Odpowiedzialność wspólników spółki jawnej za jej zobowiązania
Spółka jawna jest podstawową spółką osobową prawa handlowego uregulowaną w przepisach ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (dalej k.s.h.). Zasady dotyczące odpowiedzialności wspólników spółki jawnej znajdują odpowiednie zastosowanie w odniesieniu do pozostałych spółek osobowych, oczywiście z uwzględnieniem specyfiki i celów każdej z nich.
Uzyskanie statusu wspólnika spółki jawnej jest w praktyce równoznaczne z ponoszeniem odpowiedzialności za zobowiązania tej spółki. Osoby decydujące się na współdziałanie w ramach spółki jawnej muszą się liczyć z tym, że z własnej kieszeni będą spłacać zobowiązania spółki. Spółka jawna posiada tzw. zdolność prawną. Dlatego też zaciąga zobowiązania w imieniu własnym, a nie swych wspólników. W związku z tym w stosunku zobowiązaniowym to właśnie spółka występuje po stronie długu. Regulacje zawarte w Kodeksie spółek handlowych przewidują, że choć na skutek czynności spółki jej wspólnicy nie zaciągają zobowiązań, to ponoszą odpowiedzialność za ich wykonanie. Odpowiedzialność ta w uproszczeniu oznacza możliwość zaspokojenia się przez wierzyciela z majątku każdego ze wspólników.
Spółka jawna nie posiada osobowości prawnej, jednak posiada zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych oraz zdolność sądową. Może nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana.
Zasada odpowiedzialności całym majątkiem wspólnika oraz odpowiedzialność solidarna
Ogólna zasada odpowiedzialności za zobowiązania wspólników spółki osobowej została określona już w przepisach ogólnych dotyczących spółki jawnej, tj. w art. 22 § 2 k.s.h. Szczegółowe regulacje znajdują się w art. 31-33 k.s.h.
Zgodnie z ogólną zasadą, każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką (z uwzględnieniem art. 31 k.s.h.). Z uwagi na formę tego uregulowania należy uznać, iż jest to norma ius cogens, co oznacza, iż nie może być odmiennie umownie uregulowana. Zatem w stosunkach zewnętrznych nieograniczona i osobista odpowiedzialność każdego ze wspólników nie może zostać ograniczona. Nie przekreśla to możliwości wewnętrznego, tylko pomiędzy wspólnikami, odmiennego rozgraniczenia tej odpowiedzialności. Ma to szczególne znaczenie przy ewentualnych roszczeniach regresowych wspólników wynikających z kolejnej cechy ich odpowiedzialności - solidarności.
Odpowiedzialność wspólników w spółce jawnej jest także odpowiedzialnością solidarną, co skutkuje tym, iż wszyscy wspólnicy łącznie ze spółką odpowiadają za jej zobowiązania. Spełnienie zobowiązania przez któregokolwiek ze wspólników prowadzi do zwolnienia z odpowiedzialności pozostałych. Oznacza to także, iż wierzyciel ma prawo wyboru, czy chce prowadzić egzekucję przeciwko wszystkim wspólnikom, czy też przeciwko jednemu z nich. Wspólnik (wspólnicy) który zaspokoił wierzyciela ma prawo do rozliczenia się z pozostałymi wspólnikami wg zasady ogólnej (wszyscy odpowiadają w częściach równych) albo wg umownych uzgodnień zawartych pomiędzy nimi.
Zgodnie z art. 22 Kodeksu spółek handlowych (KSH), spółka jawna jest spółką osobową, która prowadzi przedsiębiorstwo pod własnym firmą, a za zobowiązania spółki odpowiadają wspólnicy bez ograniczenia, całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz spółką.
Solidarna odpowiedzialność oznacza, że za każde zobowiązanie spółki jawnej odpowiada sama spółka, ale też każdy z jej wspólników (dlatego wierzyciel ma prawo od razu pozwać spółkę wraz z jej wspólnikami). Wierzyciel będzie mógł jednak sięgnąć do majątku prywatnego wspólnika dopiero w sytuacji, kiedy egzekucja z majątku spółki stanie się bezskuteczna. Solidarność oznacza, że spółka, a także każdy ze wspólników pozostaje zobowiązany wobec wierzyciela aż do zupełnego jego zaspokojenia. Spełnienie świadczenia przez któregokolwiek z zobowiązanych, zwalnia pozostałych z długu.
Zasada subsydiarności
Kolejną cechą odpowiedzialności wspólników jest jej subsydiarność. Polega ona na tym, iż wspólnik będzie odpowiadał swoim majątkiem dopiero wówczas, gdy wierzyciel spółki podejmie próbę wyegzekwowania swojej wierzytelności z majątku spółki i egzekucja ta okaże się bezskuteczna. Kwestia ta znajduje swoje rozwinięcie w art. 31 k.s.h. i jest potwierdzona w art. 7781 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (dalej k.p.c.). Zgodnie z tym ostatnim przepisem tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko spółce jawnej, spółce partnerskiej, spółce komandytowej lub spółce komandytowo-akcyjnej sąd nadaje klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność bez ograniczenia całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, jak również wtedy, gdy jest oczywiste, że egzekucja ta będzie bezskuteczna. Zatem wierzyciel musi co najmniej spróbować wyegzekwować swoja wierzytelność z majątku spółki, nie oznacza to natomiast, iż spółka musi być całkowicie pozbawiona majątku.
