Roszczenie regresowe wierzycieli: szczegółowe omówienie
Sytuacja, w której dwie albo więcej osób zaciągają wspólnie zobowiązanie (jak np. umowę kredytową w banku) jest częsta. W szczególności tyczy się to osób bliskich- małżonków, rodzeństwa, rodziny, lecz również osób sobie obcych. Decydując się na to rozwiązanie, stają się one dłużnikami solidarnymi.
W świetle kodeksu cywilnego dłużnikami solidarnymi są dłużnicy zobowiązani w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Specyfika tego typu zobowiązania polega na tym, że pomimo wielości podmiotów po stronie dłużników, świadczenie jest tylko jedno, a obowiązki współuczestników dotyczą tego jednego świadczenia w całości.
Niestety z sytuacji tej narodzić się mogą nieporozumienia, zwłaszcza gdy tylko jeden z dłużników spłaca zobowiązanie. Kodeks cywilny w tej sytuacji przewiduje możliwość wystąpienia z tzw. roszczeniem regresowym. Źródłem tego stosunku wewnętrznego może być umowa lub przepis ustawy, przy czym za podstawowy przepis w tym względzie należy uznać art. 376 k.c. W świetle tego przepisu jeżeli z treści stosunku wewnętrznego nie wynika nic innego, dłużnik, który spełnił świadczenie, może żądać zwrotu w częściach równych.
Powstanie roszczenia regresowego
Podstawową przesłanką, której zaistnienie może skutkować powstaniem roszczeń regresowych, jest spełnienie świadczenia przez jednego z dłużników solidarnych w wysokości przekraczającej jego udział określony w treści stosunku prawnego istniejącego między dłużnikami. Przy okazji nasuwa się pytanie, czy dla powstania roszczenia jest wymagane, aby wierzyciel został zaspokojony w całości, czy też wystarczy by był zaspokojony chociaż w części?
Sąd Najwyższy wypowiedział się w tej kwestii, iż roszczenie regresowe powstaje z chwilą spełnienia przez dłużnika świadczenia w zakresie przenoszącym tę część, która ciąży na nim zgodnie z treścią stosunku wewnętrznego między współdłużnikami. Należy więc podkreślić, że ani powstanie roszczeń regresowych, ani ich wymagalność nie są uzależnione od zupełnego zaspokojenia wierzyciela. W konsekwencji powstanie i wymagalność roszczeń regresowych może nastąpić przed wygaśnięciem zobowiązania solidarnego.
Przy okazji należy zauważyć, że regres dotyczy całego świadczenia spełnionego na rzecz wierzyciela, a zatem zarówno świadczenia głównego, jak i ubocznego, w tym też odsetek stanowiących wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy lub rzeczy oznaczonych rodzajowo, co jest istotne z punktu widzenia zaciągnięcia pożyczki, w szczególności kredytu w banku.
Roszczenie regresowe a postępowanie sądowe
W sytuacji, gdy dłużnik nie uczyni zadość roszczeniu regresowemu polubownie, sprawę można w dowolnym momencie skierować na drogę postępowania sądowego, wnosząc pozew o zapłatę. W pozwie tym dłużnik domagający się zwrotu powinien wykazać, że dług, który zapłacił, rzeczywiście istniał w chwili jego regulowania i obciążał solidarnie jego oraz wszystkich adresatów roszczenia zwrotnego.
Kluczowe aspekty prawne i orzecznictwo
Roszczenie regresowe powstaje również w razie częściowego zaspokojenia wierzyciela; wówczas rozliczeniu podlega ta spełniona część roszczenia. Roszczenie regresowe ulega przedawnieniu, jako mające charakter samodzielny (art. 118 i 120 kc).
W świetle art. 118 kc, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Warunkiem trzyletniego terminu przedawnienia jest jedynie okoliczność, że roszczenie ma być związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Roszczenie regresowe, które wynika ze stosunku spółki i nie powstałoby, gdyby długi objęte ugodami zawartymi przez wspólnika, zostały spłacone terminowo przez wspólników spółki, jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Sąd Okręgowy w analizowanym przypadku wskazał, że zaspokojone przez powódkę w drodze ugód roszczenia powstały w okresie prowadzonej przez nią wspólnie z innym wspólnikiem spółki cywilnej, były objęte odpowiedzialnością solidarną. Z chwilą spełnienia świadczenia na rzecz wierzyciela wspólników, powódka stała się wierzycielem drugiego wspólnika i zgodnie z art. 376 kc z tym momentem powstało po jej stronie roszczenie regresowe.
Sąd podkreślił, że nie ma podstaw do wykładni art. 376 kc, zgodnie z którą dla powstania roszczenia regresowego po stronie współdłużnika konieczne jest, aby zaspokoił on wierzyciela w zakresie przenoszącym część obciążającą go zgodnie z treścią stosunku wewnętrznego. Przepis ten nie czyni bowiem rozróżnienia na zaspokojenie wierzyciela w całości albo w części.
Złożoność i znaczenie roszczenia regresowego
Roszczenie regresowe to jedno z bardziej skomplikowanych, lecz jednocześnie kluczowych zagadnień prawa cywilnego. Pozwala ono na odzyskanie środków przez osobę, która zaspokoiła czyjeś roszczenie, choć nie była do tego zobowiązana. Zrozumienie tego mechanizmu jest istotne nie tylko dla prawników i radców prawnych, ale również dla przedsiębiorców, ubezpieczycieli i osób prywatnych, które mogą zostać wprowadzone w krąg osób odpowiedzialnych za zaspokojenie roszczenia.
Dochodzenie roszczeń regresowych jest złożonym procesem, który wymaga gruntownej znajomości prawa. Ostatnim, ale równie ważnym etapem, jest wybór właściwej strategii prawnej. Roszczenie regresowe to zagadnienie złożone, które może dotyczyć różnych obszarów życia i biznesu. Zrozumienie jego mechanizmu i skuteczne dochodzenie takiego roszczenia wymaga szerokiej wiedzy prawniczej oraz praktycznego doświadczenia.
REGRES - CO TO TAKIEGO ?
tags: #roszczenie #regresowe #wierzyciele