Ordynacja podatkowa a dłużnik: co musisz wiedzieć
Zmiany w przepisach ordynacji podatkowej, które weszły w życie 1 września, mogą mieć istotny wpływ na sytuację podatników mających zaległości. Choć nowelizacja, wprowadzona ustawą "slim VAT 3", skupia się głównie na uproszczeniach w podatku VAT, to w zakresie ordynacji podatkowej (art. 62 par. 4) zaostrza przepisy, co może skomplikować życie wielu zobowiązanym.
Zmiany te dotyczą osób fizycznych i firm, które stały się dłużnikami podatkowymi z powodu upływu terminu zapłaty podatku. Długów podatkowych najlepiej unikać, co wie każdy, kto chociaż raz w nie wpadł. Dotyczy to zarówno osób fizycznych, jak i firm. Trzeba jednak sporo zrobić, żeby nie dopuścić do powstania zadłużenia wobec fiskusa (urzędu skarbowego lub gminnych organów podatkowych).
Jakie są konsekwencje bycia dłużnikiem podatkowym?
Niezapłacony w terminie podatek oznacza przede wszystkim rozpoczęcie naliczania odsetek od zaległości podatkowych. Obecnie stawka podstawowa takich odsetek wynosi 8 proc. w skali roku. Ordynacja podatkowa przewiduje okoliczności, w trakcie których odsetki nie są czasowo naliczane, jak również przypadki, w których stawka od zaległości podatkowych obniżana jest o połowę (art. 56 § 1a i art. 56 § 1b Ordynacji podatkowej).
Istotnym skutkiem zadłużenia podatkowego jest również ryzyko wszczęcia i prowadzenia przeciwko podatnikowi postępowania egzekucyjnego. Postępowanie takie, poza dotkliwymi środkami egzekucyjnymi, wśród których na pierwsze miejsce wysuwa się zajęcie rachunku bankowego oraz zajęcie wierzytelności przysługujących dłużnikowi (co powoduje, że kontrahenci poinformowani zostaną o naszych problemach z regulowaniem podatków), spowoduje również obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych. One zaś stanowią dla podatkowego dłużnika kolejne istotne obciążenie finansowe.
Gdyby czynności egzekucyjne nie okazały się skuteczne, to organ podatkowy będzie uprawniony do dochodzenia swoich roszczeń wobec osób innych niż podatnik. Stwierdzenie, że osoba trzecia odpowiada za zaległości podatnika, wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania podatkowego oraz wydania decyzji o odpowiedzialności tych osób. Ordynacja podatkowa przewiduje też wiele okoliczności, które mogą uwolnić osobę trzecią od odpowiedzialności za długi podatkowe innego podmiotu.
Kolejne problemy mogą czekać dłużnika na gruncie przepisów ustawy z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 408; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 694; dalej: k.k.s.). Uporczywe niewpłacanie podatku w terminie stanowi wykroczenie karnoskarbowe określone w art. 57 k.k.s. Maksymalnie może za to grozić grzywna w wysokości 56 tys. zł.
Daniel Więckowski przestrzega również przedsiębiorców, aby nie zapominali o jednym z podstawowych dokumentów wymaganych zarówno w toku zamówień publicznych, jak i przy zawieraniu większych transakcji w sektorze prywatnym. Chodzi o zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach.
Jak uniknąć lub uregulować długi podatkowe?
Eksperci przyznają, że najlepiej współdziałać z urzędem, a nie go unikać. Warto też dokładnie wiedzieć, co organ może, a czego nie i jak się przed tym bronić. Zwykle trzeba działać szybko - radzą specjaliści.
Jeśli problemy z zapłatą daniny fiskusowi są przejściowe, można ratować się również kredytem w banku. Chociaż - jak wyjaśniamy w naszym poradniku - banki raczej nie mają szerokiej oferty dla dłużników podatkowych. Wolą wspomóc firmy, które potrzebują pieniędzy na rozliczenie np. Z kolei jeśli to podatnik jest winny pieniądze urzędowi skarbowemu lub gminnemu organowi podatkowemu, może wystąpić do nich o ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych. Najlepiej zrobić to, jeszcze zanim dług powstanie. Urząd chętniej wtedy rozłoży należność na raty lub odroczy termin płatności. Jeśli zaległość jednak powstanie, w grę wchodzi również jej umorzenie. Wniosek o ulgę trzeba też odpowiednio napisać i uzasadnić. Bez tego urząd jej nie przyzna.
