Wierzyciel egzekucyjny na mocy nakazu zapłaty
Postępowanie egzekucyjne w sprawie Km (...) zostało wszczęte na wniosek wierzyciela E. (...) z siedzibą w W. przeciwko dłużnikowi L. Z. w oparciu o tytuł wykonawczy w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 18 czerwca 2018 r., wydanego przez Sąd Rejonowy G. w Gdańsku (sygn. akt IX Nc (...)), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 9 listopada 2018 r.
Pismem z dnia 20 lipca 2023 r. Komornik zawiadamiał dłużnika o wszczęciu przeciwko niemu egzekucji. Korespondencja powróciła do kancelarii komorniczej jako niepodjęta w terminie. W dniu 21 sierpnia 2023 r. dłużniczce doręczono korespondencję pod adresem ustalonym przez Komornika w toku egzekucji tj. ul. (...) w G.
W dniu 27 lutego 2024 r. Sąd w Gdańsku zawiadomił Komornika o upadku tytułu wykonawczego w sprawie, doręczając odpis postanowienia z dnia 19 lutego 2024 r. (sygn. akt I C (...)), w którym Sąd uchylił postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności nakazowi zapłaty z dnia 18 czerwca 2018 r. (k. 59).
Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2024 r. Komornik umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 824 § 1 pkt 5 k.p.c.
Dłużniczka L. Z. w dniu 23 kwietnia 2024 r. złożyła skargę na punkty 1, 2, 3, 4, 5, 7 i 8 postanowienia Komornika sądowego przy (...) T. K. w sprawie z dnia 12 kwietnia 2024 r. Skarżąca zakwestionowała obciążenie jej kosztami postępowania egzekucyjnego, w szczególności obciążenie jej opłatą egzekucyjną w wysokości 150,00 złotych. Zdaniem dłużniczki, wobec upadku tytułu wykonawczego, kosztami egzekucyjnymi powinien zostać wierzyciel, a opłata egzekucyjna powinna zostać ustalona w oparciu o art. Dłużniczka wniosła o uchylenie postanowienia Komornika w zaskarżonym zakresie oraz o dopuszczenie dowodu z akt sprawy toczącej się przed tutejszym Sądem pod sygn. akt I C (...).
Skarga dłużnika nie zasługiwała na uwzględnienie.
Koszty postępowania egzekucyjnego
Zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 770 § 1 zd. 1 k.p.c., dłużnik winien zwrócić wierzycielowi koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji. Przepis powyższy zawiera prawną regulację kosztów postępowania egzekucyjnego i stanowi lex specialis do art. 98 k.p.c. i następne. Tym samym, obowiązującą w postępowaniu rozpoznawczym regułę odpowiedzialności za wynik procesu zastąpiono w postępowaniu egzekucyjnym zasadą odpowiedzialności dłużnika za koszty egzekucji, połączoną z zasadą kosztów celowych. Dłużnik zatem przeważnie zawsze ponosi koszty egzekucji, ale tylko w zakresie kosztów, które są zarazem niezbędne i celowe.
W konsekwencji podkreślić należy, iż o kosztach postępowania egzekucyjnego (w tym o opłacie) Komornik rozstrzyga definitywnie na zakończenie postępowania egzekucyjnego, wydając w tym przedmiocie stosowne postanowienie, mając wówczas pełne podstawy do ustalenia podstaw prawnych i faktycznych w zakresie tychże kosztów, jak również oceny, które z nich miały charakter kosztów niezbędnych do celowego przeprowadzenia egzekucji.
