Przymus egzekucyjny: definicja, rodzaje i postępowanie
Przymus egzekucyjny stanowi fundamentalny element systemu prawnego, mający na celu zapewnienie wykonania obowiązków nałożonych na jednostki oraz podmioty prawa. Jest to zespół środków i działań podejmowanych przez uprawnione organy, gdy zobowiązany uchyla się od dobrowolnego spełnienia ciążących na nim zobowiązań. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku, to jest spowodowanie, aby zobowiązany zachował się w sposób zgodny z treścią nałożonego na niego obowiązku.
Przymus egzekucyjny może być stosowany zarówno wobec zobowiązanego, jak i innych osób, w szczególności wobec osób reprezentujących zobowiązanego. Stosowanie przymusu egzekucyjnego jest uzasadnione, gdy stan rzeczywisty jest niezgodny z treścią obowiązku.
Czym jest postępowanie egzekucyjne?
Postępowanie egzekucyjne służy urzeczywistnieniu norm prawa materialnego i jest sposobem prowadzenia egzekucji. Jest to pojęcie szersze od samej egzekucji, która oznacza tylko pewien etap postępowania egzekucyjnego polegający na stosowaniu środków przymusu, mających na celu przymuszenie zobowiązanego do wykonania ciążących na nim obowiązków pieniężnych lub niepieniężnych.
Możliwa jest sytuacja, w której wszczęte wcześniej postępowanie egzekucyjne zostało zakończone na skutek umorzenia postępowania, a do egzekucji w ogóle nie doszło, jak i sytuacja, w której po zakończeniu egzekucji w dalszym ciągu toczy się postępowanie egzekucyjne, ponieważ pomimo wyegzekwowania już wymaganego prawem obowiązku nie doszło jeszcze do podziału sum, które zostały uzyskane w drodze egzekucji.
Podsumowując, postępowanie egzekucyjne służy ochronie praw wierzyciela do otrzymania należnego mu świadczenia, w przypadku gdy zobowiązany uchyla się od wykonania nałożonego na niego obowiązku.
Organy egzekucyjne
Organy egzekucyjne są to organy, które prowadzą egzekucję, są więc podmiotami uprawnionymi do stosowania środków przymusu wobec zobowiązanego uchylającego się od spełnienia obowiązku. Zasadniczo, w zakresie obowiązków pieniężnych, organem tym jest Naczelnik Urzędu Skarbowego, natomiast w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym takim organem egzekucyjnym jest zazwyczaj wojewoda.
Sprawa kształtuje się odmiennie w przypadku postępowania egzekucyjnego w sprawach cywilnych, gdzie organami egzekucyjnymi na gruncie art. 758 k.p.c. są komornicy sądowi. Organy egzekucyjne w administracji są wymienione w art. 19 i art. 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny wyznacza egzekutora.
Rodzaje postępowania egzekucyjnego
W ramach postępowania egzekucyjnego można wyróżnić 3 stadia:
- Postępowanie klauzulowe - dotyczy nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności, która co do zasady nadawana jest przez sąd na wniosek wierzyciela. Warto przy tym zwrócić uwagę, że samo wystąpienie z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu nie jest jeszcze czynnością, która przerywa bieg terminu przedawnienia roszczenia.
- Właściwe postępowanie egzekucyjne - jest to stadium, w którym dochodzi do zastosowania środków przymusu celem wydobycia świadczenia. Stadium stosowania egzekucji polega na podjęciu przez organ egzekucyjny środków przymusu polegających na wybraniu i zrealizowaniu środka lub środków egzekucyjnych.
- Postępowanie podziałowe - w tym stadium odbywa się podział sumy uzyskanej z egzekucji, co odgrywa szczególną rolę w sytuacji, gdy dłużnik ma więcej niż jednego wierzyciela. Stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji - zakończenie egzekucji nie zawsze jest tożsame z zakończeniem postępowania egzekucyjnego. Po przeprowadzeniu egzekucji mogą być dalej dokonywane pewne czynności, np. dokonuje się podziału sumy pozyskanej z egzekucji.
