Wierzyciel a zarządca przymusowy na wniosek wierzyciela: zasady i procedura
Ustanowiony w postępowaniu egzekucyjnym zarządca przymusowy ma inne uprawnienia niż tenże zarządca ustanowiony w postępowaniu upadłościowym - stwierdził Sąd Najwyższy. W 2018 r. toczyło się wobec spółki E. postępowanie egzekucyjne, w związku z którym ustanowiono zarządcę przymusowego. Został nim Paweł S. Złożył on do sądu wniosek o orzeczenie wobec jednego z członków zarządu spółki zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek, jak i pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu.
Kiedy możliwe jest zabezpieczenie przez zarząd przymusowy?
Omawiany sposób zabezpieczenia może być nałożony na dłużnika na podstawie art. 747 Kodeksu cywilnego. Instytucja ta ma za zadanie zabezpieczać roszczenia pieniężne. Należy przez to rozumieć roszczenie, w którym wierzyciel dochodzi zasądzenia od dłużnika konkretnej sumy pieniężnej. Nie wystarczy jednak, aby żądanie miało charakter majątkowy. Nie wszystkie bowiem roszczenia majątkowe są pieniężne, jest tak np. w przypadku pozwu o uchylenie lub o obniżenie obowiązku płacenia renty zasądzonej przez sąd. Zabezpieczenie nie może obejmować rzeczy i praw, z których egzekucja jest wyłączona. W innym wypadku jego cel nie zostałby w ten sposób osiągnięty.
Ugruntowane w orzecznictwie jest, że powód (wierzyciel) może wnosić o zabezpieczenie powództwa przez zajęcie wierzytelności, jaka stronie przeciwnej przysługuje przeciwko niemu, ponieważ okoliczność, że dłużnikiem tej wierzytelności jest osoba trzecia, jest regułą, lecz sam powód, a więc osoba występująca z roszczeniem przeciwko swojemu wierzycielowi, nie stoi na przeszkodzie takiemu żądaniu.
Co definiuje przedsiębiorstwo w kontekście zabezpieczenia?
Zabezpieczenie przez zarząd przymusowy na przedsiębiorstwie nie polega na zajęciu na czas postępowania pojedynczych składników majątku dłużnika i pilnowaniu ich. Obejmuje ono firmę jako całość. Jest to jednak tylko zabezpieczenie. Koniec końców może się okazać, że pozew okazał się bezskuteczny i pozwany wcale nie jest dłużnikiem. Nie może zatem dojść do sytuacji, w której poprzez zabezpieczenie pozwany traci swój majątek, gdyż w czasie postępowania sądowego jego firma nie funkcjonowała. Zarząd przymusowy polega na odebraniu dłużnikowi praw do rozporządzania przedsiębiorstwem przy jego dalszym prowadzeniu.
Trzeba jednak zdać sobie sprawę, że nie każda osoba prowadząca działalność gospodarczą jest właścicielem przedsiębiorstwa. Nie da się zabezpieczyć w ten sposób roszczenia pieniężnego wysuniętego przeciwko osobie prowadzącej JDG, która zarejestrowała swoją działalność w prywatnym mieszkaniu. W takim wypadku sąd nie nałoży zarządu przymusowego na lokum dłużnika. Przedsiębiorstwo musi być definiowane ściśle, tak jak chce tego ustawodawca. Zgodnie z art. 551 kc przedsiębiorstwo to zorganizowany zespół składników niematerialnych i materialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje w szczególności:
- oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa);
- własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości;
- prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości;
- wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne;
- koncesje, licencje i zezwolenia;
- patenty i inne prawa własności przemysłowej;
- majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne;
- tajemnice przedsiębiorstwa;
- księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Działalność gospodarcza, która nie jest prowadzona w ramach przedsiębiorstwa oznaczonego powyżej, nie podlega omawianemu zabezpieczeniu.
Zarząd przymusowy a ustanowienie zarządu
Zarząd przymusowy na przedsiębiorstwie ustanawiany jest w trakcie procesu. Dlatego też ten środek zabezpieczenia ustala sąd w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia. Postanowienie w tym przedmiocie jest jednocześnie podstawą do wprowadzenia zarządcy w zarząd przymusowy bez potrzeby nadania mu klauzuli wykonalności. Co do zasady zarządcę wyznacza sąd prowadzący sprawę. Jeżeli jednak strony, tj. wierzyciel i dłużnik, zgodnie ustalą osobę zarządcy, sąd może wydać decyzję w powołaniu właśnie tej osoby. Ustawa zatem daje dużą swobodę stronom w zakresie kształtowania zarządu przedsiębiorstwa dłużnika.
