Licytacje komornicze ruchomości: Kompleksowy przewodnik
Licytacja komornicza ruchomości jest jednym z etapów postępowania egzekucyjnego, którego celem jest zaspokojenie wierzyciela poprzez sprzedaż majątku dłużnika. Proces ten podlega szczegółowym regulacjom prawnym zawartym w Kodeksie postępowania cywilnego. Licytacja komornicza to sformalizowany proces sprzedaży ruchomości w celu zaspokojenia wierzyciela.
Komornik sądowy może zająć nie tylko wynagrodzenie za pracę, konto w banku czy nieruchomości. Może też zająć i zlicytować rzeczy ruchome należące do dłużnika. Tyle, że ze względu na mało praktyczny sposób ich sprzedaży, egzekucja z ruchomości często kończy się bezskutecznie i jest umarzana. Co warto o niej wiedzieć?
Zajęcie i opis ruchomości
Egzekucja z ruchomości rozpoczyna się zajęciem ruchomości przez komornika (art. 845 Kodeksu postępowania cywilnego). Komornik wpisuje zajęte rzeczy do protokołu, nakleja na nich naklejki z informacją o zajęciu i z reguły pozostawia rzeczy u dłużnika. Jeżeli zajęte ruchomości pozostawiono w pomieszczeniu należącym do dłużnika i dozór powierzono jemu samemu lub członkowi jego rodziny razem z nim mieszkającemu, mają oni prawo zwykłego używania rzeczy, byleby przez to rzecz nie straciła na wartości. Z ważnych przyczyn można oddać rzeczy pod dozór innej osobie, w tym wierzycielowi.
Licytacja komornicza dotyczy uprzednio zajętych przez komornika ruchomości, które nie zostały sprzedane w inny sposób, np. z wolnej ręki (art. 867 §1). Komornik sądowy posiada uprawnienia do organizowania licytacji zarówno dóbr nieruchomych, jak i ruchomych dłużnika, włączając w to antyki, sztukę, biżuterię, pojazdy czy sprzęt AGD/RTV oraz surowce.
Oszacowanie wartości ruchomości
Kolejnym etapem jest oszacowanie wartości rzeczy. Nie jest do tego obowiązkowo potrzebny biegły, ale jeżeli komornik uzna, że należy z usług biegłego skorzystać, to może to zrobić. Biegłego trzeba wezwać obowiązkowo dla oszacowania rzeczy o wartości historycznej lub artystycznej. Biegłego trzeba też powołać, gdy wierzyciel albo dłużnik w skardze zakwestionują dokonane przez komornika oszacowanie. Oszacowanie jest istotne, bo do wartości z oszacowania odnosić się będzie cena wywoławcza na licytacji.
Cena wywoławcza dóbr ruchomych podlegających licytacji komorniczej jest zazwyczaj ustalana poniżej ich średniej wartości rynkowej, co stanowi jeden z aspektów wyceny przeprowadzanej przez komornika. W procesie kalkulacji wartości przedmiotów brane są pod uwagę dodatkowe elementy, takie jak ograniczenia czasowe, z góry określone data i miejsce przeprowadzenia licytacji, a także często ograniczona ilość dostępnych informacji o przedmiotach licytacji.
Ogłoszenie o licytacji
Większość zajętych rzeczy trafia na licytacje komornicze. Mają one jednak niewiele wspólnego z potocznym wyobrażeniem o takich licytacjach - zgromadzeniem wielu przedmiotów w jednym miejscu, kolejnej ich prezentacji, tłumami ludzi oglądającymi i licytującymi rzeczy. Licytacje komornicze w Polsce z reguły odbywają się w miejscu zamieszkania lub siedzibie dłużnika - tam, gdzie pozostawiono zajęte rzeczy. Bardzo często nie pojawia się na nich nikt zainteresowany kupnem rzeczy albo są to pojedyncze osoby. Dlatego egzekucja z ruchomości nie należy do najskuteczniejszych metod egzekucji.
O tym, że odbędzie się licytacja rzeczy ruchomych można się dowiedzieć w mało praktyczny sposób - z kartki (obwieszczenia o licytacji) wywieszonej w siedzibie sądu. Informacje o licytacjach są też na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej i na stronach kancelarii komorniczych. Wiele rzeczy jest tam jednak opisanych tak lakonicznie, że nie zachęca to do wzięcia udziału w licytacji - tym bardziej, że nie można jeszcze tego zrobić na odległość i trzeba się osobiście stawić we wskazanym w obwieszczeniu miejscu i czasie. W obwieszczeniu o licytacji komornik określa czas, miejsce, przedmiot oraz warunki licytacji, sumę oszacowania i cenę wywoławczą oraz miejsce i czas, w których można oglądać ruchomości.
