Czy wierzyciel musi zawiadomić o wpłacie wierzytelności? Kluczowe aspekty cesji
Dla każdego przedsiębiorcy niepłacący na czas kontrahenci są problemem. Większa ich liczba w skrajnych przypadkach może bowiem zaowocować ryzykiem utraty płynności finansowej. Jednym z dostępnych rozwiązań jest cesja wierzytelności, nazywana również przelewem wierzytelności.
Cesja wierzytelności to umowa cywilnoprawna, dzięki której można poradzić sobie z niepłacącymi na czas kontrahentami. Jest to umowa zawarta pomiędzy cedentem i firmą windykacyjną, której celem jest ściągnięcie wierzytelności od dłużnika i dalsze przekazanie jej pierwotnemu wierzycielowi. Cesja wierzytelności jest instrumentem powszechnie stosowanym w obrocie prawnym. Jeżeli więc z uwagi na rosnące wierzytelności roztacza się nad Tobą widmo utraty płynności finansowej, przelew wierzytelności może być rozwiązaniem, które warto przemyśleć.
Umowa przelewu wierzytelności zawierana jest pomiędzy dwoma stronami. Jedną z nich jest dotychczasowy właściciel wierzytelności, który w wyniku cesji traci do niej wszelkie prawa. Żadną ze stron umowy cesji nie jest więc dłużnik. Bez względu na powyższe, w wyniku cesji wierzytelności sytuacja dłużnika w żadnym stopniu nie może się pogorszyć.
Właściwościami zobowiązania (np. bez względu na powyższe, w wyniku cesji wierzytelności sytuacja dłużnika w żadnym stopniu nie może się pogorszyć.
W przypadku cesji wierzytelności już po doręczeniu pozwu, zbywca wierzytelności może w dalszym ciągu dochodzić tej wierzytelności na drodze postępowania sądowego. Wydane orzeczenie obejmuje zatem dotychczasowe strony, ale odnosi ono bezpośredni skutek wobec nabywcy, co określa się mianem tzw. prawomocności rozszerzonej. Oznacza to, że sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz nabywcy. Zgodnie z art. 788 § 1 kpc przejście uprawnienia należy wykazać dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.
Po pierwsze wskazać należy, że w przypadku cesji wierzytelności już po doręczeniu pozwu, zbywca wierzytelności może w dalszym ciągu dochodzić tej wierzytelności na drodze postępowania sądowego. Wydane orzeczenie obejmuje zatem dotychczasowe strony, ale odnosi ono bezpośredni skutek wobec nabywcy, co określa się mianem tzw. prawomocności rozszerzonej. Oznacza to, że sąd nada klauzulę wykonalności na rzecz nabywcy. Zgodnie z art. 788 § 1 kpc przejście uprawnienia należy wykazać dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.
Po drugie, w przypadku cesji wierzytelności po doręczeniu pozwu możliwa jest zmiana podmiotowa po stronie powodowej (podstawienie procesowe względne). Wskazuje się, że zgoda może być wyrażona w sposób dorozumiany, np. przez podejmowanie czynności procesowych, aczkolwiek w praktyce dąży się do uzyskania pisemnej zgody. Pozwany oczywiście nie musi wyrazić zgody na podstawienie procesowe. W takim przypadku warto dokonać zgłoszenia przez cesjonariusza interwencji ubocznej na podstawie art. 76 kpc. Dodatkowo, zgodnie z art. 84 kpc, cedent może przypozwać cesjonariusza, tj. zawiadomić o toczącym się procesie i wezwać go do wzięcia w nim udziału po stronie powoda.
