Zabezpieczenie roszczeń w obrocie gospodarczym: Jak chronić swoje interesy?

W obrocie gospodarczym często dochodzi do sytuacji, w których wierzyciel ma roszczenie wobec dłużnika - na przykład wynikające z wykonanej ale nierozliczonej usługi, kontraktu lub raty kredytu. Powszechnie wiadomo, że umowy przygotowuje się „na złe czasy” czyli na ewentualność powstania problemów w przyszłości. Nie ma w polskim prawie jednej ustawy czy kodeksu regulującego temat kompleksowo. Czym zatem są zabezpieczenia zobowiązań? To instrumenty prawne i finansowe, których celem jest wzmocnienie pozycji wierzyciela i zwiększenie prawdopodobieństwa zaspokojenia jego roszczenia. Właściwe zabezpieczenie wierzytelności pieniężnych (np. wynikających z zawartej umowy pożyczki) może znacząco uprościć ewentualne dochodzenie należnych nam roszczeń pieniężnych. Wybór odpowiedniej formy zabezpieczenia wierzytelności jest zależna od wielu czynników, m.in. od rodzaju umowy źródłowej (np. umowy pożyczki, umowy dostawy), sytuacji organizacyjnej (w przypadku osoby prawnej) i osobistej kontrahenta (w przypadku osoby fizycznej), czy wielkości zobowiązania pieniężnego. Na gruncie prawnym można wyróżnić:

zabezpieczenia osobiste, które umożliwiają dochodzenie roszczeń pieniężnych bezpośrednio od dłużnika głównego lub z majątku osoby trzeciej, która takowe zabezpieczenie wierzytelności ustanowiła na rzecz wierzyciela;
zabezpieczenia rzeczowe umożliwiają egzekwowanie roszczeń z przedmiotu zabezpieczenia (ruchomości, nieruchomości, praw majątkowych).

Zabezpieczenia osobowe opierają się na odpowiedzialności majątkowej konkretnej osoby, podczas gdy zabezpieczenia rzeczowe wiążą się z konkretnym przedmiotem. W umowach o dużej wartości, długim czasie trwania lub złożonej strukturze nie można wykluczyć wzajemnego przenikania się (uzupełnienia) zabezpieczeń osobowych i rzeczowych.

Rodzaje zabezpieczeń zobowiązań

Do najczęściej stosowanych form zabezpieczeń roszczeń pieniężnych można zaliczyć:

Poręczenie cywilne
Gwarancja bankowa
Weksel własny in blanco
Hipoteka
Zastaw
Przewłaszczenie na zabezpieczenie

Działać trzeba szybko.

1. Poręczenie cywilne

Przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. Wierzyciel może dochodzić roszczenia zarówno od dłużnika głównego, jak i od poręczyciela. Poręczenie cywilne stanowi jedną z form osobistego zabezpieczenia wierzytelności. Poręczenie jest udzielane formie pisemnej pod rygorem nieważności, pomiędzy wierzycielem oraz osobą trzecią (zwaną ,,poręczycielem’’), która zobowiązuje się ponieść odpowiedzialność osobistą za zobowiązanie pieniężne innej osoby, będącej dłużnikiem głównym. Co istotne, dla skutecznego zawarcia umowy poręczenia cywilnego nie jest potrzebne uzyskanie zgody dłużnika głównego. Umowa poręczenia nawiązuje do określonej umowy zawartej pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem głównym. Zasadniczym przedmiotem umowy poręczenia jest ciążący na poręczycielu obowiązek spełnienia zobowiązania pieniężnego, w przypadku zaniechania spełnienia roszczenia pieniężnego przez dłużnika głównego. W ramach zawartej umowy poręczenia poręczyciel staje się dłużnikiem solidarnym wraz z dłużnikiem głównym. Odpowiedzialność ta polega na tym, że z chwilą wymagalności roszczenia pieniężnego, wierzyciel może wedle swego wyboru dochodzić roszczenia łącznie od dłużnika głównego i poręczyciela albo od każdego z nich z osobna. Poręczyciel odpowiada całym swoim majątkiem, może poręczyć za dług przyszły, ale wyłącznie do kwoty oznaczonej, odpowiada za dług dłużnika pierwotnego w jego aktualnej wysokości wraz z odsetkami (może odpowiadać w części niższej, ale nigdy w wyższej niż wartość zobowiązania), odpowiada solidarnie razem z dłużnikiem pierwotnym; czyli wierzyciel może żądać spełnienia całości lub części świadczenia od jednego lub kilku dłużników. Według przepisów kodeksu cywilnego, jeśli poręczyciel nie poinformuje dłużnika pierwotnego o spłacie zobowiązania, a ten spłaci swój dług, nie ma prawa do domagania się jego zwrotu. Po udzieleniu poręczenia wierzyciel nie może już wpływać na zakres odpowiedzialności poręczyciela. Jednocześnie wierzyciel musi mieć świadomość, że zawarcie umowy o przejęcie długu powoduje wygaśnięcie poręczenia. Wyjątkiem jest sytuacja, w której dotychczasowy poręczyciel wyrazi zgodę na kontynuację zabezpieczenia. Jeżeli termin płatności długu nie jest oznaczony, poręczyciel może żądać po upływie sześciu miesięcy od dnia zawarcia umowy poręczenia, aby wierzyciel wezwał dłużnika do zapłaty bądź wypowiedział umowę.