Komornik musi sporządzić obwieszczenie i umieścić je w budynku sądu rejonowego właściwego dla miejsca licytacji, a także na stronie internetowej Krajowej Rady Komorniczej. Jeżeli wartość ruchomości licytacji przekracza 5 tysięcy złotych, urzędnik może zamieścić ogłoszenie w poczytnej gazecie w danej miejscowości. Poza tym taką wiadomość dostarcza się stronom postępowania oraz dozorcy ruchomości. Dokument ten zawiera informacje takie jak czas i miejsce licytacji oraz jej warunki, a także sumę oszacowania i cenę wywoławczą przedmiotu. Komornik zamieszcza również informacje o miejscu i czasie oglądania zajętych przedmiotów dłużnika.
Zgodnie z przepisami dotyczącymi licytacji komorniczej ruchomości, każdy przetarg wymaga od potencjalnych nabywców wpłaty rękojmi, czyli wadium, stanowiącego 10% wartości oszacowania majątku. Wstrzymanie licytacji komorniczej ruchomości może nastąpić w przypadkach szczególnych, na przykład, gdy sprzedaż odbywałaby się wbrew zaleceniom prawnym.
Uczestnictwo w licytacji
Aby zostać dopuszczonym do licytacji, trzeba zapłacić wadium (nazywane w przepisach “rękojmią”). Wynosi on 1/10 sumy oszacowania. Trzeba je zapłacić najpóźniej w dniu poprzedzającym licytację. Wadium nie trzeba płacić, gdy egzekucja z ruchomości dotyczy rzeczy o mniejszej wartości: jeśli suma oszacowania jest niższa niż 5.000 zł.
Warunkiem przystąpienia do licytacji jest wpłacenie rękojmi przez potencjalnego licytanta. Stanowi ona wysokość jednej dziesiątej sumy oszacowania. Opłatę należy uiścić najpóźniej w dniu poprzedzającym przetarg komorniczy. W przypadku licytacji ruchomości, zgodnie z art. 867¹ §1, rękojmia nie jest wymagana, jeśli wartość ruchomości nie przekracza 5 000 zł. Rękojmia złożona przez licytanta, który zaoferował najwyższą cenę jest zatrzymywana na poczet tej ceny z chwilą udzielenia przez komornika przybicia.
Licytacja komornicza to rodzaj publicznej sprzedaży. Aby wziąć udział w przetargu, licytant musi złożyć rękojmię w wysokości 10% wartości oszacowania (art. 867¹ §1). Nie jest to wymagane, jeśli wartość ruchomości nie przekracza 5 000 zł. Licytacja odbywa się publicznie (art. 867 §2). Do odbycia przetargu wystarczy stawiennictwo jednego licytanta.
Przetarg komorniczy jest publiczny, a więc każdy zainteresowany może do niego przystąpić. Na licytacji mają prawo pojawić się również osoby, które reprezentują kogoś innego i dysponują pełnomocnictwem do udziału w niej, np. dokumentem poświadczony urzędowo. Zastępować danego człowieka może też radca prawny lub adwokat. Zakazane jest, by w licytacji brały udział bliskie osoby dłużnika, a także komornika, czyli małżonkowie, dzieci, rodzice i rodzeństwo. Poza tym w przetargu nie uczestniczą ludzie, którzy przybyli w charakterze urzędowym.
Z udziału w licytacji wyłączeni są m.in.: sam dłużnik, komornik i ich bliscy, osoby urzędowe obecne przy licytacji, a także licytanci, którzy nie spełnili warunków poprzedniej licytacji (art. 976). Uczestnik może być reprezentowany przez pełnomocnika, ale dokument pełnomocnictwa musi zawierać urzędowo poświadczony podpis - z pewnymi wyjątkami, np. dla adwokatów lub radców prawnych (art. 977).
Przebieg licytacji
Licytacja odbywa się ustnie (art. 978). Postąpienia (czyli kolejne oferty) muszą wynosić minimum 1% ceny wywoławczej, zaokrąglone wzwyż do pełnych złotych. Po zaprzestaniu dalszych postąpień komornik ogłasza trzykrotnie ostatnią najwyższą cenę, zamyka przetarg i wskazuje licytanta, który zaoferował najwyższą kwotę (art. 979). Z chwilą przybicia dochodzi do skutku sprzedaż ruchomości na rzecz nabywcy.
Komornik udziela przybicia osobie, która zaoferuje najwyższą cenę i nie ma dalszych postąpień po trzykrotnym wezwaniu (art. 869). W tym momencie dochodzi do sprzedaży, a nabywca staje się właścicielem po zapłacie pełnej ceny i uprawomocnieniu się przybicia (art. 874). Zaofiarowana przez licytanta cena przestaje wiązać w momencie, gdy inny licytant zaofiarował cenę wyższą.
