Wierzyciel na oryginale tytułu wykonawczego – aspekty prawne i praktyczne
Zmiana wierzyciela lub dłużnika w tytule egzekucyjnym stanowi istotny problem prawny, który regulowany jest przez przepis art. 788 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC). Przepis ten ma zastosowanie zarówno w przypadku sukcesji uniwersalnej, jak i syngularnej, obejmując sytuacje takie jak śmierć strony, utrata bytu prawnego przez osobę prawną, przelew wierzytelności, wstąpienie w prawa wierzyciela, przejęcie długu czy nabycie spadku.
Niniejszy artykuł skupia się na problematyce zmian podmiotowych po stronie wierzyciela, w szczególności w sytuacji przelewu wierzytelności, gdy sporna staje się kwestia tytułu wykonawczego wydanego pierwotnemu wierzycielowi.
Charakterystyka art. 788 § 1 KPC
Przepis art. 788 § 1 KPC znajduje zastosowanie, gdy przejście uprawnienia lub obowiązku nastąpiło po powstaniu tytułu egzekucyjnego. Nie dotyczy on sytuacji, gdy następstwo prawne miało miejsce przed wszczęciem postępowania rozpoznawczego.
Dopuszczalne jest nadanie klauzuli wykonalności na rzecz nabywcy wierzytelności, nawet jeśli przed przeniesieniem wierzytelności sąd nadał już klauzulę wykonalności pierwotnemu wierzycielowi. Dotyczy to również sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zostało już wszczęte na wniosek poprzedniego wierzyciela.
W orzecznictwie i doktrynie pojawia się jednak pogląd odmienny, według którego zmiany stron po wszczęciu egzekucji nie wymagają uwidocznienia w klauzuli wykonalności, ponieważ egzekucja jest już prowadzona.
Przejście praw i obowiązków może być wykazane w postępowaniu klauzulowym za pomocą dokumentu urzędowego lub prywatnego z podpisem urzędowo poświadczonym.
Przedmiotem kognicji sądu w postępowaniu na podstawie art. 788 KPC jest formalne badanie dokumentów potwierdzających przejście uprawnień lub obowiązków, a nie merytoryczne badanie, czy do takiego przejścia rzeczywiście doszło.
Postępowanie dowodowe ogranicza się do sprawdzenia, czy wnioskodawca wykazał swoje następstwo prawne za pomocą dokumentów wymienionych w art. 788 KPC. Rola klauzuli wykonalności nadanej w tym trybie ogranicza się do stwierdzenia przejścia uprawnienia lub obowiązku.
Celem postępowania jest stworzenie podstawy egzekucji, czyli tytułu wykonawczego.
Wątpliwości praktyczne związane z tytułem wykonawczym
W praktyce orzeczniczej pojawiają się wątpliwości dotyczące tego, czy do wniosku wierzyciela powinien zostać dołączony tytuł wykonawczy, którego dotyczy wniosek, czy też jest to zbędne. Kwestia ta dotyczy zarówno warunków formalnych wniosku, jak i merytorycznego rozpoznania sprawy.
Cesja wierzytelności w dobie pandemii
Pandemia koronawirusa przyczyniła się do wzrostu popularności zjawiska cesji wierzytelności. Sytuacje, gdy przejście uprawnienia nastąpiło po powstaniu tytułu wykonawczego, regulują przepisy art. 8041 KPC oraz art. 8042 KPC.
Przepis art. 8041 KPC przewiduje możliwość wstąpienia do już toczącego się postępowania egzekucyjnego przez następcę prawnego, który nabył wierzytelność w trakcie jego trwania.
Artykuł 8042 KPC rozszerza możliwość dochodzenia roszczenia przez nabywcę wierzytelności bez potrzeby uzyskiwania klauzuli wykonalności, gdy przejście uprawnienia nastąpiło po powstaniu tytułu wykonawczego, a poprzednik prawny nie wszczął postępowania egzekucyjnego.
W takim przypadku nowy wierzyciel obowiązany jest dołączyć do wniosku egzekucyjnego tytuł wykonawczy na poprzednika prawnego oraz dokument urzędowy lub prywatny z podpisem urzędowo poświadczonym, wykazujący sekwencję pomiędzy wierzycielem ujawnionym na tytule wykonawczym a wierzycielem domagającym się egzekucji.
Najczęstszą formą umowy przelewu wierzytelności jest umowa w formie pisemnej z podpisami urzędowo poświadczonymi. Urzędowe poświadczenie podpisu może być dokonane w innym czasie niż sama czynność prawna.
Problemy z dokumentacją
Największe wątpliwości mogą pojawić się, gdy umowa cesji wierzytelności spełnia wymagania formalne, ale wykaz wierzytelności objętych umową znajduje się na oddzielnym nośniku danych, np. w formie elektronicznej.
Sąd Okręgowy w postanowieniu z dnia 11 października 2018 r. stwierdził, że jeśli umowa przelewu wierzytelności została notarialnie poświadczona w zakresie podpisów stron, to załącznik tej umowy nie musi być odrębnie potwierdzany w takiej formie.
Komornik może odmówić wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jeśli zostanie załączony nieodpowiedni dokument, np. niebędący dokumentem urzędowym ani prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym, lub gdy z dokumentu nie wynika fakt przejścia uprawnienia po powstaniu tytułu wykonawczego.