Strony umowy przelewu wierzytelności powinny mieć na uwadze, iż skutek w postaci stabilizacji podmiotowej postępowania wynikający z art. 192 pkt 3 kpc nie nastąpi w przypadku zbycia wierzytelności objętej sporem przed doręczeniem pozwu pozwanemu. W takiej sytuacji powód - cedent powinien cofnąć powództwo, dzięki czemu uzyska zwrot opłaty sądowej od pozwu (pomniejszonej o kwotę 30 zł), zaś powództwo powinien wytoczyć cesjonariusz, gdyż to jemu przysługiwać będzie legitymacja procesowa czynna. W sytuacji, gdy nie będzie możliwe wytoczenie przez cesjonariusza powództwa przed upływem terminu przedawnienia oraz nie doszło do doręczenia pozwu, przelew wierzytelności objętej sporem powoduje istotny problem także dla jej nabywcy. Cesja wierzytelności objętej sporem przed doręczeniem pozwu pozwanemu winna być traktowana tak, jak sytuacja określona w art. 196 § 1 kpc. Cesjonariusz, który w 2-tygodniowym terminie zgłosił swoje przystąpienie, staje się powodem oprócz dotychczasowego powoda. Brak zgody powoduje utrzymanie się po stronie powodowej współuczestnictwa procesowego konkurencyjnego. Zmiana podmiotowa w oparciu o reguły wynikające z art. 192 kpc nie nastąpi. Zgodnie z art. 5054 § 1 kpc, ww. przepisów art. 76 kpc, art. 84 kpc i art. 192 kpc nie stosuje się w postępowaniu uproszczonym. Powyższe oznacza, że w sprawach toczących się w postępowaniu uproszczonym, w których do zbycia wierzytelności doszło przed doręczeniem odpisu pozwu, powód traci legitymację procesową czynną, bez możliwości wstąpienia do procesu nabywcy wierzytelności. Jeżeli już doszło do takiej sytuacji, skutecznym rozwiązaniem może okazać się wniosek o rozpoznanie sprawy z pominięciem przepisów o postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 5051 § 3 kpc, co jednak jest pozostawione ocenie sądu pod kątem tego, czy przyczyni się to do sprawniejszego rozwiązania sporu.
Reasumując, zbycie wierzytelności w toku postępowania sądowego nie wywołuje żadnych skutków dla stron, jeżeli nastąpiło to już po doręczeniu pozwu. Natomiast zbycie wierzytelności przed doręczeniem odpisu pozwu pociąga utratę legitymacji po stronie powoda.
W przypadku, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest możliwe na zasadach przewidzianych w art. 8041 i art. 8042 kpc, zgodnie z art. 8041 § 1 kpc, nabywca wierzytelności może wstąpić do postępowania egzekucyjnego na miejsce dotychczasowego wierzyciela. Niedołączenie wymaganego dokumentu będzie skutkować odmową wszczęcia egzekucji, co stanowi dość rygorystyczne rozwiązanie, gdyż wierzyciel nie ma możliwości uzupełnienia wymaganego dokumentu jako braku formalnego. Zgodnie z art. 8041 kpc, w razie przelewu egzekwowanej wierzytelności po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, cesjonariusz może wstąpić do postępowania na miejsce cedenta za jego zgodą. Także w tym przypadku przelew wierzytelności należy wykazać dokumentem urzędowym lub dokumentem prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.
Jeżeli cesja nastąpiła po powstaniu tytułu egzekucyjnego, ale przed nadaniem mu klauzuli wykonalności, nabywca wierzytelności powinien wystąpić z wnioskiem o nadanie na jego rzecz klauzuli wykonalności na podstawie art. 788 § 1 kpc. Jeżeli przejście uprawnienia nastąpiło po powstaniu tytułu wykonawczego, ale przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, wierzyciel zgodnie z art. 788 § 1 kpc powinien wykazać przejście uprawnienia dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym. Wreszcie cesjonariusz może wykazać następstwo prawne już w toku postępowania egzekucyjnego, wstępując na miejsce cedenta na podstawie art. 8041 kpc.
Zgodnie z art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego sprzedaż długu nie wymaga zgody dłużnika, o ile nie sprzeciwia się to przepisom, zastrzeżeniu umownemu (ustaleniom między stronami) albo właściwościom zobowiązania. Konieczne jest jednak jego poinformowanie (art. 512 Kodeksu cywilnego) o zmianie wierzyciela.
Zawiadomienie o cesji wierzytelności ma na celu ochronę interesu nabywcy wierzytelności - jeśli dłużnik nie zostanie poinformowany o cesji i spłaci dług dotychczasowemu wierzycielowi, uznaje się to za skuteczne wykonanie zobowiązania.
