Ustanowienie tytułu wykonawczego w Polsce: Kluczowe aspekty prawne
W obrocie gospodarczym czasami dochodzi do sytuacji, kiedy kontrahent nie wywiązuje się z obowiązku zapłaty za zakupiony towar lub usługę. Wtedy przedsiębiorca może wystosować do sądu pozew o zapłatę, a następnie skierować sprawę do komornika. Podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy. Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tym samym tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności stanowi tytuł wykonawczy. Wskazać należy, że klauzulę wykonalności nadaje sąd. WAŻNE - tytuł wykonawczy to dokument urzędowy obejmujący tytuł egzekucyjny i zaopatrzony w klauzulę wykonalności.
Tytuł egzekucyjny stwierdza roszczenie wierzyciela wobec dłużnika, ale sam w sobie nie umożliwia wszczęcia egzekucji. Klauzula wykonalności to zgoda sądu nadająca temu dokumentowi moc pozwalającą na egzekucję. Po połączeniu tych elementów powstaje tytuł wykonawczy - dokument umożliwiający wierzycielowi rozpoczęcie egzekucji przeciwko konkretnemu dłużnikowi w zakresie określonego świadczenia; do wniosku egzekucyjnego należy dołączyć wyłącznie jego oryginał.
Tytuł egzekucyjny = dokument stwierdzający roszczenie wierzyciela wobec dłużnika. Klauzula wykonalności = formalna zgoda sądu (lub organu uprawnionego, np. notariusza) na to, aby tytuł egzekucyjny mógł być wyegzekwowany przymusowo.
Jeśli chcesz skutecznie odzyskać należności pieniężne, które winny jest Ci Twój dłużnik, to pamiętaj, że wystąpienie do właściwego sądu umożliwi zdobycie tytułu egzekucyjnego, na podstawie którego komornik rozpocznie egzekucję z majątku dłużnika.
Rodzaje tytułów egzekucyjnych i ich charakterystyka
Katalog tytułów egzekucyjnych został zawarty w art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego. Do tytułów egzekucyjnych zaliczamy między innymi:
- Orzeczenia sądowe (wyroki, nakazy zapłaty).
- Akt notarialny, w którym niebędąca dłużnikiem osobistym osoba, której rzecz, wierzytelność lub prawo obciążone jest hipoteką lub zastawem, poddała się egzekucji z obciążonego przedmiotu celem zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej zabezpieczonemu wierzycielowi (art. 777 par. 1 pkt 4 KPC).
- Oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji może być złożone także w odrębnym akcie notarialnym.
Wszystkie te dokumenty same w sobie są tytułami egzekucyjnymi, czyli stwierdzają roszczenie. Aby jednak mogły być użyte do rozpoczęcia egzekucji przez komornika, zwykle wymagają nadania klauzuli wykonalności przez sąd (chyba że przepisy stanowią inaczej).
Nadanie klauzuli wykonalności - proces i właściwość sądu
Właściwy sąd, który wydaje tytuł egzekucyjny powinien nadać mu klauzulę wykonalności. Dopiero wtedy staje się on tytułem wykonawczym na podstawie, którego można wszcząć i prowadzić egzekucję w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.
Zasadą ogólną jest, że tytułom egzekucyjnym pochodzącym od sądu klauzulę wykonalności nadaje sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczyła lub toczy. Sąd drugiej instancji nadaje klauzulę wykonalności, dopóki akta sprawy znajdują się w tym sądzie. Od tej ostatniej zasady jest kilka wyjątków.
Klauzulę wykonalności nadaje sąd w składzie jednego sędziego, na wniosek wierzyciela. Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności jest rozpoznawany przez sąd niezwłocznie, ale nie później niż w terminie 3 dni licząc od dnia złożenia.
Postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności wymienia także tytuł egzekucyjny, a w razie potrzeby oznacza świadczenie podlegające egzekucji i zakres egzekucji oraz wskazuje czy orzeczenie podlega wykonaniu jako prawomocne, czy jako natychmiast wykonalne. Po ogłoszeniu (wydaniu, jeżeli ogłoszenia nie było) postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności umieszcza się klauzulę wykonalności na tytule egzekucyjnym. Postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności łączy się trwale z tytułem egzekucyjnym. Jeżeli na tytule egzekucyjnym nie można zapisać klauzuli wykonalności z powodu braku miejsca, klauzulę zamieszcza się na karcie trwale połączonej z tytułem egzekucyjnym, z tym, że początek tekstu klauzuli powinien być umieszczony na tytule egzekucyjnym.
Treść klauzuli wykonalności zwykle brzmi: „W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, dnia ... 20... r. Sąd ... w ... / Referendarz sądowy w Sądzie ... w ... stwierdza, że niniejszy tytuł uprawnia do egzekucji w całości / w zakresie ... Tytuł wykonawczy wydany na podstawie pierwszego wniosku otrzymasz bez opłaty kancelaryjnej. W niektórych przypadkach sąd pobiera opłatę stałą 50 zł za nadanie klauzuli wykonalności.
Na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie.
Egzekucja z majątku wspólnego i odpowiedzialność wspólników
Zasadą ogólną jest prowadzenie egzekucji przeciwko osobie bezpośrednio zobowiązanej. Wyjątki dotyczą wspólników spółek, partnerów prywatnych w PPP oraz fundatorów fundacji rodzinnych - odpowiedzialność tych podmiotów zachodzi dopiero, gdy egzekucja przeciwko głównemu dłużnikowi okaże się bezskuteczna.