Przykład: Pani Anna bierze kredyt na zakup mieszkania. Bank, aby zwiększyć swoje bezpieczeństwo, wymaga poręczenia. Jej brat, Pan Piotr, zgadza się zostać poręczycielem.

2. Gwarancja bankowa

Bank (gwarant) zobowiązuje się do zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz beneficjenta gwarancji (wierzyciela), w przypadku, gdy zleceniodawca gwarancji (dłużnik) nie wywiąże się ze swoich zobowiązań. Gwarancja bankowa polega więc na spełnieniu przez bank świadczenia (bezpośrednio lub za pośrednictwem innego banku), które pierwotnie obciąża dłużnika. Według artykułu 81 ust. 2 ustawy prawo bankowe, udzielenie i potwierdzenie gwarancji bankowej musi nastąpić na piśmie pod rygorem nieważności. Trzeba jednak pamiętać, że gwarancji bankowej nie da się stosować w przypadku każdej umowy. Jeżeli chcemy z niej skorzystać, dłużnik musi podpisać z bankiem odrębną umowę i wykazać swoją zdolność kredytową bądź przedstawić stosowne zabezpieczenie, np. nieruchomość.

Przykład: Firma budowlana „Solidny Dom” startuje w przetargu na duży projekt. Inwestor wymaga gwarancji bankowej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Bank, po weryfikacji zdolności kredytowej „Solidnego Domu”, wydaje gwarancję na określoną kwotę.

3. Weksel własny in blanco

Jest to dokument podpisany przez dłużnika (lub osobę trzecią), ale nieuzupełniony w chwili wystawienia (np. brakuje kwoty, daty płatności). Wierzyciel ma prawo uzupełnić go zgodnie z zawartym porozumieniem wekslowym. Aby dokument był wekslem, musi posiadać wymogi formalne przewidziane ustawą. Weksel to papier wartościowy, który kreuje obowiązek zapłaty przez wystawcę lub przez inną osobę wskazaną w treści deklaracji wekslowej, określonej sumy pieniężnej, w oznaczonym miejscu i czasie. Załącznikiem do weksla jest wspomniana deklaracja wekslowa, która precyzuje warunki porozumienia pomiędzy wystawcą weksla a remitentem, czyli osobą, na rzecz której ma zostać spełnione roszczenie pieniężne określone wekslem. Remitentem może być zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna, na której zlecenie lub na której rzecz weksel ma być płatny. Przepisy ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe, regulujące materię związaną z wekslem, nie dookreślają szczegółów dotyczących treści deklaracji wekslowej. Niemniej jednak, w praktyce w treści deklaracji powinny zostać ujęte następujące informacje: źródło umowy, z której wynika zobowiązanie pieniężne zabezpieczone wekslem; wskazanie kwoty, na którą weksel może zostać wystawiony; ustalenie terminu płatności, którym zostanie opatrzony weksel; o zamiarze poinformowania wystawcy weksla o zamierzeniu wypełnienia weksla; informację o okolicznościach związanych ze zwrotem lub zniszczeniem weksla po wygaśnięciu zobowiązania pieniężnego. W praktyce, weksel stanowi jedną z najczęstszych form zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych wynikających z różnego rodzaju umów bankowych. Weksel pozwala uprościć dochodzenie roszczeń, gdyż umożliwia wystąpienie o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Oprócz tego może być tytułem zabezpieczenia bez nadawania mu klauzuli wykonalności zgodnie z art. 492 par. 3 k.p.c. Weksel stanowi więc silne zabezpieczenie osobiste. Powoduje, że dłużnik odpowiada za konkretne zobowiązanie całym swoim majątkiem.