Obowiązek zawiadomienia dłużnika o cesji wierzytelności spoczywa przede wszystkim na cedencie, czyli dotychczasowym wierzycielu. Według art. 512 Kodeksu cywilnego, dopóki zbywca wierzytelności nie zawiadomi dłużnika o przelewie, to ten, spełniając świadczenie na rzecz dotychczasowego wierzyciela, wykonuje swoje zobowiązanie skutecznie również wobec nowego właściciela długu. Jednocześnie warto wiedzieć, że przepisy nie określają, jaką postać powinno mieć zawiadomienie o cesji. Forma pisemna co do zasady nie jest wymagana, jednak ze względu na jej wartość dowodową stosuje się ją o wiele częściej niż powiadomienie ustne.
Pismo z zawiadomieniem o cesji wierzytelności wysłane np. listem poleconym za potwierdzeniem odbioru pozwala na udowodnienie faktu wysłania i doręczenia zawiadomienia. Możliwość potwierdzenia zawiadomienia dłużnika o cesji wierzytelności jest szczególnie ważna w przypadku ewentualnych sporów, gdy nowy wierzyciel musi udowodnić, że dłużnik, spełniając świadczenie, wiedział o zmianie właściciela długu.
Dlatego też, chociaż informowanie dłużnika o cesji formalnie spoczywa na zbywcy, to nabywca wierzytelności ma udowodnić, że obowiązek informacyjny został dopełniony. Dlaczego? Dłużnik nie ma obowiązku spłaty długu wyłącznie na podstawie zawiadomienia o cesji pochodzącego od osoby trzeciej. Ze względów bezpieczeństwa powinien sprawdzić, kto występuje w charakterze nabywcy wierzytelności, a w razie wątpliwości podjąć kroki pozwalające uniknąć ryzyka spełnienia świadczenia do rąk osoby nieuprawnionej. Jednak jeśli dłużnik otrzyma zawiadomienie o cesji i nie podejmie próby jego weryfikacji, a mimo to spełni świadczenie na rzecz dotychczasowego wierzyciela, może to zostać uznane za działanie w złej wierze i nie zwolni go ze spłaty długu na rzecz nowego wierzyciela.
Chociaż istnieje obowiązek informacyjny, notyfikacja cesji wierzytelności, czyli poinformowanie dłużnika o zmianie właściciela wierzytelności, nie wpływa na ważność umowy pomiędzy cesjonariuszem a cedentem. Jeśli dłużnik nie będzie wiedział o zmianie właściciela i spłaci swoje zobowiązania wobec pierwotnego wierzyciela, jego dług zostanie uznany za uregulowany. To znów oznacza, że nowy wierzyciel nie będzie mógł skutecznie dochodzić od niego zapłaty tej samej należności, swoje roszczenie powinien skierować wtedy do wierzyciela pierwotnego.
W praktyce, aby chronić interesy każdej ze stron umowy cesji, stosuje się odpowiednie zapisy i działania:
- Wprowadzenie odpowiednich zapisów w umowie cesji - ze względu na to, kto zawiadamia o cesji, warto zawrzeć w umowie klauzulę zobowiązującą zbywcę do dokonania obowiązku informacyjnego wobec dłużnika oraz potwierdzenia tego faktu nabywcy, np. przez przedstawienie dowodu doręczenia.
- Termin zawiadomienia o cesji - przepisy nie określają, do kiedy należy dopełnić obowiązku zawiadomienia dłużnika o cesji wierzytelności, dlatego też warto umieścić w umowie odpowiednie zapisy, co pomoże uniknąć opóźnień oraz ewentualnych komplikacji. Czas jest jednak istotny z tego powodu, że dłużnik może w każdym momencie uregulować płatność.
- Zawartość zawiadomienia - zawiadomienie dłużnika o cesji wierzytelności powinno zawierać wszystkie informacje niezbędne do identyfikacji wierzytelności oraz pozwalające na spłatę zobowiązania nowemu wierzycielowi, w tym dane dłużnika, cedenta i cesjonariusza, wskazanie wierzytelności oraz nowe dane do zapłaty.
- Potwierdzenie zawiadomienia o cesji wierzytelności - dla zabezpieczenia przyszłych roszczeń, warto dopilnować, aby zawiadomienie dłużnika o cesji wierzytelności zostało odpowiednio udokumentowane. To pomoże uniknąć wątpliwości co do momentu i skuteczności notyfikacji.