Na pierwszej licytacji cena wywoławcza wynosi trzy czwarte wartości szacunkowej. Na drugiej licytacji cena wywoławcza wynosi połowę wartości szacunkowej.
Po zakończeniu licytacji
Nabywca po uprawomocnieniu się przybicia i zapłaceniu całej ceny staje się właścicielem nabytych ruchomości. Wpłacone wadium zwraca się tym licytantom, którzy przegrali licytację; wadium wpłacone przez zwycięzcę zalicza się na cenę; jeśli zwycięzca nie zapłaci ceny, wadium mu przepada.
Cena nabycia musi zostać zapłacona następnego dnia roboczego po otrzymaniu zawiadomienia o przybiciu - w kancelarii lub na konto komornika, do godziny 18:00 (art. 879⁹). Osoba, która wylicytowała rzeczy, ma obowiązek zapłacić cenę nabycia natychmiast po udzieleniu jej przez komornika przybicia. Gdy jednak cena przewyższa 500 zł, nabywca musi natychmiast zapłacić tylko jedną piątą ceny (nie mniej niż 500 zł).
Po zapłacie i uprawomocnieniu się przybicia, nabywca może odebrać zakupioną rzecz (art. 874, 879). Rzecz przechodzi na własność nabywcy bez żadnych obciążeń, a dotychczasowy właściciel lub dozorca musi ją wydać (art. 878).
Pieniądze uzyskane z licytacji komorniczej służą do spłaty długu. W przypadku, gdy po spłaceniu wierzyciela pozostają pieniądze, komornik przekazuje je dłużnikowi.
Komornik ogłasza zwycięzcę i sporządza protokół licytacji, w którym zapisuje wszystkie istotne informacje, m.in. datę i miejsce licytacji, cenę wywoławczą i licytacyjną, dane zwycięzcy oraz dłużnika. Zwycięzca licytacji ma obowiązek zapłacić cenę licytacyjną w terminie określonym przez komornika. Uczestnikom licytacji, którzy nie wygrali, wadium jest zwracane w terminie określonym przez komornika. Wadium zwycięzcy z kolei zostaje zaliczone na poczet ceny sprzedaży.
Licytacje elektroniczne
Licytacja komornicza, a szczególnie jej forma elektroniczna, staje się coraz popularniejszym sposobem sprzedaży zajętych ruchomości. Dzięki nowoczesnemu systemowi teleinformatycznemu, cały proces może odbywać się online, przy zapewnieniu przejrzystości i zgodności z przepisami. Proces rozpoczyna się złożeniem przez wierzyciela wniosku do komornika po dokonaniu zajęcia ruchomości (art. 879² §1).
Aby wziąć udział w licytacji, należy najpóźniej 2 dni robocze przed jej rozpoczęciem wpłacić rękojmię na rachunek komornika (art. 879⁵ §1). Pełnomocnictwo trzeba zgłosić co najmniej 5 dni przed terminem licytacji, a jego kopię elektroniczną złożyć najpóźniej na dzień przed licytacją (art. 879³ §2). Licytacja musi odbywać się między 9:00 a 14:00 w dni robocze (art. 879³ §1). Jeśli w ciągu ostatnich 5 minut padnie nowa oferta, licytacja przedłuża się o kolejne 5 minut, aż do zaprzestania postąpień (art. 879³ §3).
Po zakończeniu licytacji komornik udziela przybicia osobie, która zaoferowała najwyższą cenę (art. 879⁶ §3). Informacja o tym pojawia się w systemie, bez ujawniania danych nabywcy (art. 879⁶ §4).
Mieszkanie z licytacji? Uważaj!
Bezskuteczna egzekucja z ruchomości
Egzekucja z ruchomości na licytacji często kończy się fiaskiem - nikt rzeczy nie kupuje. Jeśli na pierwszej licytacji nikt nie kupił rzeczy, to wierzyciel ma wybór: żądać wyznaczenia drugiego terminu licytacji; albo przejąć wszystkie lub niektóre rzeczy na własność za cenę nie niższą od ceny wywoławczej; oświadczenie o przejęciu zostanie uwzględnione tylko wtedy, gdy równocześnie z jego złożeniem wierzyciel zapłaci całą cenę (w niektórych przypadkach wierzyciel zamiast płacić cenę może zaliczyć na nią swoją wierzytelność wobec dłużnika); nie zrobić nic - wówczas komornik umarza egzekucję z niesprzedanych ruchomości. Jeśli nie powiodła się druga licytacja, to nie ma możliwości wyznaczenia kolejnej. Wierzyciel albo musi wtedy przejąć rzeczy na własność, albo egzekucja z ruchomości jest umarzana.