Przykład: Mała firma pożycza pieniądze od prywatnego inwestora. Inwestor, jako zabezpieczenie, żąda podpisania weksla in blanco. Pożyczkobiorca podpisuje weksel, a w porozumieniu wekslowym określa się warunki jego uzupełnienia (np. określona kwota, termin zapłaty).

WEKSEL IN BLANCO - Nieprawdą jest, że.. nie można sobie z nim poradzić - Tomasz Parol Anuluj-Dlug.pl

4. Hipoteka

Jest to najbardziej popularne ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości, które pozwala wierzycielowi (hipotecznemu) na zaspokojenie się z nieruchomości, niezależnie od tego, kto jest jej właścicielem i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi dłużnika. Hipoteka to ograniczone prawo rzeczowe, ustanawiane głównie na nieruchomościach oraz statkach morskich wpisanych do rejestru okrętowego, ale i również na wybranych prawach (np. spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu) celem zabezpieczenia wierzytelności pieniężnej. Wierzyciel, którego wierzytelność została zabezpieczona hipoteką ma pierwszeństwo względem wierzyciela, którego wierzytelność nie została zabezpieczona hipoteką. Hipoteka zabezpiecza jedną lub więcej wierzytelności, wynikających lub mogących wynikać z określonego stosunku prawnego. Wyjątkowo może zabezpieczać wierzytelności wynikające z więcej niż jednego stosunku, gdy służy zabezpieczeniu finansowania jednego przedsięwzięcia przez kilku wierzycieli. Hipoteka może być ustanowiona w drodze czynności prawnej (tzw. hipoteka umowna) lub na podstawie orzeczenia sądu lub decyzji organu administracyjnego (tzw. hipoteka przymusowa). Należy pamiętać, że hipoteka powstaje z chwilą wpisu do księgi wieczystej (w przypadku nieruchomości). Wierzyciel hipoteczny może żądać zaspokojenia swej wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wyłącznie w wyniku postępowania egzekucyjnego i przeprowadzonej egzekucji z nieruchomości. Po wpisaniu hipoteki do księgi wieczystej, wierzyciel ma prawo zaspokojenia się ze sprzedaży nieruchomości na wypadek, gdyby nie doszło do spełnienia świadczenia przez dłużnika. Jednocześnie bez znaczenia jest fakt zbycia majątku, gdyż hipoteka podąża za nieruchomością, a za dług odpowiada jej obecny właściciel. Jest to opcja uniwersalna, ponieważ jej przedmiotem mogą być wierzytelności wynikające z różnych stosunków prawnych, jeśli przysługują one temu samemu właścicielowi. Gdy strony zawierają między sobą wiele umów, mogą je wszystkie zabezpieczyć jedną hipoteką. Jednocześnie hipoteka zabezpiecza wierzytelność do wskazanej wysokości, w związku z czym strony przy jej ustanawianiu muszą podać sumę hipoteki (kwotę kapitału z odsetkami) i walutę zabezpieczenia. Zabezpieczenie na nieruchomości jest wpisywane przez sąd wieczystoksięgowy po złożeniu wniosku.

Przykład: Pani Katarzyna kupuje dom na kredyt. Bank, aby zabezpieczyć spłatę kredytu, ustanawia hipotekę na nieruchomości.