Rozważasz sprzedaż długu? Skup faktur w ramach usługi KupimyFakture.pl to rozwiązanie dla przedsiębiorców, którzy chcą poprawić płynność finansową swojej firmy bez uczestniczenia w procesie windykacji. Oferujemy szybki proces cesji wierzytelności, dzięki któremu możesz zamienić swoje faktury na środki finansowe, bez konieczności oczekiwania na termin płatności od kontrahentów. Nasza platforma zapewnia transparentność oraz profesjonalne wsparcie na każdym etapie współpracy - od przygotowania umowy cesji do zawiadomienia dłużnika o zmianie wierzyciela.
Zgodnie z art. 512 k.c. obowiązek zawiadomienia dłużnika o cesji wierzytelności spoczywa na cedencie tzn. zbywcy wierzytelności. Natomiast samo udowodnienie dokonania zawiadomienia dłużnika o przeprowadzonej cesji spoczywa już na nabywcy wierzytelności (tzw. cesjonariusz).
W przypadku, gdy zbywca wierzytelności nie poinformował o tym fakcie dłużnika, osoba nabywająca wierzytelności musi wykazać, że dłużnik w momencie spełnienia świadczenia był świadomy dokonania cesji wierzytelności pomimo braku bezpośredniego poinformowania go o tym fakcie przez zbywcę wierzytelności. W tym przypadku cesjonariusz musi wykazać, iż dłużnik faktycznie wie o przelewie wierzytelności. Najprostszym sposobem jest poinformowanie dłużnika przez nowego nabywcę o zaistniałym fakcie, dla lepszej mocy dowodowej najlepiej uczynić to w formie pisemnej (wzmocni to skuteczność doręczenia zawiadomienia). Następnie to po stronie dłużnika klaruje się pewnego rodzaju obowiązek sprawdzenia prawdziwości otrzymanego zawiadomienia o dokonaniu cesji i w jego interesie jest zwrócenie się do cedenta o udzielenie w tym zakresie stosownych informacji.
Znajomy ma wobec mnie dług, którego od blisko roku nie chce spłacić. Należność nie jest jeszcze przedawniona, jednak podjąłem decyzję o sprzedaży wierzytelności firmie windykacyjnej. Obowiązku uzyskania zgody na przeniesienie wierzytelności nie ma, choć nie jest to z pewnością jedynie sprawa pomiędzy zbywcą a nabywca należności. W pierwszej kolejności należy zatem zbadać zapisy stosownej umowy z dłużnikiem. Jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew tej wierzytelności powinien być stwierdzony również pismem. Dłużnik musi jednak zawsze wiedzieć, kto jest jego aktualnym wierzycielem i komu w związku z tym powinien zapłacić. Z tego też powodu, dłużnik musi być o cesji powiadomiony. Dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy. Nie dotyczy to jednak sytuacji gdy w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie. Regulację tę stosuje się odpowiednio do innych czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a poprzednim wierzycielem. Wynika tak z art. 512 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.). Oznacza to, że jeśli dłużnik Czytelnika nie wiedziałby o cesji i zapłacił Czytelnikowi, wówczas nie ma obowiązku płacić jeszcze raz - tym razem nowemu wierzycielowi. Ochrona dłużnika, o której mowa w powyższym przepisie, kończy się z chwilą zawiadomienia go przez zbywcę wierzytelności o przelewie lub w momencie powzięcia przez dłużnika wiadomości o przelewie z jakiegokolwiek innego źródła. Obalenie domniemania dobrej wiary dłużnika (gdyby okazało się potrzebne) wymaga wykazania, że dłużnik został przez zbywcę zawiadomiony o przelewie bądź w chwili spełnienia świadczenia wiedział o cesji.
Czytelnik jako wierzyciel, dokonując przelewu wierzytelności, powinien powiadomić dłużnika o przelewie. Pomimo jednak niewykonania tego obowiązku umowa cesji jest skuteczna. Jeżeli Czytelnik otrzyma świadczenie od dłużnika pozostającego w dobrej wierze, będzie zobowiązany wobec nabywcy długu. Szczegóły i odpowiedzi na pozostałe pytania przedstawiamy w uzasadnieniu.
