Tytuł wykonawczy w sprawach o alimenty

W sytuacji, gdy dłużnik w dalszym ciągu uchyla się od zaspokojenia wierzyciela, nie pozostaje nic innego jak skierować sprawę do komornika. Aby się to jednak mogło wydarzyć, niezbędne jest posiadanie tytułu wykonawczego. Czym jest więc tytuł wykonawczy, jakie są jego charakterystyczne cechy i zastosowanie? Zachęcamy do lektury.

Co to jest tytuł wykonawczy?

Aby wierzyciel mógł skutecznie domagać się wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. tytuł wykonawczy. Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy. Tytuł wykonawczy to oficjalny dokument, który potwierdza prawo wierzyciela do zainicjowania postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi.

Tytuł wykonawczy określa, kto jest wierzycielem, a kto dłużnikiem oraz jakie świadczenie ma być spełnione. Mówiąc prościej: tytułem egzekucyjnym jest po prostu wyrok, ugoda przed sądem, postanowienie, dobrowolne poddanie się egzekucji u notariusza.

Aby wyjaśnić pojęcie tytułu wykonawczego musimy zrozumieć jego budowę. Otóż składa się on z dwóch elementów: tytułu egzekucyjnego oraz klauzuli wykonalności.

Tytuł egzekucyjny

Tytuł egzekucyjny jest składową tytułu wykonawczego, ale nie są to słowa będące wobec siebie synonimami. Sam tytuł egzekucyjny nie jest bowiem podstawą do wszczęcia egzekucji, chociaż faktycznie jego nazwa bywa nieco myląca. Warto znać jednak podstawowe cechy, które je różnią. Znajomość tytułów wykonawczych, a więc dokumentów, których skuteczne przedłożenie przez wierzyciela jest warunkiem wszczęcia postępowania przez komornika, ocenić należy w kategoriach wiedzy zupełnie fundamentalnej, w szczególności wówczas, gdy nie chodzi o tytuły nietypowe, rzadko spotykane w praktyce, lecz o tytuły tak elementarne, jak orzeczenia sądów krajowych”. Jest to orzeczenie referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu orzeczenie sądu prawomocne.

Doktryna wypracowała ogólną definicję tytułu egzekucyjnego, z której wynika, że jest to dokument sądowy lub urzędowy stwierdzający istnienie i zakres nadającego się do egzekucji roszczenia wierzyciela oraz istnienie oraz zakres obowiązku prawnego dłużnika. Co do zasady, każdy tytuł egzekucyjny powinien posiadać w swojej treści kilka obligatoryjnych elementów. Po pierwsze, powinien wskazywać dokładnie roszczenie, którego istnienie między wierzycielem a dłużnikiem ustala. Po drugie, powinien jasno wskazywać zakres roszczenia wierzyciela wobec dłużnika i odwrotnie - zakres obowiązku dłużnika. I po trzecie, pożądane jest aby tytuł egzekucyjny określał termin spełnienia świadczenia oraz jego wysokość.

Katalog dokumentów stanowiących tytuł egzekucyjny

Ustawodawca precyzyjnie w art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego wskazuje katalog dokumentów, które wypełniają powyższe przesłanki. Są to:

Prawomocne orzeczenia lub orzeczenia podlegające natychmiastowemu wykonaniu, wydane przez sąd lub referendarza sądowego. Jako prawomocne orzeczenia rozumieć należy takie rozstrzygnięcia wydawane przez sąd lub referendarza, od których nie przysługują środki odwoławcze lub zaskarżenia. Będziemy zatem mieć na myśli wszelkie wyroki, postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (w postępowaniach nieprocesowych) oraz nakazy zapłaty w postępowaniach upominawczych lub nakazowych. Należy jednak zwrócić uwagę, że nie wszystkie wyroki będą funkcjonowały jako tytuł egzekucyjny. Wśród takich należy wskazać m.in. wyroki wstępne, albo wyroki o których mowa w art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego tzn. wydawane w sprawach dotyczących ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.
Orzeczeniami podlegającymi natychmiastowemu wykonaniu są wyroki zasądzające alimenty, roszczenia, które pozwany uznał, a także uwzględniające powództwo i zasądzające należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy.
Inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej. Orzeczeń stanowiących tytuły egzekucyjne możemy szukać także w przepisach Kodeksu postępowania karnego. Takim orzeczeniem będzie to, o którym mowa w art. 107 § 2 Kodeksu postępowania karnego, tj. orzeczenie nakładające obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz nawiązkę orzeczoną na rzecz pokrzywdzonego, jeżeli nadają się do egzekucji w myśl przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.
Zgodnie z art. 10 Kodeksu postępowania cywilnego, w sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd dąży w każdym stanie postępowania do ich ugodowego załatwienia, w szczególności przez nakłanianie stron do mediacji. Stąd też, wszelkie ugody zawarte przed sądem, których przedmiot na to pozwala, mogą stanowić tytuł egzekucyjny.
Akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji. Zgodnie z art. dobrowolne poddanie się egzekucji uważa się: akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie określonych, albo też wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, gdy w akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie; akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności; akt notarialny określony w pkt 4 lub 5, w którym niebędąca dłużnikiem osobistym osoba, której rzecz, wierzytelność lub prawo obciążone jest hipoteką lub zastawem, poddała się egzekucji z obciążonego przedmiotu w celu zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej zabezpieczonemu wierzycielowi. Oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji może być złożone także w odrębnym akcie notarialnym. W takim przypadku w akcie notarialnym wskazuje się stosunek prawny, w związku z którym dłużnik poddaje się egzekucji, datę powstania zobowiązania dłużnika, jego treść, a w przypadku zobowiązań z umów wzajemnych - dodatkowo świadczenie wierzyciela z terminem jego wykonania.

Klauzula wykonalności

Drugą częścią składową tytułu wykonawczego jest klauzula wykonalności. Jest to dokument, w którym sąd stwierdza, że dany tytuł egzekucyjny jest jednocześnie tytułem wykonawczym. To z kolei oznacza, że wszelkie organy, urzędy i osoby, których wyrok dotyczy, mają obowiązek go zrealizować i podporządkować się zawartym tam wytycznym.

Co do zasady klauzulę wykonalności nadaje sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczyła lub toczy. Zgodnie z art. 782 Kodeksu postępowania cywilnego, klauzulę wykonalności nadaje sąd w na wniosek wierzyciela. Sąd z urzędu nadaje klauzulę wykonalności tylko takiemu tytułowi egzekucyjnemu, który został wydany w postępowaniu wszczętym z urzędu, a także innemu tytułowi egzekucyjnemu w części, w jakiej obejmuje grzywnę lub karę pieniężną orzeczoną w postępowaniu cywilnym lub koszty sądowe w sprawach cywilnych przysługujące Skarbowi Państwa.

Uwaga na wyjątek od reguły! Nie ma bowiem konieczności składania wniosku o nadanie klauzuli wykonalności, jeśli sąd wydał nakaz zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym. W takich okolicznościach klauzula wykonalności zostanie nadana z urzędu przez sąd, po uprawomocnieniu się owego nakazu.

Do wniosku o nadanie klauzuli wierzyciel musi załączyć tytuł egzekucyjny. W odpowiedzi na wniosek sąd wydaje postanowienie. Czyni to w składzie jednoosobowym lub też może go zastąpić referendarz sądowy. W praktyce klauzula zostaje „dopisana” lub „doczepiona” na trwałe do tytułu egzekucyjnego, poprzez przybicie specjalnej pieczątki lub dołożenie odrębnego arkusza papieru. Jej brzmienie, na gruncie przepisów Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności, wygląda następująco:

„W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, [data] Sąd /Referendarz sądowy w Sądzie [właściwy sąd] stwierdza, że niniejszy tytuł uprawnia do egzekucji w całości / w zakresie ….. oraz poleca wszystkim organom, urzędom oraz osobom, których to może dotyczyć, aby postanowienia tytułu niniejszego wykonały, a gdy o to prawnie będą wezwane, udzieliły pomocy.”