Sąd, dokonując analizy zarzutów skargi dłużniczki w oparciu o dokumenty zawarte w aktach sprawy I C (...) oraz w aktach postępowania egzekucyjnego Km (...), oparł się na wciąż aktualnym stanowisku Sądu Najwyższego wyrażonym w uzasadnieniu uchwały z dnia 8 marca 2013 r. (III CZP 109/12), z którego to uzasadnienia wynika, iż: „(…) sama utrata mocy przez nakaz zapłaty nie jest okolicznością przesądzającą o tym, że egzekucja została wszczęta przez wierzyciela niecelowo. W takim przypadku, istotnymi okolicznościami pozwalającymi ocenić celowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego mogą być natomiast - oceniane ad casum - konkretne, rzeczywiste okoliczności, które doprowadziły do upadku mocy nakazu zapłaty, o ile zdoła je wykazać dłużnik w skardze na czynności komornika. Jeżeli podstawą wszczęcia egzekucji był nakaz zapłaty, który utracił moc po wszczęciu egzekucji dla oceny ewentualnej niecelowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego istotne jest, czy wierzyciel wszczął egzekucję, nie wiedząc o przyczynach, które doprowadziły do późniejszej utraty mocy nakazu zapłaty, np. obiektywnej przeszkodzie, która uniemożliwiła dłużnikowi (pozwanemu) złożenie w terminie sprzeciwu (o chorobie pozwanego, jego nieobecności w miejscu zamieszkania) albo wadliwości w doręczeniu nakazu zapłaty pozwanemu.”
Wierzyciel reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył wniosek o zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego. Wysokość kosztów zastępstwa ustalona została w stawce minimalnej w wysokości 25% stawki, zgodnie z §8 ust. 1 pkt 7) w zw. z §2 pkt 5) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015r. Prawidłowo Komornik ustalił wysokość wydatków oraz opłatę na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach komorniczych. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych, opłata stosunkowa obciążała dłużnika, jeżeli w konkretnym postępowaniu brak jest podstaw do uznania, że doszło do niecelowego wszczęcia postępowania. Opłata stała przewidziana w art. 29 ust. 4 ustawy o kosztach komorniczych stanowi bowiem zazwyczaj koszt niezbędny do celowego przeprowadzenia egzekucji w rozumieniu art. 770 § 1 k.p.c.
Utrata mocy tytułu wykonawczego
W sytuacji, w której nakaz zapłaty stwierdzający istnienie roszczenia wierzyciela względem dłużnika uznano za prawidłowo doręczony dłużnikowi, możliwe staje się - w przypadku braku zaangażowania dłużnika w spór - pozyskanie klauzuli wykonalności uprawniającej wierzyciela do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Często zdarza się, że roszczenie stwierdzone tytułem wykonawczym opiewa na niską kwotę (bądź dłużnik dysponuje znaczną nadwyżką środków na rachunku bankowym), co powoduje, że komornik sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne niezwłocznie ściąga należność na rzecz wierzyciela. Niefortunnie dla wielu dłużników, ten właśnie moment staje się źródłem wiedzy dla dłużnika o tym, że w ogóle jakiekolwiek postępowanie sądowe było przeciwko niemu prowadzone. Okazać się może bowiem, że wydany przeciwko niemu nakaz zapłaty doręczono na nieprawidłowy lub nieaktualny adres, co z kolei zachęca dłużnika do zaangażowania się dłużnika w spór z wierzycielem - zajęte środki trzeba przecież niezwłocznie odzyskać.
Okazuje się jednak, że wdanie się przez dłużnika w spór pozbawiający tytuł wykonawczy klauzuli wykonalności nie rodzi jeszcze obowiązku wierzyciela w zakresie zwrotu wyegzekwowanych środków. Główną tego przyczyną jest fakt, że zakwestionowanie przez dłużnika roszczenia wierzyciela samo w sobie nie kończy sporu stron (nierzadko dopiero go zaczyna). Ty samym, ustalenie wysokości oraz zasadności roszczenia pozostaje kwestią otwartą oraz podlegającą analizie właściwego sądu. Dopiero kiedy działania dłużnika doprowadzą do prawomocnego oddalenia pierwotnego powództwa, niewątpliwie będzie mógł on domagać się zwrotu uprzednio zajętych środków. Dłużnik może okazać się jednak stroną, która finalnie przegra postępowanie, a wtedy zasadność oraz wysokość roszczenia wierzyciela zostanie stwierdzona przez Sąd orzeczeniem kończącym postępowanie. Tym samym, dopóki postępowanie, którego przedmiotem jest konkretne roszczenie jest w toku, nie można stanąć na stanowisku, że pobranie od dłużnika środków przez komornika sądowego pozbawione było jakiejkolwiek podstawy prawnej.