Na podstawie umowy cesji wierzyciel (cedent) może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (cesjonariusza). Jeżeli wierzytelność jest potwierdzona na piśmie (np. w umowie pożyczki), to przelew tej wierzytelności powinien być także potwierdzony pisemnie. Cedent odpowiada względem cesjonariusza za to, że wierzytelność mu przysługuje. Może także przyjąć na siebie odpowiedzialność za wypłacalność dłużnika w chwili przelewu. Wątpliwość Czytelnika dotyczy tego, czy brak zawiadomienia dłużnika o cesji ma wpływ na skuteczność umowy cesji.
Zawiadomienie dłużnika Czytelnik jako cedent powinien zawiadomić dłużnika o przelewie. Dopóki to nie nastąpi, dłużnik może zwrócić dług do jego rąk. Taki zwrot bedzie także skuteczny wobec nabywcy długu (czyli nabywca długu nie będzie już mógł domagać się spłaty długu od dłużnika). Taka spłata długu będzie z kolei stanowić podstawę dochodzenia roszczeń cesjonariusza od cedenta. Wynika to z art. 512 Kc, który w ten sposób chroni dłużnika, który spełnia świadczenie do rąk pierwotnego wierzyciela. Zawiadomienie dłużnika może być dokonane w dowolnej formie, tj. ustnie, pisemnie lub przy wykorzystaniu poczty elektronicznej. Obowiązek udowodnienia zawiadomienia dłużnika o przelewie spoczywa na nabywcy wierzytelności.
W związku z tym, że skuteczność przelewu nie jest uzależniona od zgody dłużnika (o ile stosowne zastrzeżenie umowne uczynione pomiędzy dotychczasowym wierzycielem a dłużnikiem nie przewiduje konieczności uzyskania takiej zgody), przeważnie nie będzie on wiedział o dokonanej cesji. Dłużnik zaś nie może być narażony na obowiązek spełnienia świadczenia do rąk cesjonariusza pomimo spełnienia go również na rzecz cedenta.
Dłużnik chroniony jest w opisany wcześniej sposób tak długo, jak długo nie wie o dokonanym przelewie. Wspomniane zawiadomienie pochodzące od cedenta wyłącza tzw. dobrą wiarę dłużnika. Co przy tym najistotniejsze, nie jest to jedyny sposób na wyłączenie dobrej wiary dłużnika. Podobny skutek odniesie uzyskanie przez dłużnika wiedzy o dokonanym przelewie z każdego innego źródła. Taka regulacja chroni przede wszystkim interesy cesjonariusza w sytuacji, gdy cedent nie dochował swojego obowiązku zawiadomienia dłużnika. Nawet brak skutecznego zawiadomienia dłużnika o przelewie wierzytelności nie oznacza nieważności zawartej umowy przelewu. Co więcej, dla ważności cesji nie ma znaczenia, czy doręczono jej odpis dłużnikowi.
Warto tu także dodać, że jak zauważono w wyroku SN: SN (...) jeżeli umowa przelewu jest ważna, to mimo braku pisemnego zawiadomienia o przelewie pochodzącego od cedenta, dłużnik, spełniając świadczenie do rąk cesjonariusza, zwalnia się z zobowiązania wobec cedenta (por. wyrok SN z 30 czerwca 2005 r., sygn. akt IV CK 768/04).
Informacja wystosowana do dłużnika przez cesjonariusza nie przesądza jeszcze sama przez się o jej wiarygodności, o ile nie będą jej towarzyszyć wiarygodne informacje pochodzące od cedenta. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 18 czerwca 2019 r. zauważył, iż: SA (...) dłużnik nie ma obowiązku wyłącznie na podstawie zawiadomienia pochodzącego od cesjonariusza spełnić na jego rzecz świadczenie. Powinien zbadać, kto występuje w charakterze nabywcy, a w razie wątpliwości (np. niedostatecznego wykazania przeniesienia wierzytelności albo sporu pomiędzy kilkoma potencjalnymi cesjonariuszami) zasadne byłoby - dla uniknięcia niebezpieczeństwa zarzutu spełnienia świadczenia do rąk osoby nieuprawnionej do jego przyjęcia - złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego. Tymi samymi wytycznymi należałoby się kierować w przypadku, gdy dłużnik poweźmie informację o cesji z innego źródła (np. od kontrahentów - wierzycieli - potencjalnego nabywcy wierzytelności) - por. wyrok SA w Warszawie z 18 czerwca 2019 r., sygn. akt I Aca 570/18. Dobrą wiarę dłużnika wyłączy jedynie zapoznanie się z informacjami wiarygodnymi dla przeciętnego uczestnika obrotu. Nie spełniają tego wymogu przypadkowe informacje, z którymi zapoznał się dłużnik.