W przypadku niezłożenia odpowiednich dokumentów komornik wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia egzekucji bez uprzedniego wezwania do uzupełnienia braków wniosku.
Droga do wszczęcia egzekucji przez nabywcę wierzytelności
Wierzyciel, chcąc rozpocząć egzekwowanie swoich należności, powinien złożyć w sądzie wniosek o nadanie tytułowi wykonawczemu klauzuli wykonalności ze stwierdzeniem przejścia uprawnień, na podstawie przepisu art. 788 KPC.
Droga do wszczęcia postępowania egzekucyjnego na rzecz nabywcy wierzytelności nieco się wydłuża. Wierzyciel musi jednak pamiętać, że w momencie, gdy wszczęcie lub dalsze prowadzenie egzekucji na zasadach przewidzianych w art. 8041 i 8042 KPC jest możliwe, a następca prawny nie wykaże, że organ egzekucyjny prawomocnym postanowieniem nie dopuścił go do udziału w postępowaniu lub odmówił wszczęcia egzekucji, nie można na podstawie art. [...]
Jeżeli wierzyciel na skutek omyłki nie załączył do wniosku egzekucyjnego wymaganych dokumentów, a nimi dysponuje, może mimo odmowy po raz kolejny złożyć wniosek do komornika sądowego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, przekładając dokumenty wykazujące przejście uprawnienia.
Jeżeli nabywca wierzytelności nie jest w posiadaniu takiego dokumentu, przysługuje mu uprawnienie do wytoczenia powództwa o ustalenie aktualnej treści stosunku prawnego, zgodnie z przepisem art. 189 KPC.
Nowe rozwiązania i ich ocena
Możliwość wstąpienia przez nabywcę wierzytelności w miejsce poprzednika prawnego bez potrzeby uzyskiwania klauzuli wykonalności, w szczególności przepis art. 8042 KPC, należy ocenić pozytywnie. Zmiany te odciążają sądy z obowiązku nadawania klauzuli wykonalności w przypadkach, gdy następca prawny wierzyciela legitymuje się odpowiednimi dowodami nabycia uprawnienia objętego tytułem wykonawczym.
Skrócony został również czas, w jakim nowy wierzyciel może rozpocząć dochodzenie roszczenia.
Pojawiają się jednak głosy krytyczne wskazujące, że możliwość wykazania przejścia uprawnień odpowiednimi dokumentami przy jednoczesnym wyłączeniu uwzględnienia przez sąd wniosku o nadanie klauzuli wykonalności może powodować, że nowy wierzyciel będzie się gubił w przepisach i tracił czas na nieskuteczne działania.
Mniej entuzjastycznie należy odnieść się do zapisu, że w przypadku niezłożenia wymaganych dokumentów przy wszczynaniu postępowania przed organem egzekucyjnym, wierzyciel uzyskuje odmowę bez wezwania do uzupełniania braków.
Prawo o uznawaniu i wykonywaniu orzeczeń upadłościowych
Kwestia oryginału tytułu wykonawczego
W praktyce orzeczniczej pojawia się kwestia, czy do wniosku o nadanie klauzuli wykonalności należy dołączyć oryginał tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 797 § 1 KPC, do wniosku lub żądania przeprowadzenia egzekucji należy dołączyć tytuł wykonawczy.
Jednakże, w orzecznictwie można spotkać pogląd, że do wniosku z art. 788 § 1 KPC należy dołączyć oryginał tytułu wykonawczego wydany poprzednikowi prawnemu, chyba że znajduje się on w aktach komorniczych i na jego podstawie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.
W przypadku niezłożenia oryginału tytułu wykonawczego, sąd może uznać to za brak formalny uzasadniający zwrot wniosku. Istnieje ryzyko wydania drugiego tytułu wykonawczego, który mógłby być wykorzystany w tym samym celu co pierwszy, co prowadziłoby do sytuacji, w której egzekucje tej samej należności, prowadzone przeciwko temu samemu dłużnikowi na rzecz tego samego wierzyciela, miałyby de iure inne podstawy.
Z drugiej strony, istnieje pogląd, że sąd powinien wydać wierzycielowi nowy tytuł wykonawczy, obejmujący tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności stwierdzającą przejście uprawnień, nawet jeśli tytuł pierwotny nie zostanie przedstawiony. Tworzy to nowy tytuł wykonawczy, stanowiący podstawę egzekucji na rzecz nowego wierzyciela.
Należy podkreślić, że art. 788 § 1 KPC nie rozróżnia, czy przejście nastąpiło po wszczęciu egzekucji, czy nie. Stanowisko Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2004 r. (III CZP 63/04) opowiedziało się za tym, że nadanie klauzuli wykonalności w trybie art. 788 KPC jest niezbędne także wówczas, gdy przejście uprawnienia nastąpiło po wszczęciu postępowania egzekucyjnego.
W praktyce stosuje się różne rozwiązania, jednak kluczowe jest wykazanie przejścia uprawnienia na nowego wierzyciela za pomocą odpowiednich dokumentów, aby zapewnić prawidłowe prowadzenie postępowania egzekucyjnego.
tags: #wierzyciel #na #oryginale #tytulu #z #epu