zakończenia albo uprawomocnienia się postanowienia o jego umorzeniu, spełnianie przez dłużnika albo zarządcę świadczeń wynikających z wierzytelności, które z mocy prawa są objęte układem, jest niedopuszczalne. Zakaz ten nie dotyczy zobowiązań nieobjętych układem, takich jak zobowiązania zabezpieczone rzeczowo (np. hipoteką, zastawem lub zastawem rejestrowym).
Niektóre postanowienia umów zawartych z dłużnikiem mogą okazać się nieważne. Chodzi o zapisy dotyczące zmiany lub rozwiązania stosunku prawnego, którego stroną jest dłużnik, na wypadek złożenia przez niego wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego. Po otwarciu postępowania sanacyjnego nie będzie również możliwe wypowiedzenie niektórych umów, których stroną jest dłużnik.
Otwarcie postępowania sanacyjnego odnosi również skutek w zakresie potrąceń wzajemnych wierzytelności. Przykładowo, niedopuszczalne będzie potrącenie wierzytelności wzajemnej, jeżeli wierzyciel stał się dłużnikiem dłużnika lub, będąc dłużnikiem dłużnika, stał się jego wierzycielem przez nabycie w drodze przelewu lub indosu wierzytelności powstałej przed otwarciem postępowania. Potrącenie będzie dopuszczalne, jeżeli nabycie wierzytelności nastąpiło wskutek zapłaty długu, za który nabywca odpowiadał osobiście albo pewnymi przedmiotami majątkowymi, i jeżeli odpowiedzialność nabywcy za dług powstała przed dniem złożenia wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego.
Kontrahenci dłużnika muszą wiedzieć, że zarządca może odstąpić od umowy wzajemnej, która nie została wykonana w całości lub części przed dniem otwarcia postępowania sanacyjnego, za zgodą sędziego-komisarza. Jeżeli świadczenie drugiej strony wynikające z tej umowy jest świadczeniem niepodzielnym, można od niej odstąpić w całości. W przypadku świadczeń podzielnych, można od niej odstąpić jedynie w zakresie, w jakim świadczenie drugiej strony miało zostać wykonane po dniu otwarcia postępowania sanacyjnego. Jeżeli zarządca odstąpił od umowy, druga strona może żądać zwrotu świadczenia spełnionego po otwarciu postępowania sanacyjnego, a przed dojściem do niej oświadczenia o odstąpieniu od umowy, jeżeli świadczenie to znajduje się w majątku dłużnika. W przypadku gdy jest to niemożliwe, druga strona może dochodzić jedynie wierzytelności z tytułu wykonania zobowiązania i poniesionych strat. Wierzytelności te nie są objęte układem.
Otwarcie postępowania sanacyjnego wywołuje wiele istotnych skutków dla dłużnika, jego wierzycieli oraz kontrahentów. Najszersze skutki wywołuje w sferze funkcjonowania dłużnika, gdyż od chwili otwarcia postępowania każda jego czynność związana z prowadzeniem przedsiębiorstwa i zarządzania majątkiem pozostaje pod nadzorem zarządcy. Wierzyciele powinni pamiętać, że ich wierzytelności powstałe przed dniem otwarcia postępowania (wierzytelności układowe) nie będą mogły zostać zaspokojone do czasu zakończenia postępowania, a także o ograniczeniach we wszczęciu i prowadzeniu egzekucji.
Przesłanka pokrzywdzenia wierzycieli jako podstawa odmowy otwarcia postępowania sanacyjnego
Zastosowanie typowej klauzuli generalnej, jaką jest pojęcie „pokrzywdzenie wierzycieli”, pozostawia pole interpretacyjne dla sądu. Sąd odmawia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, jeżeli skutkiem tego postępowania byłoby pokrzywdzenie wierzycieli. Przepis ten ma zastosowanie także do postępowania sanacyjnego. Pokrzywdzenie wierzycieli ma być skutkiem postępowania jako całości, a sąd nie jest zobowiązany do badania wpływu poszczególnych zdarzeń na sytuację wierzycieli. Należy jednak podkreślić, że pokrzywdzenie wierzycieli nie jest tożsame z niższym zaspokojeniem wierzycieli w wyniku postępowania sanacyjnego w porównaniu do postępowania upadłościowego.
