Windykacja przez policję: podstawy prawne i praktyczne aspekty

Niezadowolenie, a czasem wręcz frustrację może budzić brak na koncie obiecanych pieniędzy. Często te dążenia są połączone z poczuciem osobistej krzywdy i złości w stosunku do osób, które ze strony niewypłacalnego kontrahenta zawierały kontrakty handlowe. Na pewnym etapie pojawia się również pokusa wysłania nierzetelnego w naszej ocenie kontrahenta do więzienia. Pokusa odwetu czy wyrównania krzywd bierze górę nad chęcią odzyskania zaległych pieniędzy.

Najczęstszym natomiast przepisem prawa karnego, na jaki powołuje się pokrzywdzony przedsiębiorca, jest art. 286 kodeksu karnego regulujący przestępstwo oszustwa. Spowodowanie przeciwko innej osobie postępowania karnego jest poważną decyzją i w każdym przypadku należy rozważyć plusy i minusy takiego rozwiązania.

Z pewnością wszczęcie postępowania karnego przeciwko przedsiębiorcy ma duże znaczenie psychologiczne. Może bowiem stanowić skuteczny bodziec do wywiązania się przez niego z zobowiązań. Groźba wymierzenia kary pozbawienia wolności w wymiarze od sześciu miesięcy do ośmiu lat może zadziałać na wyobraźnię dłużnika i skłonić go do uregulowania swoich zobowiązań.

Inną korzyścią jest możliwość rozpoznania w postępowaniu karnym roszczenia odszkodowawczego pokrzywdzonego kontrahenta (tzw. powództwo adhezyjne). Zgłaszanie roszczeń cywilnych w toku procesu karnego ma jednak sens tylko wtedy, gdy postępowanie karne jest pierwszą czynnością podejmowaną przeciwko dłużnikowi.

Przede wszystkim przedsiębiorca musi pamiętać, że decyzję o złożeniu zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa oszustwa należy dobrze przemyśleć. W tym wypadku nerwy i frustracja nie są dobrym doradcą. Ponadto przestępstwo oszustwa jest uważane za bardzo trudne do udowodnienia.

Dla osoby niemającej doświadczenia prawniczego niezwykle trudno jest odróżnić oszustwo od zwykłego niewywiązania się z zawartej umowy i przyjętych zobowiązań cywilnoprawnych, co skutkuje wpływem dużej ilości pochopnych zgłoszeń do prokuratury. Przede wszystkim należy udowodnić zamiar dłużnika, którego treścią jest istniejący od samego początku brak woli zapłaty za świadczone usługi/dostarczone towary i tym samym chęć wzbogacenia się cudzym kosztem. Dlatego już na etapie sporządzania zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa przedsiębiorca musi szczegółowo opisać, dlaczego zachowanie dłużnika jest według niego oszustwem. Sporządzenie dobrego i profesjonalnego zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa nie jest rzeczą łatwą, a jest to podstawowy dokument służący uruchomieniu postępowania karnego.

Kluczowe elementy przestępstwa oszustwa (art. 286 § 1 k.k.):

Cel działania sprawcy: osiągnięcie korzyści majątkowej kosztem innej osoby. Cel taki musi towarzyszyć sprawcy od samego początku nawiązywania kontaktów handlowych z inną osobą i przez cały czas ich trwania.
Sposób działania: wprowadzenie kontrahenta w błąd (np. co do swojej sytuacji ekonomicznej), wyzyskanie jego błędu (np. mylnego wyobrażenia co do skutków dokonania określonej transakcji) bądź niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania.
Rezultat działania: doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem.

Oszustwo jest często traktowane jako przestępstwo gospodarcze. Bez wątpienia zachowania takie należy eliminować.

Przykład sytuacji, w której nie doszło do oszustwa:

Spółka X przez długi czas pozostawała w stosunkach gospodarczych z firmą Y, nabywając od niej maszyny na odroczony termin płatności. Pomimo trudności płatniczych firma Y nadal sprzedawała spółce X towary na odroczony termin płatności i nie podejmowała w odpowiednim terminie działań windykacyjnych z weksla in blanco, wystawionego przez członków zarządu spółki X. W opisanej sytuacji nie doszło do oszustwa, nie występuje tu bowiem przesłanka, jaką jest wprowadzenie w błąd bądź wyzyskanie cudzego błędu.