schemat działania hipoteki na nieruchomości

5. Zastaw

Ograniczone prawo rzeczowe, które umożliwia wierzycielowi (zastawnikowi) zaspokojenie się z ruchomości lub praw zbywalnych w przypadku niewywiązania się dłużnika z zobowiązania. Zastaw zwykły wymaga wydania przedmiotu zastawu wierzycielowi, co oznacza, że dłużnik traci władztwo nad rzeczą. Istnieje również zastaw rejestrowy, który pozwala dłużnikowi na dalsze korzystanie z przedmiotu zastawu (np. samochodu w firmie transportowej). Zastaw stanowi jedną z form rzeczowego zabezpieczenia wierzytelności. Przedmiotem zastawu mogą być rzeczy ruchome oznaczone co do tożsamości (np. samochód osobowy zarejestrowany na określoną osobę fizyczną lub prawną), rzeczy ruchome określone co do gatunku (zbiór rzeczy określonych wyłącznie poprzez wskazanie ich charakterystycznych cech rodzajowych np. dwie tony zboża) oraz prawa majątkowe (np. wynikające z papierów wartościowych). Natomiast, w ogólnym ujęciu, zastaw polega na tym, że właściciel określonej rzeczy lub prawa majątkowego oddaje rzecz wierzycielowi lub osobie trzeciej w celu zabezpieczenia określonej wierzytelności pieniężnej. Ustanowienie zastawu prowadzi do obciążenia określonej rzeczy (lub prawa) prawem pierwszeństwa do zaspokojenia roszczenia z przedmiotu zastawu przed innymi wierzycielami dłużnika. W praktyce można wyróżnić zastaw zwykły (regulowany przez przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny) oraz zastaw rejestrowy (uregulowany przez ustawę z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów). Zawarcie umowy zastawu wymaga zachowania formy pisemnej z datą pewną. Natomiast, zawarcie umowy zastawu rejestrowego wymaga nie tylko umowy w formie pisemnej, ale i również wpisu do rejestru zastawów. Należy zaznaczyć, że zastaw powstaje dopiero z chwilą wpisu do rejestru. Rejestry zastawów są prowadzone przez wydziały gospodarcze sądów rejonowych i mają charakter jawny. Oznacza to, iż każda osoba mająca w tym interes, może ustalić, czy określona rzecz (lub prawo majątkowe) zostało obciążone zastawem rejestrowym.

Przykład zastawu zwykłego: Pan Jan potrzebuje szybkiej pożyczki. Zastawia u pożyczkodawcy swój wartościowy zegarek.

Przykład zastawu rejestrowego: Firma transportowa „Szybka Dostawa” bierze kredyt na zakup nowej floty samochodów. Bank ustanawia zastaw rejestrowy na tych samochodach.

6. Przewłaszczenie na zabezpieczenie

Polega na przeniesieniu własności rzeczy ruchomej (lub rzadziej nieruchomości) z dłużnika na wierzyciela w celu zabezpieczenia wierzytelności. Wierzyciel zobowiązuje się do przeniesienia własności z powrotem na dłużnika po spłacie długu. Umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie stanowi jeden ze sposobów zabezpieczenia wierzytelności, w praktyce bardzo często stosowaną przez instytucje finansowe. Najczęściej przedmiotem zabezpieczenia wierzytelności w ramach przewłaszczenia na zabezpieczenie jest określona ruchomość (np. samochód osobowy). Przewłaszczenie na zabezpieczenie stanowi rodzaj umowy nienazwanej, której cechy charakterystyczne można ustalić wyłącznie w oparciu o orzecznictwo sądów powszechnych. W orzeczeniu z dnia 13.05.2011 r. (sygn. akt V CSK 360/10) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że:„Intencją stron umowy o przewłaszczenie na zabezpieczenie jest przeniesienie własność rzeczy celem zaspokojenia zobowiązania z umowy np. pożyczki i przyjęcie przez wierzyciela świadczenia w postaci rzeczy na poczet długu z tytułu spłaty pożyczki. Przy przewłaszczeniu na zabezpieczenie realizacja zamierzonego przez strony celu następuje w ten sposób, że w razie niespłacenia długu wierzyciel może, jako właściciel rzeczy, zaspokoić z niej swoją wierzytelność bez potrzeby zachowywania niektórych procedur dyktowanych interesem dłużnika, ale nie oznacza to jednak, że zupełnie dowolnie. W każdym wypadku zaspokojenia się wierzyciela z przewłaszczonej rzeczy następuje nie z chwilą nabycia przez wierzyciela własności rzeczy, ale z chwilą dokonania czynności powodującej zaspokojenie się wierzyciela z tej rzeczy i prowadzącej do umorzenia w całości lub w części zabezpieczonej wierzytelności”. Natomiast, w uzasadnieniu orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 14.05.2014 r. (sygn. akt I ACa 134/14) można dostrzec cechy charakterystyczne dla umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, a więc: ,,do essentialia negotii (przedmiotowo istotne elementy treści umowy) umowy należą określenie celu przewłaszczenia (causa zabezpieczenia) oraz zastrzeżenie o zwrotnym przeniesieniu prawa własności na przywłaszczającego przez wierzyciela w przypadku spłaty zobowiązania. Nie należy zaś do nich odniesienie wartości wierzytelności podlegającej zabezpieczeniu do wartości przewłaszczanego przedmiotu, albowiem umowa przewłaszczenia nie jest wzajemna i dysproporcja pomiędzy świadczeniami nie ma wpływu na jej ważność’’. Warto zaznaczyć, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie powinna zostać zawarta w formie pisemnej oraz powinna zawierać oświadczenie przewłaszczającego w zakresie jego tytułu prawnego do rzeczy przewłaszczanej. Z treści umowy winno również wynikać oświadczenie przewłaszczającego, czy określona rzecz jest obciążona prawami osób trzecich, a także, czy stanowi przedmiot postępowania egzekucyjnego lub upadłościowego. W niektórych sytuacjach strony umowy mogą zdecydować się na przewłaszczenie na zabezpieczenie. Taka konstrukcja prawna może być stosowana zwłaszcza w tych relacjach gospodarczych, w których kupujący dysponuje majątkiem trwałym, którego własność może zostać przeniesiona na kupującego i stosowana - przykładowo - w branży budowlanej. Będą to przede wszystkim maszyny, surowce, urządzenia, półfabrykaty, czy środki transportu. Klauzula przewłaszczenia na zabezpieczenie powinna zostać uzupełniona o obowiązek zlecenia wyceny określonych składników majątku. W interesie strony sprzedającej leży również sprawdzenie, czy nie są one obciążone prawami osób trzecich, które mogłyby ograniczyć możliwość egzekwowania opcjonalnych roszczeń. Przewłaszczenie polega więc na tym, że dłużnik przenosi na wierzyciela prawo własności składników swojego majątku. Prawo powraca do niego po zaspokojeniu wierzytelności. Może nastąpić to automatycznie lub w efekcie wykonania drugiej umowy. Często jest to rozwiązanie tańsze i wygodniejsze niż zastaw. Rzeczy ruchome pozostają u dłużnika i jest on jest zobligowany do ich utrzymywania, przy czym stanowią one własność wierzyciela, który może je w łatwy sposób wyegzekwować.