Co zarząd przymusowy oznacza dla dłużnika?
Zarząd przymusowy jest zarządem całkowitym. Zarządca zostaje „podstawiony” we wszelkie prawa i obowiązki dłużnika w zakresie prowadzonego przedsiębiorstwa. Jednocześnie wyłączona zostaje jakakolwiek możliwość podejmowania czynności przez dłużnika w przedmiocie prowadzenia firmy i rozporządzania jej majątkiem. Na mocy postanowienia o zabezpieczeniu zarządca ma prawo pobierać wszelkie pożytki generowane przez przedsiębiorstwo, spieniężać je w granicach zwykłego zarządu oraz prowadzić sprawy, które przy prowadzeniu działalności firmy okażą się niezbędne lub istotne dla jej dalszego funkcjonowania.
Zarządca jest samodzielnym podmiotem postępowania zabezpieczającego, którego zakres uprawnień i obowiązków wynika wprost z przepisów Kodeksu cywilnego. Nie jest on zatem stale kontrolowany przez sąd, który go wyznaczył. Oczywiście strony postępowania mogą zaskarżyć jego działania, jednak jest to już inna kwestia. Wyznaczony zarząd przymusowy jest stroną umów i innych stosunków prawnych zawieranych w ramach prowadzenia działalności przedsiębiorstwa (a nie dłużnik). Zarządca nie jest przy tym przedstawicielem lub pełnomocnikiem wierzyciela czy dłużnika. Działa on niejako na własne konto. Strony postępowania mogą wpływać na jego działania i podejmowane decyzje. Wskazuje się przy tym, że zarządca jest zastępcą pośrednim. Działa we własnym imieniu, lecz w interesie i na rzecz pozwanego. W praktyce oznacza to, że dłużnik na czas postępowania zabezpieczającego pozbawiony zostaje legitymacji procesowej. W sprawach wynikających z zarządu to zarządca może pozywać i być pozywany. Jednocześnie wszelkie uprawnienia własnościowe do przedsiębiorstwa nadal przysługują dłużnikowi. Nie traci on praw do swojej firmy. Prawa te jedynie zostają „zamrożone”, a wszelkie czynności zarządcze w przedsiębiorstwie prowadzi zarządca.
Wszelkie czynności prawne dłużnika (pozwanego), które odnoszą się do przedsiębiorstwa objętego zarządem, są z mocy prawa nieważne. Skutek nieważności powstaje od chwili ustanowienia zarządu przymusowego.
Zarząd przymusowy a obowiązki zarządcy
Podstawowym zadaniem zarządcy jest zachowanie przedsiębiorstwa w takim stanie, aby nie naruszać interesów dłużnika (pozwanego) oraz wierzyciela (powoda). Chodzi o to, że w przypadku wygrania sprawy w sądzie, wierzyciel będzie mógł następnie dochodzić egzekucji ze majątku firmy. Przedsiębiorstwo musi zatem być w takim stanie, aby egzekucja ta była możliwa. Z drugiej strony to pozwany może wygrać. W takiej sytuacji musi on mieć możliwość wrócić do prowadzenia swojej firmy, która w dalszym ciągu będzie prawidłowo funkcjonowała i przynosiła dochody.
Zarząd przymusowy polega na podejmowaniu decyzji i dokonywaniu czynności mających na celu zapewnienie racjonalnej gospodarki przedsiębiorstwem. Powinien podejmować niezbędne czynności mające na celu pełne wykorzystanie możliwości eksploatacyjnych i zdolności produkcyjnych przedsiębiorstwa. Będzie to w szczególności: prowadzenie właściwej gospodarki ekonomiczno-finansowej; dbanie o bezpieczeństwo użytkowania i właściwą eksploatację firmy; prowadzenie właściwej gospodarki energetycznej; bieżące administrowanie nieruchomościami wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa; utrzymanie składników przedsiębiorstwa w stanie niepogorszonym zgodnie z ich przeznaczeniem; uzasadnione inwestowanie w przedsiębiorstwo.
