Przedawnienie Roszczeń: Jak Wierzyciel Wnosi Sprawę i Jak Działa Prawo?
Przedawnienie roszczeń to kluczowa instytucja prawa cywilnego, która ogranicza czas, w jakim wierzyciel może skutecznie dochodzić zapłaty długu. Po upływie określonego terminu, dłużnik zyskuje możliwość uchylenia się od spełnienia świadczenia, jeśli podniesie odpowiedni zarzut. Zrozumienie zasad przedawnienia jest fundamentalne zarówno dla wierzycieli, jak i dłużników, aby móc skutecznie chronić swoje prawa.
Czym Jest Przedawnienie Roszczenia i Jaki Ma Skutek?
Przedawnienie to instytucja prawa cywilnego, która oznacza, że po upływie określonego czasu dłużnik może skutecznie uchylić się od spełnienia świadczenia, jeżeli wierzyciel nie podjął odpowiednich działań w celu dochodzenia swoich roszczeń. W zakresie terminów przedawnienia szczególną uwagę należy zwrócić na przepisy art. 117 i następne Kodeksu Cywilnego (KC). Zasada prawa cywilnego jest taka, że prawie każde roszczenie podlega przedawnieniu. W praktyce oznacza to, że wierzyciel musi podejmować określone czynności windykacyjne, ponieważ może utracić możliwość skutecznego dochodzenia roszczenia w sądzie.
Zgodnie z art. 117 § 2 KC, po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Trzeba jednak pamiętać, że zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne. Szczególnie należy zwrócić uwagę na §21 tego przepisu, zgodnie z którym niedopuszczalne jest dochodzenie zaspokojenia roszczenia przeciwko konsumentowi, jeżeli następuje ono po upływie terminu przedawnienia.
Nie oznacza to jednak, że po upływie przedawnienia roszczenie automatycznie wygasa. Przechodzi ono w tzw. zobowiązanie naturalne. Zobowiązanie naturalne to szczególny rodzaj zobowiązania, które co prawda istnieje, ale nie może być przymusowo egzekwowane przez wierzyciela na drodze sądowej. Oznacza to, że dłużnik nie ma prawnego obowiązku spełnienia świadczenia, ale jeśli dobrowolnie je spełni, nie może żądać jego zwrotu.
Logiczne jest zatem, że wierzyciel nie powinien dopuścić do przedawnienia roszczenia. Na szczęście zgodnie z przepisami może uniknąć przedawnienia.
Kiedy Dłużnik Może Podnieść Zarzut Przedawnienia?
Przedawnienie długu to instytucja, która ogranicza czas, w jakim wierzyciel może skutecznie dochodzić zapłaty. Po upływie określonego terminu dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia - a wtedy roszczenie staje się niewymagalne przed sądem. Przedawnienie oznacza, że po określonym czasie wierzyciel wciąż może żądać zapłaty, ale jeśli sprawa trafi do sądu, dłużnik może skutecznie się bronić, podnosząc zarzut przedawnienia. Sąd - po uwzględnieniu zarzutu - oddali powództwo.
Uwaga: w postępowaniu egzekucyjnym (komorniczym) nie podnosi się przedawnienia - zarzut trzeba zgłosić na etapie sądowym (np. przed nadaniem klauzuli wykonalności lub w odpowiedzi na pozew). Sama rozmowa telefoniczna z wierzycielem lub windykacją nie jest skutecznym sposobem na podniesienie zarzutu przedawnienia.
Jeśli otrzymasz nakaz zapłaty (pocztą, z sądu) - masz krótki termin (zwykle 14 dni) na złożenie sprzeciwu i podniesienie zarzutu przedawnienia. Reaguj na nakaz zapłaty - w terminie ustawowym (zwykle 14 dni).
Zmiany w Przepisach Dotyczące Przedawnienia
Do dnia 9 lipca 2018 r. przedawnienie roszczenia nie było uwzględniane przez sąd z urzędu, co oznaczało, że bez zgłoszenia tego zarzutu w odpowiednim terminie przez dłużnika, sąd nie badał jego zasadności. Dotyczyło to zarówno dłużnika będącego konsumentem, jak i przedsiębiorcą.
Natomiast od dnia 9 lipca 2018 r. obowiązuje zasada, iż po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Oznacza to, że jeśli wierzyciel będący przedsiębiorcą występuje z pozwem przeciwko konsumentowi, sąd ma obowiązek z urzędu zbadać, czy dług jest przedawniony i jeśli doszło do przedawnienia - powództwo zostanie oddalone.
