Kiedy organ egzekucyjny umarza postępowanie egzekucyjne w całości

Efektywność postępowania egzekucyjnego zależy od wielu czynników. Niekiedy już jeden składnik majątku dłużnika pozwala na pełne zaspokojenie roszczenia, kiedy indziej - pomimo podejmowanych przez komornika czynności - brak jest realnych perspektyw na odzyskanie jakichkolwiek środków. Zdarza się również, że występują inne obiektywne przeszkody, które uniemożliwiają dalsze prowadzenie egzekucji. W takich przypadkach komornik jest zobowiązany do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a podstawę prawną tych rozstrzygnięcia stanowi art. 59 KPC (w kontekście art. 824 KPC) przewidujący przesłanki umorzenia.

Podstawowe przesłanki umorzenia

Art. 59 § 1 KPC wskazuje sytuacje, w których postępowanie egzekucyjne może być umorzone:

jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;
jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;
jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;
gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;
jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;
w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;
jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;
jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
na żądanie wierzyciela;
w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

§ 2 dodaje możliwość umorzenia również wtedy, gdy w postępowaniu dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W takim przypadku organ egzekucyjny może, ale nie musi, umorzyć postępowanie.

§ 3-5 określają formę postanowienia i tryb odwoławczy. Postanowienie o umorzeniu wydaje organ egzekucyjny, a na nie przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym.

Umorzenie z urzędu a umorzenie na wniosek

Umorzenie z urzędu następuje, gdy zaistnieją określone w art. 59 § 1-2 przesłanki, często związane z bezcelowością postępowania (np. bezskuteczność egzekucji). W praktyce bezskuteczność egzekucji oznacza, że nie da się uzyskać kwot wyższych niż koszty postępowania. Jednak umorzenie z urzędu nie oznacza, że dług znika - wierzyciel nadal ma prawo dochodzić roszczeń w przyszłości, jeśli pojawią się nowe okoliczności.

Umorzenie na wniosek może nastąpić także na skutek żądania wierzyciela. Od 01.01.2019 r. obowiązują dwie przesłanki umorzenia na wniosek (art. 825 KPC):

wierzyciel złoży wniosek o umorzenie (zależnie od okoliczności - może być to postępowanie wszczęte z urzędu lub na żądanie organu);
dłużnikowi lub zastawowi towarzyszy sytuacja, w której dalsze prowadzenie egzekucji nie jest możliwe lub bezskuteczne w zakresie prowadzenia egzekucji (np. wyceny zastawu i brak wartości umożliwiających zaspokojenie roszczeń).

W praktyce wniosek o umorzenie może być rozważany także w kontekście braku zdolności sądowej dłużnika, braki w tytule wykonawczym, czy innych przesłanek określonych w przepisach - co potwierdza, że umorzenie na wniosek nie jest automatyczne, lecz uzależnione od oceny okoliczności przez organ egzekucyjny.

Co powinien zawierać wniosek o umorzenie?

Wierzyciel lub dłużnik składają wniosek pisemnie do komornika. Wniosek powinien zawierać:

oznaczenie stron (dłużnika i wierzyciela), sygnaturę postępowania oraz podpis wnioskodawcy;
uzasadnienie zawierające opis okoliczności uzasadniających umorzenie;
załączniki będące dokumentami potwierdzającymi okoliczności;
miejsce i datę sporządzenia wniosku.

Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest wolny od opłat, z wyjątkiem kosztów związanych z pełnomocnictwem (np. w przypadku reprezentowania).

Sukcesy i koszty związane z umorzeniem

Podczas wszczęcia umorzenia koszty ponosi wierzyciel lub dłużnik. Wierzyciel ponosi koszty, jeśli:

złoży wniosek o umorzenie - 5% kwoty pozostałej do wyegzekwowania,
złoży wniosek przed datą dłużnika o wszczęciu egzekucji - 100 zł,
umorzenie nastąpi z powodów prawnych (inne niż nieskuteczność).

Wierzyciel nie ponosi kosztów, jeśli zawrze ugodę lub odzyska całość należności, a w wyjątkowych sytuacjach koszt ponosi dłużnik (np. gdy egzekucja została wszczęta mimo braku tytułu wykonawczego).

Skutki umorzenia

Umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Komornik może wydać zaświadczenie potwierdzające umorzenie i uchylenie czynności, a wierzyciel i dłużnik mają prawo do złożenia zażalenia w terminie 7 dni od doręczenia decyzji.

Umorzenie nie wyklucza możliwości ponownego wszczęcia egzekucji w przyszłości, gdy pojawią się nowe okoliczności. Z art. 61 § 1 Ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że w takim przypadku egzekucję można wszcząć ponownie na żądanie wierzyciela lub z urzędu, jeśli organ jednocześnie jest wierzycieliem - po ujawnieniu majątku zobowiązanego.

Umorzenie a zawieszenie

Umorzenie postępowania egzekucyjnego to zakończenie całego lub części postępowania. Z kolei zawieszenie wstrzymuje bieg postępowania, a czynności podjęte do tej pory pozostają w mocy, i możliwe jest wznowienie po usunięciu przeszkody. W praktyce oba pojęcia często bywają mylone, dlatego warto pamiętać, że umorzenie to zakończenie, a zawieszenie to czasowe wstrzymanie działań.

Przykłady praktyczne i kwestie wykorzystywane w orzecznictwie

Bezczytywność egzekucji (bezskuteczność) to jedna z najczęstszych przyczyn umorzenia z urzędu. W praktyce kluczowe jest stwierdzenie, że nie istnieją żadne możliwości przymusowego odzyskania od dłużnika należności, a jednocześnie trzeba mieć pewność co do stanu majątkowego zobowiązanego na dzień podjęcia decyzji o umorzeniu.

Dlatego warto monitorować sytuację majątkową dłużnika i prowadzić egzekucję ostrożnie - zwłaszcza gdy dłużnik zaczyna posiadać nowe składniki majątku. Umorzenie z urzędu nie wyklucza ponownego wszczęcia egzekucji w przyszłości, kiedy pojawią się nowe okoliczności.

Przykładowe sytuacje z praktyki

Przykład: jeśli żona dłużnika wyraża sprzeciw wobec prowadzenia egzekucji z jej majątku odrębnego, a wobec dłużnika nie występują przesłanki bezwzględne do prowadzenia egzekucji - w takiej sytuacji możliwe jest umorzenie postępowania wobec niej na podstawie art. 824 pkt 6 kpc.

Przykład: gdy spółka ogłasza upadłość, egzekucja przeciwko niej zostaje umorzona z mocy prawa.

Infografika: Przebieg postępowania egzekucyjnego i momenty umorzenia

Warunkowe umorzenie postępowania karnego

Najważniejsze wnioski

Umorzenie postępowania egzekucyjnego to mechanizm umożliwiający zakończenie postępowania w sytuacjach, gdy dalsze prowadzenie egzekucji nie leży w interesie ani wierzyciela, ani dłużnika, lub gdy nie ma możliwości uzyskania kwoty przekraczającej koszty egzekucyjne. Decyduje o tym organ egzekucyjny (komornik lub sąd) na podstawie przepisów art. 59 i 825 KPC oraz regulacji dotyczących poszczególnych okoliczności umorzenia. Umorzenie może być obligatoryjne lub fakultatywne i często wiąże się z koniecznością rozliczenia kosztów postępowania oraz możliwości ponownego wszczęcia egzekucji w przyszłości, jeśli pojawią się nowe przesłanki.

tags: #organ #egzekucyjny #umorzy #sprawe #w #calosci