Przykład sytuacji, w której udowodnienie winy jest trudne:

Pan Jan był podwykonawcą spółki Z, realizującej inwestycję drogową jako wykonawca. Pomimo otrzymania całości zapłaty od inwestora spółka Z odmówiła zapłaty za fakturę wystawioną przez pana Jana i odmówiła zwrotu wpłaconych przez niego kaucji gwarancyjnych. Jako podstawę odmowy zapłaty spółka Z wskazała istnienie rzekomych wad budowy oraz powstanie późniejszych kłopotów finansowych spółki Z. Również w takim wypadku (bardzo częstym w praktyce w obecnych realiach) niezmiernie trudno byłoby udowodnić winę prezesowi spółki.

Samo prawo karne w zakresie windykacji powinno raczej być stosowane jako środek prewencyjny i represyjny. Bardziej wskazane jest ich wykorzystanie jako uzupełnienie działań windykacyjnych podejmowanych na drodze cywilnoprawnej.

Prawa i obowiązki policjanta oraz prawa obywatela

Obowiązki policjanta

Policjant nieumundurowany przy wykonywaniu uprawnień okazuje legitymację służbową, a na żądanie osoby, wobec której podjęto wykonywanie tych uprawnień, okazuje ją w sposób umożliwiający odnotowanie danych w niej zawartych. Jeśli policjant nie wywiąże się z powyższych obowiązków, wówczas zażądaj podania takich danych. Podstawa prawna: § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 lutego 2020 r.

Prawa obywatela podczas interwencji

Masz prawo do nagrywania interwencji policji w celach dowodowych. Nagrywanie nie może utrudniać samej interwencji! Policjant nie ma prawa nie zgodzić się na nagrywanie. Nie musisz pytać policjanta o zgodę na nagrywanie. Nie publikuj nagrania z interwencji w sieci, bez wcześniejszej konsultacji ze swoim adwokatem. Publikacja bez zgody osoby nagrywanej, w tym policjanta może naruszać jego dobra osobiste. Podstawa prawna: art. 2 ust. 5.

Zatrzymanie przez policję

Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki, ukrycia się tej osoby, zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsamości lub istnieją przesłanki do przeprowadzenia przeciwko tej osobie postępowania w trybie przyspieszonym. Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, a zachodzi obawa, że ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa grozi.

Zatrzymanego należy natychmiast poinformować o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach, w tym m.in. o prawie do skorzystania z pomocy adwokata, do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, do złożenia oświadczenia i odmowy złożenia oświadczenia, do otrzymania odpisu protokołu zatrzymania oraz do dostępu do pierwszej pomocy medycznej.

Z zatrzymania sporządza się protokół, w którym należy podać imię, nazwisko i funkcję dokonującego tej czynności, imię i nazwisko osoby zatrzymanej, a w razie niemożności ustalenia tożsamości - jej rysopis oraz dzień, godzinę, miejsce i przyczynę zatrzymania z podaniem, o jakie przestępstwo się ją podejrzewa. Należy także wciągnąć do protokołu złożone przez zatrzymanego oświadczenia oraz zaznaczyć udzielenie mu informacji o przysługujących prawach. Odpis protokołu doręcza się zatrzymanemu. Podstawa prawna: art. 6.

Masz, także prawo do zadośćuczynienia i odszkodowania za niewątpliwie, niesłuszne zatrzymanie, zwłaszcza gdy było ono bezzasadne lub nielegalne. Podstawa prawna: art. 7.