Do pokrzywdzenia wierzycieli może dojść m.in. na skutek złożenia wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego przez dłużnika, który nie jest ani niewypłacalny, ani zagrożony niewypłacalnością. Sytuacja, w której dłużnik pozoruje problemy finansowe, aby uzyskać zmniejszenie wysokości zobowiązań lub odroczenie terminów płatności, może być uznana za pokrzywdzenie wierzycieli.
Badając przesłankę pokrzywdzenia wierzycieli, sąd nie powinien porównywać potencjalnych wyników postępowania sanacyjnego z wynikami postępowania upadłościowego. Specyfika postępowania sanacyjnego, w tym brak propozycji układowych we wniosku o jego otwarcie, utrudnia ocenę potencjalnych korzyści dla wierzycieli. Sąd nie może również skorzystać z pomocy biegłego w celu wydania opinii, co ogranicza jego możliwości weryfikacji sytuacji.
Co może zrobić wierzyciel, aby sprzeciwić się otwarciu postępowania sanacyjnego?
Wierzycielowi trudno będzie udowodnić, że na skutek otwarcia postępowania sanacyjnego dojdzie do pokrzywdzenia wierzycieli. Jeśli jednak chce przeciwdziałać otwarciu postępowania sanacyjnego, powinien bacznie obserwować, czy dłużnik albo któryś z jego wierzycieli osobistych nie złożył do sądu wniosku o otwarcie takiego postępowania. Po uzyskaniu takiej informacji wierzyciel powinien sporządzić na piśmie swoje stanowisko (załączając dowody, jeśli je posiada) i złożyć je we właściwym sądzie. Jeżeli wierzyciel wie, że dłużnik pozoruje swoją trudną sytuację finansową, np. pozbywając się majątku czy rażąco nieudolnie prowadząc swoje przedsiębiorstwo, powinien te argumenty przytoczyć. Niewystarczające wydaje się samo wskazanie, że postępowanie sanacyjne będzie generowało koszty, co spowoduje pokrzywdzenie wierzycieli.
Do oddalenia wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego jedynie ze względu na pokrzywdzenie wierzycieli dochodzi stosunkowo rzadko, z wyjątkiem oczywistych sytuacji, np. gdy dłużnik składa wniosek, aby uniemożliwić wierzycielom prowadzenie windykacji w ramach postępowania egzekucyjnego, lub celowo nieudolnie prowadzi swoje przedsiębiorstwo.
Restrukturyzacja i upadłość Z PERSPEKTYWY wierzyciela i syndyka | Prawowładni
Podstawowym celem postępowania sanacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, jak również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli. W przypadkach nie tak oczywistych, jak wskazane wyżej, sąd będzie bardziej skłonny otworzyć postępowanie sanacyjne, niż oddalić wniosek o jego otwarcie, gdyż nie będzie chciał pozbawiać dłużnika szansy na restrukturyzację.
Analiza zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2022 r. Sądu Rejonowego w Bydgoszczy, który odmówił otwarcia postępowania sanacyjnego spółki jawnej, pozwala na przyjęcie, że nastąpiło spełnienie przesłanek z art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego. Dłużnik nie regulował bowiem wymagalnych zobowiązań pieniężnych wobec wierzycieli. Z dokumentacji przedstawionej przez tymczasowego nadzorcę sądowego wynikała jednak negatywna przesłanka otwarcia postępowania sanacyjnego zawarta w art. 8 ust. 1 i 2 Prawa restrukturyzacyjnego. Dłużnik nie posiadał majątku ani rezerw finansowych, które pozwoliłyby spełnić cele postępowania restrukturyzacyjnego, tym samym przeprowadzenie takiego postępowania prowadziłoby do pokrzywdzenia wierzycieli. Majątek dłużnika w postaci nieruchomości był zabezpieczony w stopniu tak znacznym, że brak było realnych możliwości do zaspokojenia wierzycieli innych niż zabezpieczeni.
tags: #czy #wierzyciel #moze #sie #sprzeciwic #otwarciu