Postępowanie egzekucyjne w administracji
Egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki wymienione w art. 2 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dotyczy więc ona co do zasady obowiązków o charakterze publicznoprawnym, m.in. podatków, grzywien i kar pieniężnych oraz należności z tytułu przychodów z prywatyzacji. Wskazane obowiązki powinny być co do zasady stwierdzone odpowiednim aktem, w którym akt ten został wydany i opatrzone tytułem wykonawczym klauzulą o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej.
Natomiast gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem, samodzielnie ocenia dopuszczalność egzekucji, sporządza tytuł wykonawczy i nadaje mu klauzulę o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej. Egzekucja administracyjna - zespół czynności organu egzekucyjnego, zobowiązanego oraz innych uczestników postępowania, podjętych w celu ostatecznego urzeczywistnienia normy prawa materialnego. Do czynności tych zalicza się zarówno czynności procesowe rozstrzygające kwestie proceduralne wynikłe w toku postępowania, jak i czynności egzekucyjne będące czynnościami faktycznymi. Egzekucja administracyjna jest w prawie polskim uregulowana w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym prowadzona jest z urzędu. Przedmiotem egzekucji są np. usunięcie nielegalnie zgromadzonych odpadów, usunięcie przekroczenia norm hałasu, likwidacja obiektu budowlanego, czasowe udostępnienie nieruchomości. Na podstawie tytułu wykonawczego stosowane są środki egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym: grzywna w celu przymuszenia, wykonanie zastępcze, odebranie rzeczy ruchomej, odebranie nieruchomości, opróżnienie lokali i innych pomieszczeń, przymus bezpośredni.
Organ egzekucyjny doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, na podstawie którego prowadzi postępowanie egzekucyjne, postanowienia o stosowanych środkach egzekucyjnych oraz inne pisma wystawione w postępowaniu, np. zawiadomienia o przeprowadzaniu oględzin. Zobowiązanemu, który kwestionuje prawidłowość postępowania egzekucyjnego, w zakresie jego istoty (obowiązku skierowanego do egzekucji) lub braku doręczenia upomnienia, przysługuje prawo wniesienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej musi określać jego istotę (jaki zarzut jest wnoszony) i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. Wniesienie zarzutu w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zawiesza, co do zasady, postępowanie egzekucyjne. Zawieszenie to nie powoduje uchylenia wcześniej dokonanych czynności.
Zobowiązanemu, który kwestionuje prawidłowość formalną konkretnej czynności egzekucyjnej, przysługuje skarga na czynność egzekucyjną. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną musi określać zaskarżoną czynność egucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Skargę należy wnieść najpóźniej w terminie 7 dni od doręczenia odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. W sprawie skargi Prezydent Miasta Łodzi wydaje postanowienie. Przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie skargi na czynność egzekucyjną jest ocena formalnej prawidłowości zaskarżonej czynności, a nie całego postępowania egzekucyjnego. Termin na przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego nie jest określony. Podania wnoszone w postępowaniu egucyjnym rozpoznawane są zgodnie z terminami przewidzianymi w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych
Do spraw egzekucyjnych w rozumieniu k.p.c. należą wszystkie sprawy, do których na gruncie art. 1 k.p.c. ten kodeks się stosuje. Należy więc przyjąć za zasadne dochodzenie na gruncie postępowania egzekucyjnego unormowanego w k.p.c. należności ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego, opiekuńczego, prawa pracy czy ubezpieczeń społecznych. Postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych w znacznej większości przypadków jest następstwem postępowania cywilnego rozpoznawczego, w którym to wydany zostaje wyrok lub zapada ugoda zobowiązująca do spełnienia świadczenia przez dłużnika. Należy przy tym pamiętać, że postępowanie egzekucyjne nie jest traktowane jako sankcja w rozumieniu prawa karnego, gdyż celem postępowania egzekucyjnego jest tylko doprowadzenie do wykonania obowiązków, nie zaś wyrządzenie zobowiązanemu dolegliwości. Dłużnik poprzez dobrowolne spełnienie zasądzonego świadczenia zawsze może uniknąć postępowania egzekucyjnego.
