Dłużnik alimentacyjny: wywiad, prawa i obowiązki
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów reguluje szereg działań, które mogą być podjęte wobec dłużnika alimentacyjnego. W sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny zamieszkuje w innej gminie niż osoba uprawniona do alimentów, organ właściwy wierzyciela przekazuje wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego do organu właściwego dłużnika. Po otrzymaniu w/w informacji, organ właściwy dłużnika może podjąć szereg kroków, w tym złożyć wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
W przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na jej miejsce zamieszkania wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o bezskuteczności egzekucji, zawierające informacje o stanie egzekucji, przyczynach jej bezskuteczności oraz o działaniach podejmowanych w celu wyegzekwowania zasądzonych alimentów. W kolejnym kroku, po otrzymaniu wniosku, organ ten występuje z wnioskiem do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego o podjęcie działań wobec tego dłużnika.
W ramach działań przeprowadzany jest wywiad alimentacyjny. Organ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika, tj. wójt, burmistrz, prezydent miasta, zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny. Termin na wykonanie tego zobowiązania nie może być dłuższy niż 30 dni. Organ informuje także właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego, jeśli dłużnik ten nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia.
Celem wywiadu alimentacyjnego jest ustalenie sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, stanu jego zdrowia, a także przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej. Zasadniczą częścią wywiadu alimentacyjnego jest odebranie od dłużnika oświadczenia o stanie majątkowym, w trakcie którego ustalona zostaje sytuacja finansowa dłużnika, jak posiadane nieruchomości, ruchomości i inne zasoby. Wyjaśnienia składane są pod groźbą odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Dłużnik jest jedynie osobą, która udziela wywiadu, nie może on zatem złożyć go samodzielnie. Wywiad alimentacyjny przeprowadzany jest w oparciu o kwestionariusz, którego wzór określony jest w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 marca 2011 r.
Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, Dział Świadczeń Rodzinnych GOPS kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Dodatkowo, po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny ma uprawnienie do kierowania pojazdami, kierowany jest wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika wraz z odpisem decyzji wszczynającej postępowanie. Zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika, gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy.
Dział Świadczeń Rodzinnych przekazuje do biura informacji gospodarczej informację gospodarczą o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych, w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy.
Dłużnik alimentacyjny jako bezrobotny
W przypadku bezrobotnego dłużnika alimentacyjnego, który zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy (PUP), przepisy Ustawy z dnia 20 marca 2025 roku o rynku pracy i służbach zatrudnienia nakazują organizatorowi robót publicznych zatrudniać w pierwszej kolejności bezrobotnych będących dłużnikami alimentacyjnymi. Dłużnicy alimentacyjni mogą zostać skierowani przez starostę do wykonywania przez okres do 6 miesięcy pracy niezwiązanej z wyuczonym zawodem, w wymiarze nieprzekraczającym połowy pełnego wymiaru czasu pracy, w instytucjach użyteczności publicznej oraz organizacjach zajmujących się problematyką kultury, oświaty, sportu i turystyki, opieki zdrowotnej lub pomocy społecznej na zasadzie robót publicznych.
Sam fakt, że dłużnik alimentacyjny jest bezrobotny, nie powoduje obniżenia obowiązku alimentacyjnego. Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych rodzica. Sąd może przypisać dłużnikowi dochód hipotetyczny oparty na średnich zarobkach w danym regionie lub zawodzie, które mógłby uzyskać, gdyby wykorzystał swoje możliwości zarobkowe, zwłaszcza jeśli rodzic celowo nie podejmuje pracy lub pracuje „na czarno”.
Obowiązek alimentacyjny zazwyczaj kończy się, gdy dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Dłużnik może wystąpić o jego uchylenie, jeśli istnieją ku temu podstawy, takie jak możliwość samodzielnego utrzymania się przez dziecko, nadmierny uszczerbek dla rodziców, brak starań dziecka w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania, wyjście przez uprawnionego ze stanu niedostatku, utrata przez zobowiązanego wszelkich możliwości majątkowych lub zarobkowych, lub sytuacja, gdy żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (z wyjątkiem alimentów na małoletnie dziecko). Pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego podlega opłacie, od której można ubiegać się o zwolnienie na podstawie art. 102 Ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Jak radzić sobie z BEZROBOCIEM | przemówienie Jordana Petersona o samodoskonaleniu
Umorzenie alimentów
Dłużnik alimentacyjny może domagać się umorzenia zaległości alimentacyjnych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym jedynie w wypadku ich spłaty, przedawnienia, pozbawienia wykonalności tytułu egzekucyjnego. W przypadku wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, można umorzyć należności obejmujące:
- Należności wierzyciela alimentacyjnego do wysokości zasądzonych miesięcznie świadczeń.
- Należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy do ich całkowitego zaspokojenia.
- Należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, w następującej wysokości:
- 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
- 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
Na wniosek dłużnika alimentacyjnego możliwe jest umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Należności przypadające od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podlegają ściągnięciu wraz z odsetkami w drodze egzekucji sądowej. Jeżeli jest prowadzone postępowanie egzekucyjne w celu zaspokojenia roszczeń osoby uprawnionej z tytułu alimentów, organ właściwy wierzyciela, który wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przyłącza się do tego postępowania.
Przykład 1. Pan Adam jest zarejestrowany od 14 października 2025 roku w urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Oficjalnie deklaruje brak dochodów. Wcześniej prowadził własną firmę, w której zajmował się naprawą samochodów i sprzedażą używanych samochodów. W rzeczywistości mężczyzna, z wykształcenia mechanik samochodowy, od kilku miesięcy pracuje „na czarno” w warsztacie samochodowym. Zyskuje z tego tytułu dochód szacowany na około 4500-5000 zł netto miesięcznie. Pan Adam ma dwie córki - 9-letnią Monikę i 23-letnią Magdalenę. Dotychczas płacił na każde z dzieci po 1000 zł. Pan Adam, twierdząc, że jest bezrobotny i nie ma środków, złożył pozew o obniżenie alimentów na młodszą córkę i uchylenie alimentów na starszą. Sąd może uznać brak podstaw do obniżenia alimentów na małoletnią córkę. W przypadku starszej córki będzie konieczne zbadanie, czy zachodzi potrzeba jej dalszej alimentacji.
Podsumowując, fakt bycia bezrobotnym nie zwalnia rodzica z obowiązku płacenia zasądzonych alimentów. Sądy biorą pod uwagę nie tylko aktualne dochody, ale przede wszystkim możliwości zarobkowe zobowiązanego do alimentów. Urzędy pracy oferują dla dłużników alimentacyjnych szczególne formy wsparcia.
tags: #dluznik #alimentacyjny #wywiad #alimentacyjny