Wykonalność tytułu wykonawczego a obowiązek sądu ustalenia numeru PESEL dłużnika w postępowaniu cywilnym
Nowela z 7 lipca 2013 r. wprowadziła istotne zmiany w procedurze cywilnej dotyczące numeru PESEL dłużnika. Zmiany te miały na celu ograniczenie pomyłek w danych identyfikacyjnych w postępowaniach egzekucyjnych i w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Obowiązek wskazania PESEL w piśmie procesowym oraz obowiązek ustalenia PESEL pozwanego przez sąd zostały ukształtowane w kilku kluczowych przepisach i dotyczą także spraw wszczętych przed dniem 7 lipca 2013 r., ale zakończonych po tej dacie w pewnych sytuacjach.
Podstawa prawna i zakres zmian
Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego z 10 maja 2013 r. (Dz.U. z 2013 r., poz. 654) wprowadziła obowiązek wskazania w pierwszym piśmie procesowym numeru PESEL lub NIP powoda będącego osobą fizyczną (lub numeru w KRS/NIP w przypadku podmiotów niebędących osobą fizyczną). Z kolei art. 2081 k.p.c. uchyla niektóre wcześniejsze brzmienia, nakładając na sąd obowiązek ustalenia numeru PESEL pozwanego będącego osobą fizyczną oraz odpowiednich danych identyfikacyjnych pozwanych niebędących osobą fizyczną. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 5 kwietnia 2012 r. w sprawie brzmienia klauzuli wykonalności zostało zaktualizowane przez nowele, a w 2013 r. weszła w życie jego zmiana (Dz.U. z 2013 r., poz. 859).
Jakie znaczenie ma PESEL w postępowaniu cywilnym?
Od 7 lipca 2013 r. w procedurze cywilnej wprowadzono obowiązek wskazania numeru PESEL (lub NIP) powoda oraz obowiązek ustalenia PESEL pozwanych. Celem zmian było ograniczenie pomyłek w danych osobowych podsądnych oraz w czynnościach egzekucyjnych prowadzonych przez komorników. W praktyce oznacza to, że jeżeli dłużnik jest osobą fizyczną, sąd ma obowiązek ustalenia jego numeru PESEL z urzędu, a jeśli jest to konieczne, także numeru NIP czy KRS dla podmiotów gospodarczych.
Elementy postępowania, w których wprowadzono PESEL
W pierwszej kolejności znowelizowany art. 126 § 2 k.p.c. przewiduje, że pierwsze pismo powoda w sprawie powinno zawierać numer PESEL lub NIP powoda oraz numer KRS/NIP dla osób niebędących fizycznymi, a jeśli którykolwiek z tych numerów nie występuje - również numer odpowiedniego rejestru. Poza tym, Elektroniczne Postępowanie Upominawcze (EPU) wymaga wskazania numeru PESEL lub NIP powoda oraz numeru PESEL (lub analogous) pozwanego w odpowiednim materiale procesowym.
Czy sąd musi samodzielnie ustalić PESEL dłużnika?
Tak. Numer PESEL dłużnika będącego osobą fizyczną powinien być ustalony przez sąd z urzędu. W sytuacjach, gdy kilka osób o tym samym imieniu i nazwisku zamieszkuje w tej samej miejscowości, sąd może wezwać powoda do podania dodatkowych danych identyfikacyjnych pozwu, aby właściwy PESEL mógł być wskazany. W przypadku braku uzupełniających danych, sąd może zawiesić postępowanie (art. 177 § 1 pkt 6).
Sprawdzenie numeru PESEL w klauzuli wykonalności dla spraw sprzed nowelizacji
W uchwale Sądu Najwyższego z 30 maja 2014 r. (III CZP 22/14) stwierdzono, że dla spraw wszczętych przed dniem 7 lipca 2013 r. oraz ugód zawartych przed tym dniem, w treści klauzuli wykonalności nie wskazuje się informacji objętych treścią § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 5 kwietnia 2012 r. W konsekwencji, składając wniosek o nadanie klauzuli w starej sprawie zakończonej przed 2013 r., nie można domagać się podawania numeru PESEL dłużnika.
Jednakże w sprawach rozpoczętych przed 7 lipca 2013 r., a nie zakończonych, nadal rozważane były tego typu kwestie. Uzasadnienie uchwały podkreśla, że klauzula wykonalności ma przede wszystkim charakter deklaratywny i w wielu przypadkach nie stwarza nowych praw, a jej celem jest umożliwienie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego. Żeby uniknąć problemów z uzyskaniem klauzuli, w praktyce warto dążyć do wskazania numeru PESEL przy postępowaniach o nadanie klauzuli, jeśli jest to możliwe w danym momencie postępowania.
Praktyczne znaczenie dla przedsiębiorców i windykatorów
- W umowach i relacjach gospodarczych warto dążyć do poznania numeru PESEL kontrahenta, co ułatwi postępowanie sądowe w razie konieczności egzekucji.
- W przypadkach windykacji wspólnot mieszkaniowych praktyka wykazuje potrzebę znać PESEL dłużnika, jeśli to możliwe, aby przyspieszyć procedury klauzulowe.
- W postępowaniach sprzed i po 7 lipca 2013 r. sąd wykonuje ustalenia PESEL i NIP, a w razie problemów z identyfikacją - może zażądać od powoda dodatkowych informacji o pozwanym.
Etapy uzyskania tytułu wykonawczego krok po kroku
- Złożenie pozwu przeciwko dłużnikowi w sądzie, z opisem roszczenia i dowodami długu.
- Postępowanie sądowe, które może odbywać się na rozprawie lub w EPU (nakaz zapłaty staje się prawomocny bez rozprawy, jeśli dłużnik nie wniesie sprzeciwu w 14 dni).
- Wyrok sądu potwierdzający roszczenie - stanowi podstawę do dalszych działań.
- Nadanie klauzuli wykonalności - po uprawomocnieniu wyroku złóż wniosek o nadanie klauzuli wykonalności.
- Otrzymanie tytułu wykonawczego - umożliwia zainicjowanie egzekucji przez komornika.
Co dalej po uzyskaniu tytułu wykonawczego?
Po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel może złożyć wniosek do komornika o wszczęcie egzekucji. Komornik może zająć wynagrodzenie dłużnika, jego rachunki bankowe, a także prowadzić licytacje mienia. W praktyce warto rozważyć możliwość negocjacji z dłużnikiem, gdyż ugoda może być szybsza i tańsza niż długotrwała egzekucja.
W razie wątpliwości warto skonsultować plan działania z profesjonalistami. Właściwe zrozumienie przepisów i bieżących orzeczeń Sądu Najwyższego minimalizuje ryzyko błędów przy nadawaniu klauzul i prowadzeniu postępowań egzekucyjnych.
Co daje a czego nie zastrzeganie numeru PESEL?
Tabela: wybrane rodzaje tytułów wykonawczych
| Rodzaj tytułu | Opis | Uwagi |
|---|---|---|
| Wyrok sądowy | Stwierdza istnienie roszczenia | Może być podstawą do klauzuli |
| Nakaz zapłaty | Wydawany w EPU | Staje się prawomocny po wniesieniu sprzeciwu |
| Ugoda sądowa | Zatwierdzona przez sędziego | Może być tytułem wykonawczym |
| Akt notarialny | Podstawa do egzekucji bezpośredniej | Dotyczy poddanych egzekucji |
tags: #tytul #wykonawczy #sad #sam #poszuka #pesela