Rodzaje środków egzekucyjnych
Rodzaje środków egzekucyjnych można podzielić na środki egzekucji z należności pieniężnych i należności niepieniężnych. Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym, w przeciwieństwie do egzekucji świadczeń pieniężnych, nie ma na celu uzyskania od dłużnika określonej kwoty pieniężnej. Środki egzekucji z należności niepieniężnych stosuje się w celu doprowadzenia dłużnika do zrealizowania pożądanego zachowania lub wydobycia określonej rzeczy. Do tej grupy środków egzekucyjnych zaliczamy m.in. grzywnę w celu przymuszenia, odebranie nieruchomości, egzekucję z oświadczeń woli i wykonanie zastępcze, w przypadku gdy wykonanie obowiązku można zlecić innej osobie za zobowiązanego i na jego koszt.
Do kategorii środków egzekucyjnych z należności pieniężnych należy zaliczyć m.in. takie środki egzekucyjne jak egzekucja z pieniędzy, czyli najprostszy i najczęściej stosowany środek, oraz egzekucja z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z nieruchomości albo z udziału w spółce z o.o.
Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Samorząd ma prawo egzekwować nie tylko należności pieniężne, lecz także obowiązki o innym charakterze, które wynikają m.in. z decyzji administracyjnych. W takich przypadkach do wyboru jest kilka środków egzekucji. Do obowiązków o charakterze niepieniężnym należy przede wszystkim realizacja czynności określonych w decyzjach administracyjnych, jak np. wydanie określonej nieruchomości bądź rzeczy ruchomej, zaniechanie lub realizacja czynności itd. W sytuacji, gdy osoba zobowiązana do ich realizacji (dalej: zobowiązany) nie wywiąże się z takiego obowiązku w określonym terminie, możliwe jest wszczęcie egzekucji i zastosowanie któregoś z przewidzianych dla takich przypadków środków.
Egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym może polegać m.in. na nałożeniu grzywny, wykonaniu zastępczym, odebraniu ruchomości albo nieruchomości oraz zastosowaniu przymusu bezpośredniego. Organami egzekucyjnymi obowiązków o charakterze niepieniężnym w zakresie zadań własnych, zadań zleconych i zadań z zakresu administracji rządowej oraz obowiązków wynikających z decyzji i postanowień z zakresu administracji publicznej wydawanych przez samorządowe jednostki organizacyjne są m.in. wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta oraz marszałek województwa.
Egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu: odpis tytułu wykonawczego, postanowienie organu egzekucyjnego o wezwaniu zobowiązanego do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym, z zagrożeniem zastosowania przymusu bezpośredniego. Zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Egzekutor może zastosować przymus bezpośredni również w toku postępowania egzekucyjnego, które zostało wszczęte w celu zastosowania innego ze środków egzekucyjnych, gdy ten środek egzekucyjny okazał się bezskuteczny, a zastosowanie przymusu bezpośredniego może doprowadzić do wykonania egzekwowanego obowiązku.
Egzekucja komornicza w Austrii
Egzekucja, zwana w Austrii „Exekution”, to egzekwowanie stwierdzonego roszczenia (o działanie, znoszenie lub zaniechanie) uprawnionego wobec dłużnika przez państwowy przymus (jako tytuł egzekucyjny). Z reguły chodzi o realizację roszczenia powoda stwierdzonego w pomyślnym postępowaniu sądowym. Aby uzyskane pozytywne orzeczenie przeciwko pozwanemu mogło zostać wyegzekwowane, postępowanie egzekucyjne służy „przymusowemu” wymuszeniu przestrzegania orzeczenia („tytułu”), stąd również „egzekucja”.
Tytuły egzekucyjne
Do prowadzenia egzekucji jako tytuły wykonawcze mogą służyć orzeczenia sądowe, decyzje i orzeczenia organów administracyjnych i finansowych (z reguły ustalone zobowiązania płatnicze wynikające z decyzji cywilnoprawnych. Mogą jednak pochodzić również od organu administracyjnego lub sądów karnych), a także niektóre akty notarialne i inne tytuły wymienione w § 1 EO. Tytuły zagraniczne mogą być zrównane z austriackimi, o ile zostały sporządzone za granicą i podlegają wykonaniu na podstawie umowy międzynarodowej lub aktu prawnego Unii Europejskiej bez odrębnego oświadczenia o wykonalności.