Z opisanych okoliczności wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że nakaz zapłaty skierowany został przez Sąd - działający w tym zakresie z urzędu - na nieprawidłowy adres zamieszkania dłużniczki. Sama skarżąca wskazała bowiem, iż jej stałym miejscem pobytu był adres przy ul. (...) w G., pod który doręczono nakaz zapłaty, w trybie tzw. awizo. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 Kodeksu cywilnego). Zarówno z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy I C (...), jak i ze skargi dłużniczki wynika, iż w okresie doręczania jej tytułu egzekucyjnego jedynie tymczasowo opuściła miejsce zamieszkania, bez woli zmiany miejsca stałego pobytu.
Wierzyciel, nawet przy dochowaniu należytej staranności, nie miał możliwości przewidzieć, ani dowiedzieć się o wyjeździe skarżącej w tamtym okresie. W ocenie Sądu, wszczęcie postępowania i prowadzenie egzekucji w sprawie Km (...) było celowe. Wierzyciel dysponował tytułem wykonawczym, uprawniającym go do uruchomienia procedury przymusowej egzekucji sądowej. Dłużniczka nie wykazała, aby wierzyciel mógł - przy zachowaniu należytej staranności - liczyć się z upadkiem tego tytułu.
Sąd uchylił postanowienie o nadaniu klauzuli nakazowi zapłaty z dnia 18 czerwca 2018 r. pod sygn. akt IX Nc (...) i oddalił wniosek powódki o nadanie klauzuli wykonalności.
Przepis art. 824 § 1 pkt 2 KPC stanowi, że postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu, jeżeli egzekucja jest ze względu na przedmiot lub osobę dłużnika niedopuszczalna. Natomiast zgodnie z art. 825 pkt 2 KPC, organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek, jeżeli tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności prawomocnym orzeczeniem.
Poprawnym wydaje się wnioskowanie, że skoro nakaz zapłaty będący podstawą egzekucji (art. 776 KPC) utracił moc wskutek wniesienia sprzeciwu przez skarżącego, to nie można prowadzić postępowania egzekucyjnego w oparciu o nieistniejący prawnie tytuł egzekucyjny.
W piśmiennictwie wyrażony został pogląd, że dyspozycja art. 825 pkt 2 KPC nie obejmuje wypadków pozbawienia wykonalności tytułów wykonawczych z mocy ustawy, przy czym jako argument podano okoliczność, iż wymienione przykładowo ustawy normują szczegółowo sposób pozbawienia tytułu wykonalności i umorzenia egzekucji i dlatego nie odnosi się do nich regulacja art. 825 KPC. Należy jednak zwrócić uwagę na okoliczność, że przepis art. 824 § 1 pkt 2 KPC stanowi, że postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu, jeżeli egzekucja jest ze względu na przedmiot lub osobę dłużnika niedopuszczalna.
Analiza prawna zagadnienia
Rozważania należy rozpocząć od konstatacji, że stosownie do treści art. 505 § 1 KPC, w razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu, nakaz zapłaty traci moc, a przewodniczący wyznacza rozprawę i zarządza doręczenie powodowi sprzeciwu razem z wezwaniem na rozprawę. W zwykłym toku postępowania, spór toczy się od początku i obie strony są w takiej samej sytuacji procesowej, jak przed wydaniem nakazu. Problem pojawi się wówczas, gdy okaże się, że pomimo prawidłowego wniesienia sprzeciwu przez pozwanego, nakaz zapłaty został zaopatrzony w klauzulę wykonalności i wydany wierzycielowi, który skierował tak powstały tytuł wykonawczy do egzekucji.