Grafika przedstawiająca prawa zatrzymanego

Przeszukanie

Przeszukania mieszkania można dokonać w celu wykrycia lub zatrzymania albo przymusowego doprowadzenia osoby podejrzanej, a także w celu znalezienia rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu w postępowaniu karnym, jeżeli istnieją uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że osoba podejrzana lub wymienione rzeczy tam się znajdują. Przeszukania co do zasady może dokonać prokurator albo na polecenie sądu lub prokuratora Policja. Zasadą jest, że dla przeprowadzenia przeszukania w fazie postępowania przygotowawczego niezbędne jest wydanie postanowienia przez prokuratora, które należy okazać osobie, u której ma nastąpić przeszukanie. W postanowieniu należy podać cel tej czynności, ze wskazaniem osoby podejrzanej, która ma być wykryta, zatrzymana lub przymusowo doprowadzona, albo rzeczy, które mają być znalezione lub zatrzymane, jak również imię, nazwisko i adres osoby (nazwę i adres instytucji), u której czynności te mają być przeprowadzone, oraz organ wykonujący czynność. Natomiast w uzasadnieniu postanowienia należy przedstawić dowody lub przytoczyć okoliczności dające podstawę do przypuszczenia, że osoba podejrzana lub wymienione rzeczy znajdują się w miejscu wskazanym w postanowieniu. W wypadkach niecierpiących zwłoki, jeżeli postanowienie sądu lub prokuratora nie mogło zostać wydane, organ dokonujący przeszukania okazuje nakaz kierownika swojej jednostki lub legitymację służbową, a następnie zwraca się niezwłocznie do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie przeszukania. Postanowienie sądu lub prokuratora w przedmiocie zatwierdzenia należy doręczyć osobie, u której dokonano przeszukania, w terminie 7 dni od daty czynności na zgłoszone do protokołu żądanie tej osoby. O prawie zgłoszenia żądania należy ją pouczyć. W razie stwierdzenia przez prokuratora rażącego uchybienia związanego z dokonaniem przeszukania mieszkania może być wszczęte postępowanie dyscyplinarne lub przygotowawcze. Podstawa prawna: art. 219 i 220 Kodeksu postępowania karnego, § 161 ust. 1 rozporządzenia MS z 7 kwietnia 2016 r. regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz.U. z 2017 r. poz. 1206, z późn. 10. Podstawa prawna: art. 11.

Prawa zatrzymanego

Zatrzymanego należy natychmiast poinformować o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach, w tym o prawie do skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego! Zażądaj natychmiastowego kontaktu z adwokatem. Masz do niego prawo od pierwszych czynności. Policja nie ma może ci utrudniać kontaktu z adwokatem. Prawo to nie jest od niczego zależne. Nie jest konieczna do tego jakakolwiek czynność jak na przykład przedstawienie zarzutów. Miej wizytówkę lub kartkę z numerem kontaktowym do adwokata przy sobie. Gdy twój telefon zostanie zatrzymany nie będziesz miał do niego dostępu. Numer kontaktowy adwokata możesz zapisać na ręce. Podstawa prawna: art. 244 § 2 Kodeksu postępowania karnego, art. 13.

Oskarżony, a wcześniej podejrzany, ma prawo odmówić składania wyjaśnień. Jest to jego podstawowe prawo. Może też odmówić odpowiedzi na pytania. Nie musi podawać żadnego powodu odmowy, nie można go też zmuszać do odpowiedzi. Możesz złożyć wyjaśnienia w formie swobodnej wypowiedzi i jednocześnie zadeklarować, że nie będziesz odpowiadać na pytania. Zatrzymanego należy natychmiast poinformować o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach, w tym o prawie do skorzystania z pomocy adwokata lub radcy prawnego, do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, do złożenia oświadczenia i odmowy złożenia oświadczenia, do otrzymania odpisu protokołu zatrzymania, do dostępu do pierwszej pomocy medycznej oraz o pozostałych prawach wskazanych w art. 245, art. 246 § 1 i art. 612 § 2, jak również o treści art. 248 § 1 i 2, a także wysłuchać go.

Z prawa do odmowy zeznań można skorzystać najpóniej przed rozpoczęciem pierwszych zeznań przed sądem pierwszej instancji. Poprzednio złożone zeznania nie mogą służyć za dowód ani zostać odtworzone. Oznacza to, że nawet jeśli złożyliśmy zeznania na Policji albo przed prokuratorem, to można się z nich wycofać w sądzie. Nie będą one służyły za dowód. Sąd nie będzie mógł ich wykorzystać. Odmówić składania zeznań można jednak najpóżej przy pierwszym stawiennictwie w sądzie. Gdy w sądzie zaczniemy wyjaśniać, to nie można później skorzystać już z prawa do odmowy. Osoba najbliższa dla oskarżonego, także może odmówić zeznań. Prawo odmowy zeznań trwa mimo ustania małżeństwa lub przysposobienia. Prawo odmowy zeznań przysługuje także świadkowi, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem. Podstawa prawna: art. 175, art. 182, art. 14.