Przykład: Rolnik potrzebuje pieniędzy na siew. Bank udziela mu kredytu, a rolnik przewłaszcza na bank swój kombajn na zabezpieczenie. Po spłaceniu kredytu, własność kombajnu wraca do rolnika.

Zabezpieczenie roszczeń w postępowaniu sądowym

W każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona, jeżeli uprawdopodobni roszczenie i interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Uprawdopodobnienie roszczenia w postępowaniu zabezpieczającym należy rozumieć w ten sposób, że uprawniony powinien przedstawić i należycie uzasadnić twierdzenia, które stanowią podstawę dochodzonego roszczenia. Uprawdopodobnienie dotyczy zarówno okoliczności faktycznych, na których opiera się roszczenie, jak i podstawy prawnej roszczenia. Roszczenie można uznać za uprawdopodobnione, jeżeli prima facie istnieje szansa na jego istnienie. Istotą postępowania zabezpieczającego jest to, że sąd dokonuje jedynie wstępnej analizy dostarczonego przez wnioskodawcę materiału dowodowego. W konsekwencji roszczenie jest uprawdopodobnione, jeśli bez głębszego wnikania we wszystkie możliwe aspekty faktyczne i prawne sprawy, istnieje na pierwszy rzut oka znaczna szansa, że w świetle przytoczonych przez wnioskodawcę twierdzeń faktycznych popartych dowodami lub środkami niebędącymi dowodami w rozumieniu k.p.c.

Możliwe jest zawarcie w pozwie żądania zabezpieczenia roszczeń poprzez wstrzymanie obowiązku dokonywania spłat rat kredytu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie. Kwoty spełnione na rzecz banku w takich okolicznościach mogą być dochodzone jako świadczenie nienależne.

Sąd Apelacyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 1 kwietnia 2020 r. stwierdził, że katalog sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych jest zamknięty i nie obejmuje wskazanych w art. 755 § 1 pkt 1 k.p.c. W kontekście powyższego warto zwrócić uwagę na to, że pojawiają się korzystne dla kredytobiorców orzeczenia, uwzględniające wnioski o udzielenie zabezpieczenia. Jednym z nich jest postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2019 r.