Zapłata długu do rąk cedenta niebędącego już jego wierzycielem przez dłużnika pozostającego w dobrej wierze zwalnia dłużnika z obowiązku świadczenia wobec cesjonariusza. Cedent zaś, który uzyskał świadczenie od dłużnika pozostającego w dobrej wierze, staje się zobowiązany wobec cesjonariusza. W takiej sytuacji cedent narusza także zobowiązania wobec cesjonariusza, co uzasadnia jego odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Co innego, gdy dłużnik, wiedząc o dokonanej cesji, spełni świadczenie do rąk cedenta. Pozostaje wówczas w dalszym ciągu zobowiązany do zaspokojenia cesjonariusza.
Podstawa prawna:
- art. 511 i 512 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. z 2022 r. poz. 1360
Powołane wyroki sądów:
- wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 18 czerwca 2019 r. (sygn. akt I Aca 570/18)
- wyrok Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2005 r. (sygn. akt IV CK 768/04)
Taka sytuacja jest jak najbardziej dopuszczalna. Art. 509 Kodeksu cywilnego (KC) mówi, że wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki. Jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew tej wierzytelności powinien być również pismem stwierdzony (art. 511 KC ).
Umowa przelewu wierzytelności może być zawarta w dowolnej formie. Przelew może być skutecznie dokonany ustnie, a nawet w sposób dorozumiany. Według art. 511 KC umowa przelewu wierzytelności powinna być dokonana w formie pisemnej dla celów dowodowych, jeżeli wierzytelność została stwierdzona pismem. Ustawodawca nie przewiduje rygoru nieważności w razie dokonania przelewu bez zachowania wymogu formy pisemnej.
W myśl art. 512 KC dopóki zbywca nie zawiadomił dłużnika o przelewie, spełnienie świadczenia do rąk poprzedniego wierzyciela ma skutek względem nabywcy, chyba że w chwili spełnienia świadczenia dłużnik wiedział o przelewie. Przepis ten stosuje się odpowiednio do innych czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a poprzednim wierzycielem.
Ponieważ najczęściej przelew wierzytelności dochodzi do skutku bez udziału i zgody dłużnika, często może on o nim również nie wiedzieć. Celem Art. 512 KC jest przede wszystkim ochrona dłużnika scedowanej wierzytelności przed koniecznością powtórnego świadczenia, gdyby po dokonaniu cesji nastąpiło w dobrej wierze świadczenie do rąk zbywcy, a więc gdyby w chwili spełnienia świadczenia dłużnik nie wiedział o przelewie wierzytelności. Przepis ten realizuje więc zasadę ochrony dłużnika działającego w dobrej wierze.
Omawiany przepis nakłada na zbywcę wierzytelności obowiązek zawiadomienia dłużnika o przeniesieniu wierzytelności. Niewykonanie tego obowiązku nie powoduje bezskuteczności umowy przelewu, może jednak wywołać ujemne skutki dla nabywcy wierzytelności. Zawiadomienie pochodzące od zbywcy może być ustne lub pisemne, koniecznym jest jednak, by z jego treści wynikało, że skutkiem umowy przelewu cedent nie jest już wierzycielem, a jest nim cesjonariusz. Zawiadomienie jest skuteczne z chwilą dojścia do dłużnika w sposób umożliwiający mu zapoznanie się z jego treścią.
Nie tylko zawiadomienie o przelewie od zbywcy może stanowić źródło informacji dłużnika o przelewie. Może to być jakakolwiek informacja, pochodząca od dowolnej osoby, choćby zawiadomienie pochodzące od cesjonariusza połączone z przedłożeniem umowy przelewu lub innego dokumentu, stwierdzającego przelew, podpisanego przez zbywcę. Ochrona dobrej wiary dłużnika kończy się z chwilą, gdy dłużnik został powiadomiony przez cedenta o dokonanym przelewie lub gdy dowiedział się o przelewie z jakiegokolwiek innego źródła. Artykuł 512 KC ma zastosowanie zarówno do wierzytelności istniejących, jak i do wierzytelności przyszłych.