Jednak w wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności.
Od dnia 9 lipca 2018 r., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe (do których zaliczają się również odsetki za opóźnienie w zapłacie) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata.
Jak chodzi o roszczenia, które powstały przed dniem 9 lipca 2018 r. i w tej dacie nie były jeszcze przedawnione - obowiązuje zasada, iż stosuje się nowe terminy przedawnienia. Jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem 9 lipca 2018 r.
Do dnia 21 sierpnia 2019 r. komornik przy wszczęciu egzekucji nie badał, czy dochodzone przez wierzyciela roszczenie uległo przedawnieniu. Jeśli roszczenie to było przedawnione i dłużnik chciał się uchylić od jego zapłaty - musiał wytoczyć przeciwko wierzycielowi powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w części, w jakiej roszczenie to jest przedawnione.
Po zmianie przepisów, począwszy od dnia 21 sierpnia 2019 r., jeśli z treści tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia dochodzonego roszczenia upłynął, do wniosku o wszczęcie egzekucji wierzyciel ma obowiązek dołączyć dokument, z którego wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia. Jeśli wierzyciel dokumentu tego nie przedłożył - komornik odmawia wszczęcia egzekucji.
Jeśli zaś egzekucja została wszczęta, a dłużnik kwestionuje przerwanie biegu przedawnienia - powinien wówczas wytoczyć powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w części, w jakiej roszczenie to jest przedawnione.
Jakie Są Terminy Przedawnienia?
Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, ogólną zasadą jest, że termin przedawnienia wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - 3 lata. Przepisy dotyczące szczególnych umów mogą jednak zawierać krótsze bądź dłuższe terminy przedawnienia roszczeń, na przykład:
- Umowa sprzedaży: termin przedawnienia wynosi 2 lata (art. 554 KC).
- Umowa najmu: termin przedawnienia wynosi rok od zwrotu rzeczy.
- Umowa przewozu: termin przedawnienia jest roczny.
- Umowa spedycji: termin przedawnienia również jest roczny.
Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju (albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd), przedawnia się z upływem sześciu lat (poprzednio do dnia 9 lipca 2018 r. - dziesięć lat), chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy.
Oznacza to, że jeśli na przykład wierzyciel pozwie dłużnika do sądu i uzyska wyrok bądź zostanie zawarta ugoda w sądzie, ma on sześć lat czasu na to, by wszcząć postępowanie egzekucyjne, by ściągnąć dług.
Przykładowo: wyrok, w którym sąd zasądził od dłużnika kwotę 2000 zł z odsetkami do dnia 1 lutego 2015 r., uprawomocnił się w dniu 1 września 2015 r. W dniu 2 września 2015 r. wierzyciel wystąpił do sądu o nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności. W dniu 1 marca 2019 r. wierzyciel składa u komornika wniosek o wszczęcie egzekucji - zatem roszczenie stwierdzone wyrokiem co do zasady nie uległo jeszcze przedawnieniu (6 lat minęłoby z dniem 2 września 2021 r., przedawnienie nastąpiłoby z dniem 31 grudnia 2021 r., jako że koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego), natomiast przedawnieniu uległy odsetki za okres ponad trzech lat wstecz od daty wszczęcia egzekucji - czyli odsetki należne za okres od dnia 1 lutego 2015 r. do dnia 31 grudnia 2016 r.
Kiedy Rozpoczyna Się Bieg Przedawnienia?
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne - to znaczy od dnia, w którym dłużnik miał spłacić dług bądź w inny sposób wykonać dane zobowiązanie. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.
Aby prawidłowo obliczyć bieg terminu przedawnienia, konieczne jest wyznaczenie zarówno daty początkowej, jak i daty końcowej. Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w momencie wymagalności roszczenia. Wymagalność roszczenia oznacza moment, w którym wierzyciel ma prawo żądać od dłużnika spełnienia świadczenia, a dłużnik ma obowiązek je spełnić. Jest to chwila, od której wierzyciel może skutecznie dochodzić swojego roszczenia, w tym także na drodze sądowej. Może on wynikać z umowy, wezwania do zapłaty bądź też z ustawy.
