Dozwolona samopomoc a wierzytelność regulacje prawne: omówienie zasad ochrony posiadania
Podejmowanie działań mających na celu przywrócenie posiadania jest wyjątkiem od ogólnego zakazu samopomocy. Czym innym jest samopomoc w przypadku przywrócenia posiadania rzeczy ruchomych, a czym innym samopomoc w przypadku przywrócenia posiadania nieruchomości. Samopomoc normuje art. Art. 343 § 1. § 2. Posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić własnym działaniem stan poprzedni; nie wolno mu jednak stosować przy tym przemocy względem osób. § 3. Warto dostrzec różnicę pomiędzy obroną konieczną, o której mowa w powyżej przytoczonym przepisie, a samopomocą. Obrona konieczna wchodzi do zakresu pojęciowego samopomocy sensu largo i stanowi narzędzie służące odparciu naruszenia posiadania. Obronę konieczną stosuje się w czasie rzeczywistym - wtedy, gdy dochodzi do naruszenia posiadania. Działanie w ramach dozwolonej samopomocy jest działaniem w granicach prawa, a zatem nie może w wyniku takiego działania powstać odpowiedzialność odszkodowawcza na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (wyr.).
Podstawy prawne i zasady ogólne
- Art. 343 § 1 KC - posiadacz może zastosować obronę konieczną, ażeby odeprzeć samowolne naruszenie posiadania; obrona konieczna jest natychmiastowa i musi być proporcjonalna do zagrożenia.
- Art. 343 § 2 KC - posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić stan poprzedni, lecz nie wolno mu stosować przemocy względem osób; w przypadku rzeczy ruchomych dopuszcza się niezbędną samopomoc w razie groźby niebezpieczeństwa.
- Art. 344 § 1 KC oraz przepisy k.p.c. - sprawy o naruszenie posiadania należą do właściwości sądów okręgowych; koszt stały wynosi 200 zł; postępowanie jest szybkie i ma na celu ocenę jedynie ostatniego stanu posiadania i naruszenia.
Różnica między obroną konieczną a dozwoloną samopomocą
Obrona konieczna to natychmiastowa odpowiedź na bezpośrednie naruszenie posiadania i musi mieć miejsce w czasie i miejscu zamachu; jej celem jest odparcie naruszenia, a nie odszkodowanie. Dozwolona samopomoc natomiast dotyczy już naruszenia i ma na celu przywrócenie stanu poprzedniego własnymi działaniami; jej zakres i sposób są ograniczone przez prawo, w tym wymóg nieużywania przemocy względem osób w przypadku nieruchomości.
Praktyczne implikacje dla posiadacza ruchomej rzeczy
Po kradzieży posiadacz rzeczy ruchomej, jeśli grozi mu niebezpieczeństwo niepowetowanej szkody, może natychmiast po samowolnym pozbawieniu posiadania zastosować niezbędną samopomoc w celu przywrócenia stanu poprzedniego; w przypadku, gdy złodziej ucieka, dozwolona samopomoc w granicach prawa umożliwia użycie pewnej, lecz ograniczonej przemocy, ale czas działania musi być bardzo krótki i ograniczony do niezbędnego minimum. Jeżeli jednak złodziej ucieknie i nie da się natychmiast odzyskać rzeczy, wskazane jest zgłoszenie kradzieży organom ścigania.
Dozwolona samopomoc w odniesieniu do nieruchomości
W przypadku naruszenia posiadania nieruchomości posiadacz może niezwłocznie po naruszeniu przywrócić stan poprzedni, jednak nie wolno mu stosować przemocy wobec osób; „niezwłocznie” jest tu wyrażeniem o szerszym znaczeniu niż „natychmiast”.
Orzecznictwo i praktyka
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 1968 r. (II CR 69/68) potwierdza, że art. 343 § 2 KC nie może być interpretowany rozszerzająco; dozwolona samopomoc jest wyjątkiem i musi zostać zastosowana w bardzo krótkim czasie między naruszeniem a przywróceniem stanu poprzedniego. W wyroku SN z dnia 27 maja 1985 r. (I CR 152/85) podkreślono, że posiadacz działający w obronie koniecznej może użyć niezbędnej przemocy wobec osoby naruszającej posiadanie, ale wyłącznie w granicach proporcjonalności i nie w wyższych formach niż to konieczne do odparcia zamachu.
Podsumowanie mechanizmu ochrony posiadania
- Najpierw istnieje obrona konieczna - natychmiastowa odpowiedź na bezpośredni zamach na posiadanie.
- Gdy naruszenie już nastąpiło, można zastosować dozwoloną samopomoc w granicach prawa - w odniesieniu do rzeczy ruchomej dopuszczalne jest użycie niezbędnej przemocy w bardzo krótkim czasie po naruszeniu; w nieruchomościach nie wolno używać przemocy.
- W sprawach o naruszenie posiadania warto roszczenia posesorialne rozpatrywać w odrębnym postępowaniu, które ma na celu przywrócenie stanu poprzedniego i zaniechanie naruszeń, bez oceny pełnego prawa własności.
Praktyczne uwagi i ograniczenia
- Środki ochrony własnej będące w granicach prawa, w tym obrona konieczna i dozwolona samopomoc, wymagają, aby działania były proporcjonalne i ograniczone do niezbędnego zakresu.
- W przypadku nieruchomości roszczenia o ochronę posiadania oraz przywrócenie stanu poprzedniego rozstrzygane są szybko i z ograniczeniami procesu cywilnego; opłata stała 200 zł i możliwość dochodzenia roszczeń posesoryjnych w odrębnym postępowaniu.
- Dokładne rozpoznanie, czy dane działanie mieści się w granicach dozwolonej samopomocy, zależy od okoliczności faktycznych, czasu reakcji i sposobu podjętych środków.
WEBINAR. Ustawa frankowa, TSUE, SLAPP i Sąd Najwyższy - aktualności komentowane przez Ekspertów ŻBK
W publikacjach PlanetaPrawo.pl treści mają charakter informacyjno-edukacyjny i nie stanowią porady prawnej. Administrator nie ponosi odpowiedzialności za skutki ich wykorzystania. W mowie potocznej słowa „posiadacz” i „właściciel” bywają używane zamiennie; definicja posiadania obejmuje zarówno posiadacza samoistnego, jak i zależnego w zależności od faktycznego władania rzeczą.
tags: #dozwolona #samopomoc #a #wierzytelnosc