Nadanie klauzuli wykonalności powinno nastąpić w terminie trzech dni od złożenia wniosku. W niektórych przypadkach będzie także konieczność uiszczenia opłaty (m.in. w przypadku nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika lub na tytuł egzekucyjny inny niż orzeczenie sądu, ugoda sądowa, nakaz zapłaty albo ugoda zawarta przed mediatorem).

Bankowy tytuł egzekucyjny - co się z nim stało?

Do 2017 roku w obrocie prawnym istniał także szczególny rodzaj tytułu egzekucyjnego, zwany bankowym tytułem egzekucyjnym. Podstawą prawną funkcjonowania tego rozwiązania, były przepisy ustawy Prawo bankowe. Owy bankowy tytuł egzekucyjny był dokumentem, który stwierdzał tylko i wyłącznie istnienie wierzytelności dłużników wobec banków. Uprawnione do jego wystawiania podmioty - banki, instytucje kredytowe czy syndycy - mogły w uproszczony sposób, bez konieczności prowadzenia postępowania sądowego, uzyskiwać klauzule wykonalności na wystawionych przez siebie bankowych tytułach egzekucyjnych. Aby taki tytuł mógł zostać wystawiony, roszczenie, którego dotyczył tytuł, musiało wynikać bezpośrednio z umowy między bankiem a dłużnikiem i być wymagalne. Ponadto, dłużnik ten musiał dokonać z bankiem czynności bankowej (a w przypadku kredytobiorców dokonać zabezpieczenia na rzecz banku i zaprzestać spłacania należności w terminie) oraz złożyć pisemne oświadczenie wobec banku o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.

W 2015 roku nad konstytucyjnością przepisów w zakresie bankowego tytułu egzekucyjnego pochylił się Trybunał Konstytucyjny. Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2015 roku orzekł, że przepisy zezwalające instytucjom na wystawianie bankowych tytułów egzekucyjnych naruszają zasadę równości i w konsekwencji są niekonstytucyjne. Tym samym, możliwość prowadzenia postępowań w oparciu o bankowe tytuły egzekucyjne została zniesiona. „szczególna rola banków w gospodarce rynkowej oraz ich odpowiedzialność za pieniądze powierzone im przez deponentów mogą uzasadniać, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, wyposażenie banków w instrumenty prawne ułatwiające dochodzenie należności od klientów. Nie mogą być to jednak instrumenty tak dolegliwe dla klientów (dłużników) jak bankowy tytuł egzekucyjny” .

Tytuł wykonawczy a alimenty

Co zrobić, gdy windykacja polubowna zawiodła? W sytuacji, gdy dłużnik w dalszym ciągu uchyla się od zaspokojenia wierzyciela, nie pozostaje nic innego jak skierować sprawę do komornika. Aby się to jednak mogło wydarzyć, niezbędne jest posiadanie tytułu wykonawczego.

Wielu osobom hasło „egzekucja alimentów” kojarzy się jednoznacznie z prowadzonym przez komornika postępowaniem egzekucyjnym. I rzeczywiście w przeważającej liczbie przypadków alimenty egzekwowane są na wniosek wierzyciela alimentacyjnego przez wybranego do tego celu komornika sądowego. Jednak niewiele osób wie, że jest alternatywa dla tego sposobu egzekucji, która również pozwala na wyegzekwowanie należnych świadczeń alimentacyjnych.

Obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Oboje rodzice są zobowiązani do utrzymywania nieletniego potomstwa. Najczęstszym przypadkiem jest niepłacenie przez rodziców kwot przyznanych przez sąd dziecku. W przypadku powstania zaległości istnieje możliwość złożenia do komornika alimentacyjnego wniosku egzekucyjnego.

