Błąd prawny w tytule wykonawczym: kiedy egzekucja jest niedopuszczalna lub niecelowa?
Postępowanie egzekucyjne definiuje się jako przymusową realizację praw lub obowiązków wynikających ze stosunków cywilnoprawnych. Należy w tym miejscu podkreślić, że samo posiadanie prawomocnego tytułu wykonawczego (tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności) nie jest wystarczające, by wszczęcie egzekucji przeciwko dłużnikowi było zasadne. Postępowanie egzekucyjne może okazać się niedopuszczalne lub niecelowe, a to niesie za sobą szereg konsekwencji dla każdej ze stron postępowania.
Egzekucja sądowa ma na celu ochronę interesów wierzyciela i jako taka dąży do ich realizacji poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Należy jednak mieć na uwadze, iż jak każde inne postępowanie i to może być narażone na błędy, dlatego monitorowanie jego przebiegu leży w interesie każdej ze stron.
Egzekucja niecelowa
Działanie „niecelowe” to takie, które nie prowadzą do celu, nie są przydatne, nie dają efektów, są daremne i zbędne. Polskie prawodawstwo nie przewiduje zamkniętego katalogu sytuacji, w których bezsprzecznie uznaje się wszczętą egzekucję za niecelową. Ocena celowości egzekucji lub jego jej braku jest uwarunkowana okolicznościami konkretnej sprawy, co potwierdza Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 08 marca 2013 r. (III CZP 109/12). Przy ocenie należy wziąć pod uwagę czy w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego wierzyciel legitymował się prawidłowym tytułem wykonawczym, a dłużnik do momentu złożenia wniosku egzekucyjnego dobrowolnie nie wykonał ciążącego na nim obowiązku zapłaty wierzytelności w całości.
Za niecelowe postępowania egzekucyjne należy uznać zatem te, które już w chwili złożenia wniosku egzekucyjnego nie mogły doprowadzić do realizacji obowiązku objętego tytułem wykonawczym przez organ egzekucyjny, a wierzyciel jeszcze przed złożeniem wniosku egzekucyjnego mógł uzyskać taką informację i w rezultacie takiego wniosku nie składać. Co ważne - ocena niecelowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego dokonywana jest w każdym przypadku na moment jego inicjowania przez wierzyciela. W momencie, gdy egzekucja przestaje być zasadna w trakcie jej trwania, np. w sytuacji przywrócenia dłużnikowi terminu na złożenie sprzeciwu od nakazu zapłaty, to takie postępowanie nie będzie uznane za wszczęte niecelowo, gdyż w chwili w jego wszczęcia było celowe.
Przykłady sytuacji, w których egzekucję uznaje się za niecelową:
- Zgon dłużnika przed wszczęciem egzekucji: W praktyce jednym z najbardziej problematycznych i kontrowersyjnych przypadków w określaniu, czy egzekucja jest niecelowa, czy też niedopuszczalna, stanowi wszczęte postępowanie egzekucyjne w sytuacji zgonu dłużnika, który miał miejsce przed jego wszczęciem.
- Utrata mocy tytułu wykonawczego w trakcie egzekucji: Podobnie rzecz ma się w przypadku utraty mocy przez tytuł wykonawczy w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego. Taka sytuacja ma miejsce najczęściej wtedy, gdy dłużnik już po wszczęciu egzekucji złożył do sądu wniosek o przywrócenie terminu na wniesienie środka sprzeciwu od wydanego nakazu zapłaty i taki wniosek został uwzględniony, czego skutkiem jest utrata mocy wydanego tytułu wykonawczego w oparciu, o który toczy się już postępowanie egzekucyjne.
- Egzekucja przedawnionego lub spełnionego roszczenia: Prawa majątkowe co do zasady ulegają przedawnieniu. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, ugoda zawarta przed sądem przedawnia się po 6 latach, jednak gdy dotyczy ono świadczenia okresowego, np. odsetek, wówczas ulega ono przedawnieniu już po 3 latach. Skutkiem upływu terminu przedawnienia jest utrata możliwości dochodzenia roszczenia na drodze sądowej i tym samym jego spełnienia na drodze postępowania egzekucyjnego. Analogicznie sprawa przedstawia się w przypadku wystąpienia wierzyciela z wnioskiem egzekucyjnym dotyczącym spełnionego już przez dłużnika zobowiązania.
Egzekucja niedopuszczalna
Egzekucja niedopuszczalna to taka, której niedopuszczalność wynika ze względów formalnych, a nie merytorycznych. W piśmiennictwie wyróżnia się dwa główne powody egzekucji niedopuszczanej, tj. z przyczyn przedmiotowych oraz podmiotowych.
Przyczyny przedmiotowe niedopuszczalności egzekucji:
- Wykluczenia ze względu na przedmiot są wskazane w Dziale V Kodeksu postępowania egzekucyjnego.
- Egzekucja jest niedopuszczalna, gdy jest prowadzona wobec przedmiotu, który jest prawnie wyłączony spod egzekucji, np. w stosunku do świadczeń z ubezpieczeń osobowych lub sum na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach służbowych.