Z treści art. 515 KC wynika, że jeżeli dłużnik, który otrzymał o przelewie pisemne zawiadomienie pochodzące od zbywcy, spełnił świadczenie do rąk nabywcy wierzytelności, zbywca może powołać się wobec dłużnika na nieważność przelewu albo na zarzuty wynikające z jego podstawy prawnej tylko wtedy, gdy w chwili spełnienia świadczenia były one dłużnikowi wiadome. Przepis ten stosuje się odpowiednio do innych czynności prawnych dokonanych między dłużnikiem a nabywcą wierzytelności.
W wyjątkowych sytuacjach przelew wierzytelności nie może nastąpić bez zgody dłużnika. Ma to miejsce tylko wówczas, jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem i zawiera zastrzeżenie umowne, iż przelew nie może nastąpić bez zgody dłużnika. Takie zastrzeżenie jest skuteczne względem nabywcy tylko wtedy, gdy pismo zawiera wzmiankę o tym zastrzeżeniu, chyba że nabywca w chwili przelewu o zastrzeżeniu wiedział (art. 514 KC).
W sytuacji, gdy w umowie zastrzeżono, że przelew wierzytelności może nastąpić za zgodą dłużnika, to jeżeli dłużnik wyraził zgodę dopiero po zawarciu umowy przelewu, wówczas z mocy prawa następuje zrealizowanie się skutku rozporządzającego i przejście wierzytelności na nabywcę. Do czasu wyrażenia zgody umowa przeniesienia wierzytelności jest ważna, jednakże skutek rozporządzający takiej umowy pozostaje w zawieszeniu. Jeżeli dłużnik wyrazi zgodę na przelew, to zawarta umowa jest ważna i skuteczna, jeśli natomiast dłużnik nie wyrazi zgody, to umowa przelewu nie jest wobec niego skuteczna i nadal pozostaje dłużnikiem cedenta.
Odc. 10: Czynności po zamknięciu
Firma (dłużnik) po otrzymaniu zawiadomienia od dotychczasowego wierzyciela (cedenta) o przelaniu wierzytelności na rzecz nowego wierzyciela (cesjonariusza), powinna dokonać zapłaty na konto nowego wierzyciela wskazane w powiadomieniu.
Cesja wierzytelności skutkuje tym, że dłużnik powinien spłacić dług nabywcy wierzytelności. Ważne jest jednak, żeby dłużnika o tym poinformować po tym, jak cesja wierzytelności zostanie zawarta.
Wierzytelność to prawo żądania zapłaty (lub innego świadczenia) od dłużnika. Można je przenieść (scedować) na inną osobę - takie przeniesienie wierzytelności to cesja. Przeniesienie może mieć formę sprzedaży - mówimy wtedy o takiej cesji sprzedaż długu. Ale cesja wierzytelności może też nastąpić w inny niż sprzedaż sposób, np. wierzytelność można podarować (darowizna wierzytelności) czy zamienić za coś innego. Umowę, na podstawie której następuje cesja wierzytelności, zawiera dotychczasowy wierzyciel (zbywca wierzytelności, tzw. cedent) z nowym wierzycielem (nabywcą wierzytelności, tzw. cesjonariuszem).
Co z dłużnikiem? Czy potrzebna jest jego zgoda na to, żeby cesja wierzytelności mogła nastąpić? Zasadą jest, że cesja wierzytelności nie wymaga zgody dłużnika. Dłużnik nie jest stroną umowy cesji wierzytelności, nie trzeba go więc pytać o zgodę na cesję. Od tej zasady są oczywiście wyjątki. Zgoda dłużnika będzie potrzebna, jeśli wymóg uzyskania zgody wynika z zastrzeżenia w umowie między dłużnikiem a dotychczasowym wierzycielem (zbywca wierzytelności).