Egzekucja z majątku wspólnego wspólników spółek cywilnych
Egzekucja może dotyczyć również majątku wspólnego należącego do wspólników spółek prawa cywilnego. Aby mogło dojść do egzekucji z majątku wspólnego wspólników spółki prawa cywilnego potrzebny jest tytuł egzekucyjny przeciwko wszystkim wspólnikom (art. 778 Kodeksu postępowania cywilnego). Majątek wspólników spółki cywilnej stanowi współwłasność łączną.
Odpowiedzialność wspólników spółek osobowych
Tytuł egzekucyjny może zostać wystawiony również przeciwko spółkom osobowym, jak: spółka jawna, partnerska, komandytowa, komandytowa-akcyjna. Sąd wydaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi, który ponosi odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki pod warunkiem, że egzekucja wszczęta przeciwko spółce jest bezskuteczna, a także wtedy, kiedy będzie istniało przypuszczenie, że egzekucja będzie nieskuteczna. Powyższe nie dotyczy osób, które w momencie rozpoczęcia postępowania w sprawie, dla której został wydany tytuł egzekucyjny przeciwko spółce nie była już wspólnikiem spółki. Wskazuje na to art. 778(1) Kodeksu postępowania cywilnego. Odpowiedzialność wspólnika ma charakter subsydiarny, co oznacza, że działa dopiero po wyczerpaniu możliwości egzekucji z majątku spółki. Dotyczy tylko wspólników, którzy byli nimi w chwili wydania tytułu egzekucyjnego.
Egzekucja przeciwko partnerowi prywatnemu w PPP
Tytuł egzekucyjny może zostać wydany także przeciwko spółce wskazanej w art. 7a ust. 1 ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym z dnia 19 grudnia 2008 roku (Dz.U. z 2020 r. poz. 711 i 2275 oraz z 2021 r. poz. 868) w zakresie dotyczącym obowiązku zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcy. Nadanie klauzuli wykonalności może dotyczyć partnera prywatnego o ile egzekucja przeciwko spółce będzie bezskuteczna, a także wtedy, kiedy będzie oczywistością, że egzekucja będzie bezskuteczna.
Egzekucja przeciwko fundatorowi fundacji rodzinnej
Tytuł egzekucyjny może zostać wydany przeciwko fundatorowi fundacji rodzinnej.
Dodatkowe kwestie związane z tytułem wykonawczym
Jeżeli wystąpi potrzeba prowadzenia egzekucji na rzecz kilku osób lub przeciwko kilku osobom bądź z kilku składowych części majątku tego samego dłużnika to sąd może wystawić oprócz pierwszego tytułu wykonawczego, kolejne tytuły wskazując służący im cel oraz liczbę porządkową. Najczęściej z taką sytuacją mamy do czynienia, gdy zwrot długu został zasądzony od kilku osób solidarnie.
W przypadku, kiedy istnieje potrzeba ponownego wydania tytułu wykonawczego, ponieważ pierwszy został utracony to najpierw musi odbyć się rozprawa w tej sprawie, na której sąd będzie mógł wydać stosowne postanowienie. Ponownie wydany tytuł wykonawczy musi zawierać adnotację o powtórnym wydaniu tytułu w zamian tytułu pierwotnego.
Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, tytuł egzekucyjny opiewający na świadczenie pieniężne w walucie obcej sąd nada klauzulę wykonalności ze zobowiązaniem komornika do przeliczenia tej kwoty na walutę polską według średniego kursu waluty obcej ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski na dzień sporządzenia planu podziału, a jeżeli planu podziału nie sporządza się - na dzień wypłaty kwoty wierzycielowi.
WAŻNE - prawomocne oddalenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności nie pozbawia wierzyciela prawa do wystąpienia z powództwem o ustalenie, że objęta tytułem egzekucyjnym wierzytelność nie uległa przedawnieniu. Takie prawo przysługuje mu również wtedy, kiedy wniosek o nadanie klauzuli wykonalności został prawomocnie oddalony.
Świadczenie wspierające 2026: Jak uzyskać punkty i wypełnić wniosek? (KROK PO KROKU)
Postępowanie o nadanie klauzuli wykonalności jest szczególnym postępowaniem o ściśle określonym zakresie kognicji. Ogranicza się ono w zasadzie do badania tytułu egzekucyjnego pod względem formalnym mającego oparcie wyłącznie w prawie procesowym. W szczególności sąd nie bada, czy świadczenie zostało spełnione.
Koszty postępowania egzekucyjnego w tym węższym rozumieniu nie obejmują więc kosztów uzyskania klauzuli wykonalności. Dlatego też zgodnie z treścią art. 108 § 1 KPC w związku z art. 13 § 2 KPC należy wydać rozstrzygnięcie o kosztach postępowania o nadanie klauzuli wykonalności łącznie z postępowaniem co do nadania klauzuli wykonalności.
W myśl art. 770 KPC dłużnik powinien zwrócić wierzycielowi koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji, a więc również koszty uzyskania klauzuli wykonalności. Takie unormowanie sprawy ponoszenia przez dłużnika kosztów w postępowaniu egzekucyjnym, odmiennie aniżeli w postępowaniu rozpoznawczym, w którym obowiązuje zasada odpowiedzialności za wyniki sprawy (art. 98 § 1 KPC), prowadzi do wniosku, że dłużnik nie powinien w ogóle ponosić tych kosztów wówczas, gdy nie dał podstawy do wszczęcia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego.
Wniosek o wszczęcie egzekucji należy złożyć do komornika właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę dłużnika (wierzyciel może również wybrać innego komornika działającego na terenie kraju - zgodnie z zasadą tzw. wyboru komornika).
Wierzyciel ma obowiązek uiścić zaliczkę na poczet kosztów działań komornika.
tags: #ustanowic #tytul #egzekucyjny #proz