- Innym przykładem niedopuszczalności egzekucji ze względu na jej przedmiot jest fizyczny brak tytułu wykonawczego lub jego wadliwość.
Przyczyny podmiotowe niedopuszczalności egzekucji:
- Egzekucja niedopuszczalna z uwagi na jej podmiot, ma miejsce wtedy, kiedy jest prowadzona wobec zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym, a który podlega ograniczeniu egzekucji z mocy prawa, np. w stosunku do osoby posiadającej immunitet dyplomatyczny lub konsularny.
- Innym przykładem na egzekucję niedopuszczalną tego rodzaju jest przekazanie egzekucji do prowadzenia do podmiotu niebędącego organem egzekucyjnym dla konkretnego przypadku, np. skierowanie sprawy do egzekucji sądowej, gdy właściwym jest organ egzekucji administracyjnej.
Czym są Rodzaje błędów?
Konsekwencje uznania egzekucji za niecelową lub niedopuszczalną
Art. 30 ustawy o kosztach komorniczych stanowi, iż w razie oczywiście niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego lub wskazania we wniosku o wszczęcie egzekucji osoby niebędącej dłużnikiem, komornik wydaje postanowienie o pobraniu od wierzyciela opłaty stosunkowej w wysokości 10 % egzekwowanego świadczenia, a koszty prowadzenia egzekucji obciążają wierzyciela. Pełnomocnik dłużnika może zaś w takiej sytuacji żądać zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w egzekucji.
W przypadku, gdy wierzyciel nie zgadza się z oceną organu egzekucyjnego co do uznania egzekucji za wszczętą niecelową, ma możliwość złożenia skargi na czynność komornika sądowego. Skarga taka musi być złożona w ciągu tygodnia od otrzymania postanowienia kończącego i skierowana do sądu rejonowego właściwego dla organu egzekucyjnego, prowadzącego to postępowanie, jednak za pośrednictwem podmiotu zaskarżonego, czyli komornika sądowego. Skarga na czynność komornika sądowego podlega opłacie w wysokości 50,00 zł, a opłata ta może zostać uiszczona przez naklejenie znaków opłaty sądowej lub dokonanie przelewu na rachunek bankowy sądu.
W przypadku stwierdzenia niedopuszczalności egzekucji, organ egzekucyjny z urzędu umarza postępowanie egzekucyjne w myśl art. 824 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Tylko takie postępowanie egzekucyjne, które po wstępnym badaniu wniosku egzekucyjnego okaże się dopuszczalne ze względu na przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, może być poddane ocenie czy zostało ono wszczęte i prowadzone celowo lub niecelowo. Jeśli prowadzenie postępowania w konkretnych okolicznościach zostało uznane za niedopuszczalne i zachodzą podstawy do jego umorzenia, to dalsze rozważania nad celowością prowadzenia takiego postępowania są całkowicie bezzasadne.
W przypadku zgonu dłużnika przed wszczęciem egzekucji, postępowanie egzekucyjne jest umarzane jako niedopuszczalne, a nie niecelowe. W takiej sytuacji przepis art. 30 ustawy o kosztach komorniczych nie może mieć zastosowania. Orzecznictwo wskazuje w tym wypadku drogę umorzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu, bez naliczania opłaty egzekucyjnej, która obciążałaby wierzyciela.
Podobnie w przypadku utraty mocy tytułu wykonawczego w trakcie trwania postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny umarza postępowanie egzekucyjne z urzędu, bez naliczania opłaty egzekucyjnej. Stanowisko to wynika z orzecznictwa, które jasno określa, że egzekucji nie można uznać za wszczętą niecelowo, gdy na dzień inicjowania egzekucji, tytuł wykonawczy nie był pozbawiony wykonalności.
W przypadku egzekucji przedawnionego lub spełnionego roszczenia, organ egzekucyjny powinien zbadać czy nie doszło do przedawnienia wierzytelności objętej tytułem wykonawczym. Brak odpowiedniego dokumentu winien skutkować odmową wszczęcia egzekucji. Jeśli organ egzekucyjny mimo wszystko przystąpi do egzekucji roszczenia, które jest przedawnione, osoba, przeciwko której jest prowadzona egzekucja powinna zwrócić się do tego organu z wnioskiem o umorzenie postępowania lub złożyć skargę na czynność komornika sądowego. Egzekucja w konsekwencji zostaje umorzona jako niedopuszczalna, a wierzyciel obciążony opłatą egzekucyjną.
Analogicznie sprawa przedstawia się w przypadku wystąpienia wierzyciela z wnioskiem egzekucyjnym dotyczącym spełnionego już przez dłużnika zobowiązania. Osoba, przeciw której zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, powinna wezwać wierzyciela do zaprzestania egzekucji oraz skierować do sądu powództwo przeciwegzekucyjne. Celem takiego powództwa jest pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Po pozbawieniu przez sąd tytułu wykonawczego klauzuli wykonalności, komornik umarza postępowanie, a kosztami jego prowadzenia obciąża wierzyciela.
tags: #tytul #wykonawczy #z #bledem