Kluczową kwestią jest prawidłowe oszacowanie wysokości zobowiązania podatkowego. Warto więc regularnie i na bieżąco porównywać wysokość miesięcznych przychodów do udokumentowanych kosztów ich uzyskania. - Ustawowe terminy płatności podatków są tak skonstruowane, że podatnicy nie powinni mieć większych problemów z precyzyjnym określeniem zobowiązania podatkowego z ponad dwutygodniowym wyprzedzeniem - komentuje Daniel Więckowski, doradca podatkowy i partner w LTCA. Zdaniem eksperta, gdyby jednak się okazało, że nawet tak określone terminy nie są wystarczające, to podatnik obawiający się popadnięcia w spiralę podatkowych długów powinien zastanowić się nad wyborem uproszczonej metody wpłacania zaliczek podatkowych, czyli tzw. zaliczek stałych. Przypomnijmy, że podatnik w takiej sytuacji opłaca w ciągu roku zaliczki w wysokości 1/12 zobowiązania podatkowego wynikającego z deklaracji złożonej w ubiegłym roku. - Takie rozwiązanie ma bardzo konkretne zalety - wskazuje Daniel Więckowski. ‒ Po pierwsze podatnik nie musi na bieżąco kalkulować zaliczki na PIT lub CIT, a po drugie, jeśli jego wyniki finansowe rosną z roku na rok, to może wpłacać niższe zaliczki niż te, które wynikałyby z osiągniętego dochodu. W takim wypadku należy jednak pamiętać, że jeśli wyniki finansowe zaczną spadać, to może dojść do przeciwnej sytuacji i nadpłacania zaliczek. Innym wygodnym rozwiązaniem może być wybór kwartalnego rozliczania VAT.
Ulgi i odroczenia w spłacie zobowiązań podatkowych
Gdyby okazało się jednak, że mimo działań zaradczych zadłużenie podatkowe już powstało albo nie ma środków na jego spłatę, eksperci sugerują skorzystanie z możliwości, jakie daje ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1540; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1598; dalej: ordynacja podatkowa). Umożliwia ona złożenia wniosku o odroczenie terminu płatności podatku, rozłożenie podatku na raty, odroczenie lub rozłożenie na raty spłaty zaległości fiskalnej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetek od nieuregulowanych terminowo zaliczek na podatek oraz o umorzenie w całości lub części zaległości podatkowej, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej.
Podstawą prawną, która określa tryb postępowania przy składaniu takich wniosków, są art. 67a-67d ordynacji podatkowej. Ministerstwo Finansów wyjaśnia, że w przypadku trudnej sytuacji finansowej oraz przejściowych kłopotów elementem wsparcia dla podatników są przewidziane w przepisach ustawy ‒ Ordynacja podatkowa ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Jeżeli przemawia za tym ważny interes podatnika lub interes publiczny, to można zwrócić się na podstawie art. 67a ww. Uprawnienie, o którym mowa, pozwala organowi podatkowemu, w drodze uznania administracyjnego, na udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych po obiektywnej ocenie indywidualnej sytuacji podatnika. Należy jednak zaznaczyć, iż nie istnieje katalog sytuacji lub zdarzeń, które warunkowałyby bezwzględne udzielenie ulgi. Dopiero po uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego i po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych naczelnik urzędu skarbowego jest zobowiązany jednoznacznie stwierdzić, czy zachodzą w konkretnej sprawie przesłanki uzasadniające np. umorzenie zaległości podatkowych. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności udzielenia ulg w spłacie zobowiązań podatkowych przeprowadzana jest odrębnie w każdej indywidualnej sprawie przez właściwe organy.
Co powinien zawierać wniosek o ulgę?
- Organ podatkowy, do którego kierowana jest prośba, z podaniem jego nazwy i adresu.
- Rodzaj wnioskowanej ulgi (raty, odroczenie, umorzenie).