Jeśli druga licytacja również nie przyniesie rezultatu, nieruchomość może zostać przejęta przez wierzyciela egzekwującego, hipotecznego lub współwłaściciela - w cenie nie niższej niż ⅔ oszacowania (art. 13). Jeżeli po drugiej licytacji nie dojdzie do przejęcia nieruchomości, postępowanie egzekucyjne zostaje umorzone. Nową egzekucję można rozpocząć dopiero po upływie 6 miesięcy (art. 14).
Sprzedaż poza licytacją
W przypadku niektórych rzeczy już teraz komornicy mają możliwość sprzedania ich poza licytacją. Z wolnej ręki, bez zgody wierzyciela i dłużnika, komornik może sprzedać: ruchomości ulegające łatwemu zepsuciu, lub ruchomości, nad którymi nadzór wywoływałby nadmierne koszty. Z wolnej ręki można też sprzedać inne rzeczy, pod warunkiem, że: dłużnik wyraził na to zgodę i określił minimalną cenę zbycia, oraz żaden z wierzycieli prowadzących egzekucję nie sprzeciwił się jej w terminie tygodnia od daty zawiadomienia go przez komornika o zamiarze jej przeprowadzenia.
Zajęte ruchomości nieużywane, stanowiące przedmiot obrotu handlowego, komornik na wniosek strony może sprzedać przedsiębiorcy prowadzącemu obrót takimi ruchomościami po cenach hurtowych, a gdy takie ceny nie zostaną udokumentowane, po cenach o 25% niższych od wartości szacunkowej ruchomości (art. 865 Kodeksu postępowania cywilnego). Dzięki temu egzekucja z ruchomości odbywa się bez licytacji.
Wady obecnego modelu licytacji
Licytacje komornicze rzeczy ruchomych w Polsce są mało skuteczne, bo są tak zorganizowane, że wielu potencjalnych zainteresowanych z praktycznych powodów nie bierze w nich udziału, do tego o tym, że ma miejsce egzekucja z ruchomości mało kto wie. Jest to spowodowane tym, że: licytacje z reguły odbywają się w miejscu zamieszkania lub siedzibie dłużnika - wiele osób czuje dyskomfort przed kupowaniem rzeczy dłużnika w jego mieszkaniu czy firmie; żeby wylicytować rzecz, trzeba się osobiście stawić w konkretnym miejscu i w konkretnym czasie, gdzie odbywa się egzekucja z ruchomości - nie ma obecnie możliwości licytowania na odległość; informacje o licytacjach są rozproszone, opisy rzeczy mało praktyczne, często zawierają zbyt mało informacji.
Licytacje komornicze wiążą się jednocześnie z pewnym ryzykiem (np. niewyjaśnionymi obciążeniami, wadami prawnymi lub ukrytymi wadami mienia). Licytacja komornicza nie daje żadnej gwarancji co do stanu czy wartości licytowanego mienia. A jeśli zastanawiasz się, czy doprowadzenie do licytacji komorniczej mienia Twojego dłużnika to najlepsze rozwiązanie, żeby odzyskać pieniądze, które jest Ci winien, rozważ najpierw inne opcje.
Czy warto brać udział w licytacjach komorniczych?
Udział w licytacji komorniczej może być korzystny, ale wiąże się z pewnym ryzykiem. Przed podjęciem decyzji o udziale dokładnie przeanalizuj wszystkie za i przeciw, zasięgnij porady fachowca i upewnij się, że rozumiesz wszystkie prawa i obowiązki uczestników licytacji. Do wzięcia udziału w licytacji komorniczej skłaniają przede wszystkim atrakcyjne ceny - często dużo poniżej rynkowej wartości.
Licytacje komornicze ruchomości reprezentują kluczowy element postępowania egzekucyjnego, umożliwiając nabycie szerokiego spektrum dóbr - od pojazdów, przez sprzęt elektroniczny, aż po dzieła sztuki. W sytuacji, gdy pierwsza licytacja z jakichś przyczyn się nie odbędzie, możliwe jest przeprowadzenie kolejnej, gdzie cena wywoławcza obniżona jest do ½ wartości szacunkowej przedmiotu. Należy zauważyć, że druga licytacja nie jest procedurą automatyczną i może zostać zainicjowana wyłącznie na wniosek wierzyciela. Warto zatem mieć na uwadze, że oczekiwanie na potencjalnie niższe ceny w drugim terminie licytacji może być ryzykowne, gdyż nie ma gwarancji, że do niej dojdzie.
tags: #komornik #licytacje #ruchomosci