Przykład 1. Jan Nowak wykonał prace budowlane na podstawie umowy zawartej ze spółką X. Nie dostał umówionej zapłaty 30.000 zł. Zgłosiła się jednak do niego firma zainteresowana kupnem wierzytelności wobec spółki X. Po przeanalizowaniu umowy o roboty budowlane między Janem Nowakiem a spółką X okazało się, że w umowie znajduje się postanowienie o treści: “cesja wierzytelności wynikających z umowy wymaga zgody drugiej strony umowy”. Przez to postanowienie w umowie, bez zgody spółki X nie będzie można skutecznie dokonać cesji wierzytelności z Jana Nowaka na inną firmę. Gdyby tego postanowienia w umowie nie było, spółka X nie mogłaby zablokować zmiany wierzyciela.
Zasadą jest, że cesja wierzytelności (sprzedaż długu) może nastąpić bez zgody dłużnika. Ale jest oczywiste to, że trzeba dłużnika zawiadomić, że miała miejsce cesja wierzytelności. Dłużnik musi przecież wiedzieć, kto jest aktualnie jego wierzycielem, komu powinien zapłacić.
To zbywca wierzytelności (dotychczasowy wierzyciel) powinien zawiadomić dłużnika o cesji (art. 512 Kodeksu cywilnego). Najbardziej zainteresowanym w zawiadomieniu dłużnika o cesji wierzytelności jest oczywiście nabywca wierzytelności. To nabywcy zależy na tym, żeby dłużnik wiedział, że to jemu powinien zapłacić, a nie dotychczasowemu wierzycielowi. Nabywca powinien umieć udowodnić, że dłużnik został zawiadomiony o cesji.
Aby uniknąć problemów z zawiadomieniem o cesji, można:
- w umowie cesji wpisać, że zbywca ma zawiadomić dłużnika o cesji i dostarczyć nabywcy potwierdzenie wysłania takiego zawiadomienia dłużnikowi;
- przy zawieraniu cesji podpisać dokument - zawiadomienie dłużnika o cesji - i wręczyć go nabywcy, tak żeby nabywca mógł sam wysłać dłużnikowi podpisane przez zbywcę zawiadomienie o cesji;
- niezależnie od powyższego, nabywca również może we własnym imieniu powiadomić dłużnika o tym, że zmienił się wierzyciel (miała miejsce cesja wierzytelności).
Nie ma natomiast obowiązku dołączania do zawiadomienia o cesji kopii umowy cesji wierzytelności.
Dlaczego zawiadomienie dłużnika o cesji wierzytelności jest tak istotne? Bo dłużnik, którego o cesji nie zawiadomiono, może w międzyczasie zapłacić dług swojemu dotychczasowemu wierzycielowi. Wtedy nowy wierzyciel może mieć problem: jeśli dłużnik o cesji nie wiedział i zapłacił dotychczasowemu wierzycielowi, to dług uważa się za spłacony; nabywca wierzytelności nie może już żądać zapłaty od dłużnika; nabywca wierzytelności powinien się zgłosić do dotychczasowego wierzyciela i od niego zażądać przekazania pieniędzy, które wpłacił dłużnik.
Podobne problemy pojawią się, gdy przed zawiadomieniem dłużnika o cesji, ale już po jej zawarciu, dotychczasowy wierzyciel zachował się nieuczciwie i np. rozłożył dłużnikowi dług na raty, umorzył mu część długu. Jeśli dłużnik o cesji nie wiedział, to te czynności będą skuteczne wobec nowego wierzyciela (wynika to z art. 512 Kodeksu cywilnego). Będzie on mógł oczywiście żądać rekompensaty od dotychczasowego wierzyciela, ale nie od dłużnika. A dotychczasowy wierzyciel może w międzyczasie stać się niewypłacalny.
Porozumienie dłużnika z cedentem, zmieniające lub rozwiązujące umowę, z której wynika przelana wierzytelność, zawarte bez zgody cesjonariusza, wywiera skutki między dłużnikiem a cesjonariuszem, jeżeli dłużnik w chwili zawarcia tego porozumienia nie był zawiadomiony przez cedenta o przelewie, ani o nim nie wiedział (512 k.c.) - uznał Sąd Najwyższy w wyroku z 3 października 2007 roku (sygn. akt IV CSK 160/07).
tags: #czy #wierzyciel #musi #zawiadomic #o #wplacie