Kluczowe aspekty umowne

Zdecydowana większość umów cywilnoprawnych - zarówno tych nazwanych, o których traktuje kodeks cywilny, jak i nienazwanych - nie wymaga zachowania formy pisemnej. Nie trzeba więc spisywać postanowień kontraktu, ani tym bardziej zachowywać formy aktu notarialnego. W teorii strony mogą ustalić ustnie m.in. wzajemne prawa i obowiązki, terminy spełnienia świadczeń, kwoty wynagrodzenia, zakres odpowiedzialności, czy miejsce spełnienia owych świadczeń. Jednak nieco inaczej wygląda to w praktyce. Taki sposób regulacji zobowiązań między stronami sprawdza się wyłącznie do chwili wystąpienia sporu sądowego. Gdy jedna ze stron odmawia zapłaty, zwleka za spełnieniem świadczenia, bądź uchyla się od naprawy wyrządzonej szkody, trzeba udowodnić swoje żądania przez sądem. W takim przypadku nic nie działa dla interesów przedsiębiorcy tak korzystnie, jak umowa pisemna. Postępowanie sądowe wiąże się z ryzykiem, że strona umowy nie będzie potrafiła wykazać swoich racji bez spisanego wcześniej kontraktu. Dowody w formie zeznań świadków, dokumentacji, nagrań audio, czy wyjaśnień i zeznań stron postępowania, często okazują się niedostateczne. Wówczas pozostaje tylko postępowanie odwoławcze i ewentualna skarga kasacyjna. Wszystko to generuje wysokie koszty i wymaga poświęcenia dużej ilości czasu na formalne procedury i samo prowadzenie spory (którego można było uniknąć). Dodatkowo dochodzi ryzyko przegranej. W aktualnej sytuacji geopolitycznej, gdy realizacja współprac jest szczególnie zagrożona, warto każdorazowo stosować dobrze skonstruowane umowy, które uchronią firmę przed poważnymi problemami finansowymi. W celu zadbania o swoje interesy, wskazane będzie skorzystanie z pomocy kancelarii prawnej, która sporządzi bądź zaopiniuje kontrakt.

Dodatkowym, zalecanym zabezpieczeniem umownym jest kara umowna. W jej ramach dłużnik zobowiązuje się do zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania o charakterze niepieniężnym. Zgodnie z orzecznictwem, pojęcie zobowiązania pieniężnego należy tutaj rozumieć bardzo szeroko. Kara umowna nie będzie więc korzystną opcją np. w celu zabezpieczenia opóźnienia w zapłacie wynagrodzenia z tytułu umowy. Może jednak zostać wykorzystana w celu zabezpieczenia: terminu spełnienia świadczenia niepieniężnego (np. dostawy, instalacji lub uruchomienia software’u), umowy NDA, umowy o zakazie konkurencji. Powszechnie stosowaną praktyką jest zastrzeżenie możliwości dochodzenia odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary umownej. Dzięki temu strony unikają zrównania jej charakteru ze zryczałtowanym odszkodowaniem. Oprócz tego mają prawo do ograniczenia wysokości kary do wskazanej wartości - wówczas rośnie ona do określonego pułapu, a później ulega zablokowaniu. Uwaga: karę umowną można naliczać osobno dla każdego przypadku naruszenia. Wręcz przeciwnie. Kara umowna powinna stanowić odczuwalną sankcję dla dłużnika, ale jej rażąco wygórowana wysokość może rodzić ryzyko, że druga strona umowa będzie domagała się jej miarkowania przed sądem. W takiej sytuacji zapis będzie przynajmniej częściowo nieskuteczny.

Jak wybrać właściwy model ochrony interesów?

Właściwe zabezpieczenie umowy i interesów wierzyciela wymaga wpisania do kontraktu jednej lub kilku form zabezpieczenia. Wskazane wyżej mechanizmy mogą działać na dłużnika dyscyplinująco. Będą stanowić motywację do terminowej regulacji należności, a także pozwolą uniknąć czasochłonnego i kosztownego postępowania sądowego. Trzeba przy tym pamiętać, że nie są to wszystkie instytucje zabezpieczenia, jakie przewiduje polskie prawo. Do tej grupy zaliczają się również kaucje, akredytywy, zastawy zwykłe i rejestrowe, zastrzeżenia własności rzeczy sprzedanej, czy gwarancje ubezpieczeniowe. Ponadto strona, która chce zadbać o swoje interesy, powinna wprowadzić do umowy tzw. klauzulę prorogacyjną. Jest to postanowienie determinujące sąd miejscowo właściwy w razie wystąpienia sporu. Będzie ogromnym ułatwieniem logistycznym w razie obowiązku stawienia się przed sądem. Oczywiście sam model ochrony należy dopasować do przedmiotu kontraktu, warunków jego realizacji, oraz branży, w jakiej działają kontrahenci. Umowa prorogacyjna pozwala na zmianę właściwości miejscowej sądu (zgodnie z orzecznictwem również ogólnej i przemiennej). Nie można za jej pomocą dostosować właściwości wyłącznej.

tags: #dluznik #wzajemny #moze #zadac #zabezpieceznia