Rodzaje egzekucji w Austrii
Ustawa o egzekucji przewiduje różnorodne rodzaje egzekucji w celu ściągnięcia wierzytelności.
Egzekucja z ruchomości
Pod tym rodzajem egzekucji rozumie się egzekucję z ruchomości, która służy do ściągania niezapłaconych wierzytelności pieniężnych. Egzekucja jest tutaj przeprowadzana przez komornika poprzez zajęcie i sprzedaż ruchomości. Wyłączone jest jednak zajęcie niektórych przedmiotów: artykuły spożywcze, zwierzęta domowe, materiały do nauki, środki produkcji, przedmioty osobistego użytku. Wyjątek można zrobić, jeśli wartość zasadniczo niepodlegającego zajęciu przedmiotu stanowi wysoką wartość w porównaniu z takim przedmiotem w ogólności.
Egzekucja z wierzytelności
W tym rodzaju egzekucji roszczenie, które dłużnik ma wobec osoby trzeciej, zostaje przejęte przez wierzyciela, a tym samym otwarta wierzytelność zostaje uregulowana. Najczęstszym rodzajem egzekucji wierzytelności jest egzekucja z wynagrodzenia za pracę. Sąd egzekucyjny wydaje pracodawcy zakaz wypłaty. W związku z tym pracodawca nie może już wypłacać należnego wynagrodzenia (z wyjątkiem minimum egzystencji) pracownikowi, lecz wyłącznie wierzycielowi. W stosunku do pracownika sąd egzekucyjny wydaje zakaz dysponowania. W związku z tym pracownik nie może dysponować swoim roszczeniem o wynagrodzenie wobec pracodawcy. Wyłączone jest jednak zajęcie wierzytelności z tytułu zasiłków, zasiłku pielęgnacyjnego, dodatków mieszkaniowych, zasiłków rodzinnych, zasiłku wychowawczego, stypendiów.
Egzekucja z nieruchomości
W przypadku egzekucji z nieruchomości wierzyciel ma trzy różne możliwości zaspokojenia swojej wierzytelności pieniężnej: przymusowe ustanowienie zastawu, zarząd przymusowy i przymusowa licytacja.
Egzekucja świadczeń niepieniężnych
Egzekucja naturalna obejmuje różne rodzaje egzekucji, takie jak egzekucja w celu uzyskania działań (np. eksmisja), znoszenia i zaniechania (np. w celu egzekwowania roszczeń o wydanie lub świadczenie). W tym przypadku należne działanie jest egzekwowane poprzez użycie bezpośredniego przymusu, a w przypadku niektórych egzekucji naturalnych poprzez nałożenie kar porządkowych.
Zaskarżanie tytułu wykonawczego
Ponieważ w postępowaniu sądowym ustalono już zasadność roszczenia wierzyciela, zobowiązany nie może już kwestionować zasadności egzekucji co do jej treści. Byłaby to raczej kwestia środków odwoławczych w postępowaniu sądowym (tzw. postępowanie rozpoznawcze, w porównaniu z następującym po nim postępowaniem egzekucyjnym). Można jednak podjąć działania przeciwko samemu postępowaniu egzekucyjnemu (czyli sposobowi lub podziałowi z egzekucji).
Środkami zaskarżenia mogą być zażalenie, sprzeciw, odwołanie do sędziego, skarga oraz sprzeciw.
Postępowanie egzekucyjne - tytuł wykonawczy
Koszty adwokackie w postępowaniu egzekucyjnym określa ustawa o taryfach adwokackich (RATG). Koszty sądowe i egzekucyjne reguluje ustawa o opłatach sądowych (GGG) i ustawa o opłatach egzekucyjnych (VGebG). Jako podstawę wymiaru przyjmuje się z reguły wysokość ściąganej (głównej) wierzytelności. W przypadku zasądzenia kosztów, koszty adwokackie i sądowe są traktowane jako dodatkowe roszczenie (kosztowe) w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i ściągane przez komornika sądowego.
tags: #przymus #egzekucyjny #proz