Jednak zarządca nie może działać jak właściciel firmy i podejmować ryzykownych inwestycji. Tego typu działania muszą być uzasadnione i przewidziane w interesie zabezpieczenia roszczeń. Kondycja przedsiębiorstwa nie może pogorszyć się względem momentu przejęcia w ramach zabezpieczenia.
Zarząd przymusowy a dochody przedsiębiorstwa
Zabezpieczenie na przedsiębiorstwie umożliwia zarządcy uzyskiwanie zysków z działalności firmy. Zarządca ma obowiązek zawiadomić kontrahentów przedsiębiorstwa, że wszelkie świadczenia należy dokonywać do rąk zarządcy, a nie dłużnika. Chodzi tu o wszystkie dochody generowane przez przedsiębiorstwo. Zyski są przeznaczane na bieżące funkcjonowanie przedsiębiorstwa, w tym na wypłacanie wynagrodzeń pracownikom oraz regulowanie należności wobec urzędu skarbowego i ZUS. Poza tym z zysków zarządca pokrywa swoje wynagrodzenie.
Jeśli chodzi o przychody i koszty, warto wskazać, że zarządca może zaciągać zobowiązania, czyli zawierać nowe umowy. Stroną nawiązanych stosunków prawnych jest tutaj zarządca, ale działa na rachunek dłużnika. Skutki prawne działań zarządcy będą odnosiły się zatem do dłużnika. Egzekucja przez zarząd przymusowy jest to szczególny sposób egzekucji, która może być skierowana tylko przeciwko dłużnikowi prowadzącemu działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstwa bądź gospodarstwa rolnego. Niezbędna jest tu inicjatywa wierzyciela, ponieważ to on musi złożyć odpowiedni wniosek o egzekucję z zarządu przymusowego. Gdy egzekucja z zarządu przymusowego zostaje ustanowiona, wtedy pozostałe egzekucje, które były wcześniej prowadzone przeciwko dłużnikowi, zostają umorzone.
Sąd wyznaczając osobę zarządcy, bierze pod uwagę w pierwszej kolejności wskazania stron, ponieważ mogą oni wspólnie uzgodnić osobę zarządcy i wskazać ją sądowi.
W przypadku spółek z o.o. i innych form prowadzenia działalności możliwe jest skuteczne wykorzystanie tej instytucji, aby zapobiec utracie środków przez dłużnika. Jednak to wierzyciel inicjuje postępowanie egzekucyjne z zarządu przymusowego, a sąd wyznacza zarządcę zgodnie z interesem stron i stanem przedsiębiorstwa.
Managing Regulation, Enforcement and Compliance
Minusem tego rozwiązania jest to, że w pierwszej kolejności dochód idzie na wydatki związane z zarządem, dopiero w następnej do kieszeni wierzyciela. Egzekucja ta może trwać bardzo długo, jeśli dłużnik nie generuje znaczących zysków. Zatem może to być JDG, spółka osobowa, jak i spółka kapitałowa, w tym spółka z o.o.
W praktyce egzekucja przez zarząd przymusowy nie prowadzi komornik, a sąd rejonowy. Sędzia orzekający nie przejmuje fizycznego zarządu nad przedsiębiorstwem; wyznacza zarządcę przymusowego, który prowadzi przedsiębiorstwo w interesie pozwanego i wierzyciela.
Wreszcie, warto podkreślić, że inne postępowania egzekucyjne mogą być w tym czasie zawieszone lub umorzone po ustanowieniu zarządu przymusowego, jeśli egzekucja z zarządu przymusowego obejmuje całość roszczeń w danym momencie.
| Element zabezpieczenia | Opis |
|---|---|
| Zakres zarządu | Całość przedsiębiorstwa; nie pojedyncze składniki |
| Podstawa prawna | Art. 747 Kc; art. 551 kc (definicja przedsiębiorstwa) |
| Rola zarządcy | Działanie na rachunek dłużnika; zarządca jako strona w obrocie |
| Dochody | Dochody przedsiębiorstwa trafiają do zarządcy; pokrywają koszty zarządu i wynagrodzenie |
Wierzyciel może ominąć długą drogę postępowań sądowych, wykorzystując zarząd przymusowy na przedsiębiorstwie jako skuteczne narzędzie odzyskiwania należności, jednak wymaga to inicjatywy wierzyciela i decyzji sądu o ustanowieniu zarządcy przymusowego.
tags: #wierzyciel #a #zarzadca #przymusowy #na #jego