Powyższe stanowisko zostało potwierdzone chociażby w uzasadnieniu do uchwały Sądu Najwyższego z 8 marca 2013 r. w sprawie o sygn. III CZP 109/12 oraz uchwale z dnia 13 kwietnia 2017 r. w sprawie o sygn. III CZP 4/17, gdzie Sąd Najwyższy wskazał, że „przepis art. 770 k.p.c. nie reguluje całościowo problematyki kosztów postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie rozstrzyga zasad ponoszenia kosztów zbędnych oraz kosztów wywołanych niecelowym lub bezpodstawnym wszczęciem lub prowadzeniem egzekucji. W takiej sytuacji zdaniem sądu należy stosować przepis art. 98 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.”
Wierzyciel, nawet przy dochowaniu należytej staranności, nie miał możliwości przewidzieć, ani dowiedzieć się o wyjeździe skarżącej w tamtym okresie. W ocenie Sądu, wszczęcie postępowania i prowadzenie egzekucji w sprawie Km (...) było celowe. Wierzyciel dysponował tytułem wykonawczym, uprawniającym go do uruchomienia procedury przymusowej egzekucji sądowej. Dłużniczka nie wykazała, aby wierzyciel mógł - przy zachowaniu należytej staranności - liczyć się z upadkiem tego tytułu.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji postanowienia Sądu, oddalając skargę dłużniczki na podstawie przepisu art. 767 k.p.c. w zw. art. 770 § 1 k.p.c. O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie trzecim postanowienia na podstawie przepisu art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.
Czy komornik może zająć 500+? Jak odzyskać pieniądze?
Niniejszy artykuł, w oparciu o przedstawiony poniżej stan faktyczny, podejmuje problematykę przysługujących pozwanemu środków prawnych zmierzających do przeciwdziałania wszczęciu i prowadzeniu egzekucji opartej na zaskarżonym sprzeciwem nakazie zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym.
Stan faktyczny zagadnienia: Na wniosek wierzyciela komornik wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu dłużnikowi. Tytuł wykonawczy stanowił nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Sąd po rozpoznaniu, na skutek sprzeciwu dłużnika od nakazu zapłaty, sprawy z powództwa wierzyciela przeciwko dłużnikowi oddalił je wyrokiem, jednak uprzednio nakaz zapłaty zaopatrzony został w klauzulę wykonalności i wydany wierzycielowi. Dłużnik wniósł skargę na prowadzenie przez komornika postępowania egzekucyjnego, wskazując, że wniósł sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym. Skarżący wywodził, że sąd po rozpoznaniu sprzeciwu wydał wyrok oddalający powództwo wierzyciela, a pomimo to komornik dokonał zajęcia majątku dłużnika. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonych czynności. Komornik wnosił o oddalenie skargi, wskazując, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest w oparciu o prawidłowy tytuł wykonawczy, a dłużnik dotychczas nie przedstawił prawomocnego orzeczenia pozbawiającego tytuł wykonawczy wykonalności.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami uprawomocnienie nakazu zapłaty i nadanie mu klauzuli wykonalności upoważnia wierzyciela do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i za pośrednictwem Komornika ściągnięcia zasądzonych należności. Co do zasady kosztami postępowania egzekucyjnego Komornik obciąży dłużnika. Zgodnie art. 770 § 1 k.p.c. Ta sytuacja zmieni się zasadniczo gdy dłużnik nawet już po wyegzekwowaniu należności lub w trakcie postepowania egzekucyjnego np.: skutecznie wniesie sprzeciw od nakazu zapłaty. Z taką sytuacją mamy najczęściej do czynienia gdy nakaz zapłaty zostanie doręczony pozwanemu na nieprawidłowy adres pozwanego, poprzez tzw. „podwójne awizo”.
tags: #wierzyciel #na #mocu #nakazu