Tytuł wykonawczy jako podstawa egzekucji roszczeń alimentacyjnych. Podstawą egzekucji w każdym wypadku jest tytuł wykonawczy. Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności.

Tytułami egzekucyjnymi w sprawach o alimenty są w szczególności:

Orzeczenie sądu;
Ugoda zawarta przed sądem;
Inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji, np. ugoda mediacyjna zatwierdzona przez sąd;
Akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej w akcie określonej; akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności.

Wierzyciel alimentacyjny, chcąc egzekwować alimenty bez udziału komornika, powinien złożyć do pracodawcy dłużnika wniosek, w którym powinien wskazać następujące elementy:

Miejscowość i datę;
Nazwę i adres pracodawcy dłużnika, do którego kierowany jest wniosek;
Oznaczenie stron, czyli wierzyciela, dłużnika poprzez wskazanie danych umożliwiających ich identyfikację w tym imię, nazwisko, adres, PESEL;
Oznaczenie wniosku „Wniosek o dokonanie potrącenia przez pracodawcę należności alimentacyjnych z wynagrodzenia za pracę dłużnika”;
Żądanie potrącenia należności wynikających z tytułu egzekucyjnego i przekazanie ich na rzecz wierzyciela alimentacyjnego;
Uzasadnienie wniosku;
Podpis wierzyciela;
Załącznik: tytuł wykonawczy.

Należy pamiętać, aby wierzyciel załączył do wniosku oryginał tytułu wykonawczego, którym najczęściej będzie wyrok sądowy lub ugoda.

Po złożeniu wniosku przez wierzyciela alimentacyjnego pracodawca jest zobowiązany dokonać potrącenia z wynagrodzenia dłużnika zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku. Kwota, która zostanie potrącona przez pracodawcę, przekazywana jest wierzycielowi alimentacyjnemu w formie, jaką ten wskazał we wniosku, czyli najczęściej przelewem lub przekazem pocztowym.

Egzekucja alimentów z zagranicy #alimenty #komornik #zagranica

Potrącenia z wynagrodzenia za pracę

Zgodnie z art. 87 Kodeksu pracy: „Z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego, w rozumieniu Ustawy z dnia 4 października 2018 roku o pracowniczych planach kapitałowych, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania - podlegają potrąceniu tylko następujące należności:

Sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych;
Sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne;
Zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi;
Kary pieniężne przewidziane w art. 108”.

Potrącenia w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych będą dokonywane do wysokości trzech piątych wynagrodzenia.

Nagroda z zakładowego funduszu nagród, dodatkowe wynagrodzenie roczne oraz należności przysługujące pracownikom z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej podlegają egzekucji na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych do pełnej wysokości.

Zasady potrąceń alimentów z wynagrodzenia za pracę

Dokonując potrąceń z wynagrodzenia za pracę, pracodawca musi przestrzegać zasad określonych w przepisach prawa.

Dłużnik alimentacyjny musi zostać obowiązkowo poinformowany o dokonaniu zajęcia wynagrodzenia z wniosku wierzyciela alimentacyjnego ze wskazaniem mu tytułu wykonawczego, który stanowi podstawę potrącenia.

Pracodawca odmówi dokonania potrącenia z wynagrodzenia pracownika, gdy:

Prowadzona jest egzekucja sądowa z wynagrodzenia za pracę;
Prowadzona jest egzekucja administracyjna z wynagrodzenia za pracę;
Łączna suma potrąceń nie wystarczy na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych należnych kilku wierzycielom alimentacyjnym.

Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2013 roku (sygn. II FSK 1549/11), w wypadku zaistnienia ww. sytuacji pracodawca jest obowiązany do zaprzestania realizacji w trybie pozaegzekucyjnym potrąceń na poczet należności alimentacyjnych i ma obowiązek wykonania zajęcia wynagrodzenia za pracę w trybie egzekucyjnym. „[…] dla dopuszczalności dokonywania przez pracodawcę bezegzekucyjnych potrąceń należności alimentacyjnych, nie jest istotne, kiedy, tj. przed przystąpieniem do tych potrąceń, czy już w ich trakcie, wypełniły się przesłanki z art. 88 § 1 pkt 2 kp. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, ma to tylko takie znaczenie, że w pierwszym przypadku pracodawca odmawia przyjęcia tytułu wykonawczego do realizacji w trybie pozaegzekucyjnym, a w drugim przypadku obowiązany jest do zaprzestania dokonywania potrąceń należności alimentacyjnych i zwrotu tytułu wykonawczego wierzycielowi”.

Jeśli nastąpi jedna z powyższych sytuacji, pracodawca, który dokonywał potrąceń z wynagrodzenia, zobowiązany jest do zaprzestania dokonywania tych czynności. W tym wypadku pracodawca musi poinformować wierzycieli o tym, że nie ma podstaw do dalszego dokonywania potrąceń oraz zwrócić wierzycielom wnioski wraz z tytułem wykonawczym.

W tym przypadku pracodawca wskazuje również wierzycielowi kwotę potrąconych alimentów oraz poucza wierzyciela o konieczności wszczęcia egzekucji u komornika.

Potrącenie alimentów z wynagrodzenia za pracę przez pracodawcę a egzekucja komornicza

Wszczęcie egzekucji komorniczej wiąże się dla wierzyciela z możliwością prowadzenia jej z różnych składników jego majątku, natomiast dokonywanie potrąceń dotyczy jedynie wynagrodzenia za pracę. Ponadto komornik dysponuje różnymi instrumentami pozwalającymi ustalić stan majątku dłużnika.

Wszczęcie egzekucji przez komornika będzie lepszym rozwiązaniem w przypadku, kiedy dłużnik otrzymuje niewielkie wynagrodzenie, a kwota potrącenia może nie wystarczyć na pełne zaspokojenie wierzyciela.

Dokonywanie potrąceń przez pracodawcę może okazać się jednak szybszym rozwiązaniem, gdyż ten przekaże środki niezwłocznie wierzycielowi, podczas gdy komornik ma na to 4 dni, choć w sprawach o alimenty powinien zrobić to niezwłocznie.

W przypadku dokonywania potrąceń przez komornika dłużnik musi liczyć się z koniecznością uiszczenia również opłat egzekucyjnych. W sytuacji, kiedy pracodawca na wniosek wierzyciela dokonuje potrąceń z wynagrodzenia za pracę, dłużnik nie poniesie z tego tytułu żadnych dodatkowych kosztów.

Dokonywanie potrąceń wynagrodzenia lepiej sprawdzi się w wypadku tych dłużników, którzy mają wysokie wynagrodzenie, lub w sytuacji, gdy nie ma innych wierzycieli.

Tytuł wykonawczy a Fundusz Alimentacyjny

Przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na jednego jej członka przekracza kryterium dochodowe o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z FA, to wtedy jego wysokość będzie ustalana jako różnica między pełną kwotą świadczenia a kwotą przekroczenia progu. Wniosek wraz z kompletem dokumentów składa pełnoletnia osoba uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a w przypadku niepełnoletnich - przedstawiciel ustawowy.

Jeśli egzekucja okaże się bezskuteczna, co oznacza że w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych, dotyczy to także sytuacji, kiedy dłużnik przebywa poza granicami kraju Rzeczypospolitej Polskiej komornik na wniosek wierzyciela wyda zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji, na podstawie którego wierzyciel alimentacyjny będzie mógł się ubiegać na podstawie Ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów.

Grafika przedstawiająca Fundusz Alimentacyjny

tags: #tytul #egzekucyjny #alimenty