Zatrzymany ma prawo do zawiadomienia osoby najbliższej lub innej wskazanej osoby o zatrzymaniu. Masz prawo wskazać osobę, która ma zostać powiadomiona o zatrzymaniu. Podstawa prawna: art. 245 § 2 i art. 261 Kodeksu postępowania karnego, art. 15.

Windykacja w kontekście prawa karnego

Windykacja karna to ścieżka odzyskiwania należności, który polega na wykorzystaniu narzędzi prawa karnego w celu dochodzenia swoich roszczeń finansowych. Otwiera ona szansę na skuteczną egzekucję długu (bo często dłużnik nie tyle musi, co CHCE nam zapłacić - bojąc się „odsiadki”), a uzupełniająco poczucie sprawiedliwości w sytuacji, gdy dłużnik odpowiada karnie za przestępstwo. Zasadniczym przepisem, na którym opiera się windykacja karna, jest art. 286 § 1 Kodeksu karnego.

Kluczowym elementem decydującym o możliwości skorzystania z windykacji karnej jest wykazanie, że dłużnik działał z zamiarem oszustwa już w chwili zaciągania zobowiązania. Sam fakt niewypłacalności dłużnika nie jest wystarczający do przedstawienia mu zarzutu - niezbędne jest udowodnienie świadomego wprowadzenia wierzyciela w błąd.

W takiej sytuacji kluczowa jest mądra ocena zaistniałej sytuacji. Gdyż nawet jeśli wiemy, że ktoś nie tyle wpadł w kłopoty finansowe, co świadomie chciał nas oszukać - w przypadku, jeśli nie potrafimy tego udowodnić przekonującymi argumentami, skuteczne podjęcie sprawy karnej będzie bardzo utrudnione. My możemy mówić jedno, a dłużnik powie drugie, znajdując przy tym dziesiątki wymówek (powinęła mi się noga, nigdy bym nikogo nie oszukał, był COVID, w przyszłości się odbiję itp.). Słowo przeciwko słowu to z reguły za mało.

Kluczowe korzyści windykacji karnej

Silniejsza motywacja dłużnika - postępowanie karne to dla dłużnika znacznie większy stres niż proces cywilny. Perspektywa przesłuchań, zabezpieczenia majątku czy późniejszej odpowiedzialności karnej sprawia, że wielu dłużników woli dobrowolnie spłacić swoje zobowiązania, by uniknąć postępowania karnego. Co więcej - możemy tego nie wiedzieć, ale dłużnik mógł być wcześniej karany, może mu zależeć na byciu w Zarządzie spółki (skazanie to uniemożliwia) albo braniu udziału w przetargach - i wtedy zrobi wiele, aby sprawę szybko i korzystnie dla Wierzyciela załatwić.
Brak opłat wstępnych za zgłoszenie sprawy - w przeciwieństwie do postępowania cywilnego, gdzie należy uiścić 5% wartości przedmiotu sporu, zawiadomienie do Prokuratury nie wymaga żadnych opłat urzędowych.
Wsparcie organów ścigania - w ramach postępowania karnego prokuratura oraz policja mogą między innymi zająć rachunki bankowe czy nieruchomości dłużnika. To potężne wsparcie, które często daje efekty szybciej niż standardowe metody windykacyjne.
Wyższy priorytet w egzekucji komorniczej - należności zasądzone w postępowaniu karnym mają wyższy priorytet w egzekucji niż te wynikające z wyroków cywilnych.

Windykacja Telefoniczna i Terenowa. CO MOŻE WINDYKATOR? - Akademia Oddłużania

Windykacja karna to potężne narzędzie, które pomaga nie tylko odzyskać pieniądze, ale pozwala także surowo ukarać nieuczciwych dłużników. Dzięki możliwościom oferowanym przez prawo karne wierzyciele mogą odzyskać swoje środki skuteczniej, szybciej i często bez ponoszenia dodatkowych kosztów na wstępnym etapie postępowania.

tags: #windykacja #przez #policje