Warto jednak wskazać, że nie zawsze koniec terminu przedawnienia będzie równo po upływie 3 czy 6 lat. Zgodnie z art. 118 KC, termin przedawnienia co do zasady przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż dwa lata. Warto zatem każdorazowo ocenić sytuację, bowiem może okazać się, że wierzyciel ma mniej czasu niż zakładał (przykładowo - roszczenie wynika z umowy spedycji, która przedawnia się po roku od dnia wymagalności roszczenia, a nie na koniec danego roku kalendarzowego).
Jak Uniknąć Przedawnienia Roszczenia?
Faktem jest, że w wielu przypadkach dochodzenie roszczeń i całkowita zapłata zobowiązania przez dłużnika to proces złożony, wymagający sumienności i konsekwencji ze strony wierzyciela. Na szczęście w przepisach prawa przewidziano mechanizmy, dzięki którym wierzyciel będzie mógł uniknąć przedawnienia roszczenia.
Zgodnie z art. 123 Kodeksu cywilnego, bieg przedawnienia przerywa się:
- Przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.
- Przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.
Innymi słowy, w trakcie biegu terminu przedawnienia wierzyciel musi podjąć konkretne, wymienione powyżej czynności. Jeżeli podejmie te czynności skutecznie, może w pewien sposób “ochronić” swoje roszczenie przed przedawnieniem.
Przerwanie biegu terminu przedawnienia oznacza, że biegnie ono na nowo. Skutecznym i powszechnym sposobem na przerwanie przedawnienia jest złożenie pozwu przeciwko dłużnikowi. Pozew ten jednak musi być kompletny pod kątem formalnym i ukierunkowany na uzyskanie korzystnego wyroku, bowiem działania z góry ukierunkowane tylko na przerwanie biegu przedawnienia mogą być uznane przez sąd jako nadużycie prawa procesowego.
Tak jak wynika z przepisu, przerwanie biegu przedawnienia może również odbyć się poprzez uznanie roszczenia. Aby uznanie roszczenia było bezsporne, warto dokonać tego w ugodzie. Jeżeli ugoda z dłużnikiem jest dobrze sporządzona, może nie tylko przerwać bieg terminu przedawnienia, ale także znacznie ułatwić wierzycielowi windykację.
Dotychczas popularnym i względnie tanim sposobem na przerwanie biegu terminu przedawnienia dla wierzyciela było tzw. zawezwanie do próby ugodowej. Warto jednak przytoczyć tutaj jedną z ostatnich nowelizacji Kodeksu cywilnego, zgodnie z którą od 30 czerwca 2022 r. wniosek o zawezwanie do próby ugodowej nie przerywa, a jedynie zawiesza bieg przedawnienia objętych nim roszczeń. Oznacza to, że po zakończeniu postępowania o zawezwanie do próby ugodowej, bieg przedawnienia nie będzie liczony “od nowa”, a jedynie zostanie wznowiony.
Przedawnienie Wyroków Sądowych i Nakazów Zapłaty
Powyżej zasygnalizowaliśmy, że wierzyciel przed upływem przedawnienia roszczenia musi podjąć określone czynności, zazwyczaj przed sądem. Co jednak, jeżeli wierzyciel posiada wyrok lub inne prawomocne orzeczenie, a dłużnik dalej uchyla się ze spełnieniem świadczenia? Czy prawomocny wyrok sądu również może się przedawnić?
Zgodnie z art. 125 Kodeksu cywilnego, roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju przedawnia się z upływem 6 lat. Dotyczy to również orzeczenia sądu polubownego, roszczenia stwierdzonego ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd. Warto wskazać wyjątek od tej reguły, bowiem jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem trzech lat.
Oznacza to, że roszczenie stwierdzone wyrokiem sądu również może się przedawnić. Termin przedawnienia jest tu jednak znacznie dłuższy, zatem wierzyciel ma więcej czasu na skuteczne odzyskanie należności.
Co istotne, bieg terminu przedawnienia roszczenia stwierdzonego prawomocnym wyrokiem sądu również można przerwać. Najczęściej odbywa się to poprzez skierowanie sprawy na drogę egzekucji komorniczej. W pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że wierzyciel powinien to robić co najmniej raz na 6 lat - aby roszczenie nie uległo przedawnieniu.
W tym zakresie warto zwrócić uwagę, że zasady przedawnienia były nowelizowane w roku 2018 i wprowadzono tam szereg przepisów intertemporalnych (czyli zasad stosowania nowego prawa do sytuacji powstałych pod rządami poprzednich przepisów). Ich interpretacja może rodzić wiele niepewności, zatem w tym zakresie warto powierzyć ją profesjonalistom, aby nie utracić możliwości dochodzenia zapłaty od dłużnika.