- Oznaczenie podatku ze wskazaniem okresu.
- Propozycja uregulowania zobowiązania (np. harmonogram spłaty w przypadku rat, nowy termin zapłaty w przypadku odroczenia).
- Powód ubiegania się o ulgę oraz argumenty uzasadniające ważny interes strony lub interes publiczny.
- Dokumenty potwierdzające opisane we wniosku okoliczności.
Wniosek można złożyć osobiście w urzędzie skarbowym, listownie lub elektronicznie za pomocą Profilu Zaufanego lub podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Warto też pamiętać, że zarówno wniosek dotyczący odroczenia terminu płatności, jak i podanie o rozłożenie podatku na raty powinny zostać złożone przed upływem terminu płatności.
Kluczowym warunkiem dla możliwości skorzystania z ulgi jest spełnienie przesłanek ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Oba pojęcia nie zostały zdefiniowane w przepisach, jednak orzecznictwo sądów administracyjnych dostarcza pewnych wskazówek. Ważny interes podatnika może obejmować sytuację ekonomiczną, życiową, możliwość zarobkowania, a także wiek i stan zdrowia, które mogą wpływać na obniżenie tych możliwości. Interes publiczny natomiast odnosi się do respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy.
W przypadku wniosku o przyznanie ulgi w formie odroczenia lub rozłożenia na raty podatku, organy przeprowadzają tzw. test prywatnego kredytodawcy, aby ustalić, czy dane wsparcie przedsiębiorcy byłoby udzielone przez prywatnego inwestora.
Zmiany w zaliczaniu wpłat podatkowych
Od 1 stycznia 2020 r. obowiązują zmiany w art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej, które istotnie rozszerzyły uprawnienia organów w zakresie zaliczania wpłat podatników. Obecnie, jeżeli podatnik nie wskaże konkretnego zobowiązania, na poczet którego dokonuje wpłaty, lub wskaże zaległość, która nie jest najstarsza, organ ma obowiązek zaliczyć wpłatę na poczet najstarszej zaległości podatkowej we wszystkich podatkach. Zmieniony przepis ma zastosowanie do wpłat dokonanych od 1 stycznia 2020 r., bez względu na to, czy podatnik uiszcza bieżące zobowiązanie powstałe w 2020 r., czy też wcześniejsze zaległości podatkowe.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że dyspozycja zawarta na dowodzie wpłaty jest wiążąca dla organu podatkowego jedynie w sytuacji, gdy podatnik nie posiada zobowiązań podatkowych, dla których termin płatności upłynął. W pozostałych przypadkach obowiązuje zasada zaliczania wpłaty na najstarszą zaległość.
Jak poradzić sobie z długami? | Pomoc dla dłużników
Przedawnienie zobowiązań podatkowych
Zobowiązanie podatkowe wygasa zasadniczo po 5 latach, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Fiskus ma jednak sposoby, aby zyskać jeszcze więcej czasu na ściganie dłużników. Zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, np. zajęcie rachunku bankowego, powoduje przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Po przerwaniu termin przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.
To wszystko sprawia, że pod koniec roku urzędnicy - chcąc zapobiec przedawnieniu się podatków - intensyfikują działania egzekucyjne. Nie muszą fizycznie ściągnąć długu. Wystarczy, że w ostatnich dniach grudnia zajmą mienie, np. rachunek bankowy, i zawiadomią o tym podatnika przed upływem terminu przedawnienia. Wątpliwości związane z momentem przekazania tej wiadomości rozstrzygnął ostatecznie NSA, wskazując na konieczność szybszego wysyłania zawiadomień o podjętych działaniach egzekucyjnych.
Należy pamiętać, że umorzenie postępowania egzekucyjnego, np. po podważeniu postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności czy w wyniku uchylenia decyzji wymiarowej, nie niweczy skutków podjętych czynności, takich jak przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Zaległości z tytułu podatku rolnego, leśnego, od nieruchomości i innych podatków i opłat, do których stosuje się Ordynację podatkową, nie można wpisywać do Krajowego Rejestru Dłużników. Nadal zaległości podatkowe objęte są tajemnicą skarbową.
tags: #dluznik #ordynacja #podatkowa