Co to jest PRZEDAWNIENIE DŁUGU? Ile wynosi termin przedawnienia? Jak przedawnić dług?
Roszczenia stwierdzone prawomocnym wyrokiem również mogą się przedawnić. Wierzyciel powinien więc regularnie podejmować działania, np. składając wniosek egzekucyjny, aby przerwać bieg przedawnienia. Nie warto zatem ryzykować utraty prawa do dochodzenia roszczeń. Analiza przepisów oraz przygotowanie strategii windykacyjnej mogą wymagać pomocy profesjonalisty - szczególnie w przypadku zmieniających się regulacji.
Przedawnienie wykonalności jest określeniem potocznym, bowiem tytuł wykonawczy pozbawia się wykonalności ze względu na przedawnienie roszczenia objętego tytułem wykonawczym. Tytułem wykonawczym będzie m.in. orzeczenie Sądu (wyrok albo nakaz zapłaty) po nadaniu klauzuli wykonalności. Wniesienie pozwu do Sądu zmienia sytuację prawną roszczenia wierzyciela. Wydanie przez Sąd nakazu zapłaty (albo wyroku) sprawia, że inaczej liczymy przedawnienie. Nie ma już znaczenia czy dług powstał z umowy o dzieło (2 lata), czy z umowy pożyczki (3 lata). Od momentu wydania przez Sąd wyroku/nakazu zapłaty, przedawnić może się tylko to orzeczenie, w całości, albo tylko w zakresie odsetek.
Od 21 sierpnia 2019 roku komornik sądowy ma ustawowy obowiązek odmowy wszczęcia egzekucji w zakresie roszczenia które uległo przedawnieniu, przy jednoczesnym zweryfikowaniu czy zaistniały przewidziane przepisami czynności prawne przerywające bieg przedawnienia. Urzędowy obowiązek nie dotyczy roszczenia w zakresie odsetek od kwoty głównej.
Do 9 lipca 2018 roku obowiązywał 10 letni termin przedawnienia tytułu wykonawczego. Do wyroków wydanych przed 9 lipca 2018 roku mają zastosowanie przepisy przejściowe. W ustawie która zmieniła art. 125 k.c. z dniem 9 lipca 2018 r. tj. w ustawie z dnia 13 kwietnia 2018 r. „Art. 5. 1. Do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. 2. Jeżeli zgodnie z ustawą zmienianą w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Przedawnienie odsetek wynosi 3 lata, a przedawnienie kwoty głównej to 6 lat (liczone na dzień 31 grudnia) albo ewentualnie 10 lat. Zatem wyrok prawomocny z dniem 2 maja 2016 roku przedawni się 31 grudnia 2024 r. zamiast 2 maja 2026 r., czyli po około 8 latach, ale dług z 1 kwietnia 2013 r. przedawni się po 10 latach, czyli 1 kwietnia 2023 roku. Skrócenie do 6 lat działa dopiero od 9 lipca 2018 r.
Jednak przed złożeniem pozwu o pozbawienie wykonalności (albo zwrot pieniędzy) warto ustalić, czy zaskarżany wyrok (albo nakaz zapłaty) oparty jest na przedawnionym długu, i czy pozwany dłużnik został prawidłowo zawiadomiony o sprawie sądowej (gdyż wierzyciele często wskazywali Sądowi nieaktualny adres zamieszkania pozwanego dłużnika).
Powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności dłużnik może wytoczyć, o ile istnieją ku temu podstawy przewidziane w powołanym przepisie, po powstaniu tytułu wykonawczego, czyli po nadaniu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Skarżący nietrafnie dowodzi, że może nastąpić to dopiero po wszczęciu egzekucji. Pogląd taki, w odniesieniu do powództwa opozycyjnego, nie ma oparcia w przepisach, skoro art. 840 k.p.c. takiego ograniczenia czasowego nie zawiera a wprost stanowi o pozbawieniu tytułu wykonawczego wykonalności. Powództwo może być wytoczone niezależnie od tego, czy przeciwko dłużnikowi została już wszczęta egzekucja, istotne jest jedynie by zobowiązanie objęte tytułem wykonawczym było wymagalne. Wówczas dłużnik może żądać pozbawienia (ograniczenia) wykonalności tytułu wykonawczego tak długo, jak długo zachodzi możliwość wykonania tego tytułu.
tags: #kiedy #wierzyciel #pregra #sprawe #z #przedawnienia