Subsydiarność oznacza, że wierzyciel może dochodzić zaspokojenia roszczenia z majątku osobistego wspólnika dopiero w sytuacji, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (art. 31 § 1 KSH). W praktyce oznacza to, że najpierw podejmuje się próbę zaspokojenia wierzytelności z majątku spółki, a dopiero potem możliwe jest skierowanie roszczenia przeciwko wspólnikom.
Odpowiedzialność subsydiarna wspólników - art. 31 Kodeksu spółek handlowych:
- § 1. Wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (subsydiarna odpowiedzialność wspólnika).
- § 2. Przepis § 1 nie stanowi przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.
- § 3. Odpowiedzialność subsydiarna wskazuje zasady dotyczące dochodzenia wierzytelności z majątku wspólnika, ale tylko wtedy, kiedy egzekucja z majątku spółki jest bezskuteczna. Bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce jawnej może zostać stwierdzona jedynie w sytuacji, kiedy egzekucja została wcześniej podjęta i nie przyniosła rezultatu. Obowiązkiem wykazania bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce jawnej objęty jest wierzyciel.
Taka kolejność prowadzenia przez wierzyciela spółki egzekucji może prowadzić do tego, iż po podjęciu prób egzekucji wobec spółki, wspólnik nie będzie już posiadał majątku nadającego się do egzekucji. Ustawodawca licząc się z tym umożliwił wierzycielowi w art. 31 § 2 k.s.h. wniesienie powództwa przeciwko wspólnikowi zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Oczywiście wyrok uzyskany w toku takiej sprawy będzie mógł być wykonywany dopiero gdy egzekucja wobec spółki okaże się bezskuteczna. Taka konstrukcja daje wierzycielowi możliwość skorzystania z przepisów o zabezpieczeniu powództwa, co sprawia, iż szanse ewentualnego pełnego zaspokojenia się z majątku wspólnika są znacznie większe.
Wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (subsydiarna odpowiedzialność wspólnika). Przepis § 1 nie stanowi przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.
Odpowiedzialność za zobowiązania spółki powstałe w okresie po zawiązaniu spółki a przed wpisaniem jej do rejestru
W art. 31 § 3 k.s.h. wskazano, iż zasada subsydiarnej odpowiedzialności wspólnika powstaje dopiero od momentu dokonania wpisu spółki jawnej do rejestru. Związane jest to z tym, iż podmiotowość prawna spółki jawnej powstaje dopiero z chwilą wpisania jej do KRS (art. 251 § 1 k.s.h.). W związku z tym do momentu wpisania spółki do rejestru nie można mówić o jej zobowiązaniach. W myśl art. 251 § 2 k.s.h. za zobowiązania powstałe w okresie po zawiązaniu spółki, a przed jej wpisaniem do rejestru osoby działające w jej imieniu odpowiadają solidarnie.
W sposobie szczególny uregulowane zostało zagadnienie zobowiązań zaciągniętych przez wspólników w okresie pomiędzy podpisaniem umowy spółki a uzyskaniem przez nią wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS. W tym okresie powstający podmiot nie posiada tzw. zdolności prawnej i w związku z tym nie może być uważany za stronę umów zawieranych z udziałem wspólników. Spółka jawna powstaje dopiero z chwilą wpisu do KRS (art. 251 § 1 k.s.h.). Odpowiedzialność za zobowiązania powstałe w fazie organizacyjnej spoczywa na wspólnikach zawiązanej spółki. Osoby, które działały w imieniu spółki po jej zawiązaniu, a przed wpisaniem do rejestru, za zobowiązania wynikające z tego działania odpowiadają solidarnie (art. 251 § 2 k.s.h.).
Odpowiedzialność subsydiarna nie zalicza się do zobowiązań powstałych przed wpisem spółki jawnej do rejestru. Osoba przystępująca do spółki odpowiada za jej zobowiązania powstałe przed dniem przystąpienia do spółki. Wskazuje na to art. 32 Kodeksu spółek handlowych. Nowy wspólnik podlega odpowiedzialności osobistej, nieograniczonej, solidarnej i subsydiarnej.
Odpowiedzialność za długi prywatne wspólnika
Istnieje spółka jawna złożona z dwóch osób. Jeden ze wspólników ma długi prywatne. Czy spółka / drugi wspólnik za te długi odpowiadają? Na tak postawione pytania należy postawić odpowiedź przeczącą - ani spółka, ani też drugi wspólnik spółki jawnej nie odpowiadają za długi prywatne wspólnika. Wierzyciel wspólnika będącego dłużnikiem może zająć prawa tego wspólnika w spółce (np. Zgodnie z art. 62 ustawy z dnia 15 września 2000 r. „§ 1. § 2. Jeżeli w ciągu ostatnich sześciu miesięcy przeprowadzono bezskutecznie egzekucję z ruchomości wspólnika, wówczas jego wierzyciel, który na podstawie tytułu egzekucyjnego uzyskał zajęcie roszczeń służących wspólnikowi w przypadku jego wystąpienia lub rozwiązania spółki, może wypowiedzieć umowę spółki na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego, nawet gdy umowa spółki była zawarta na czas oznaczony. § 3. W powyższym artykule chodzi właśnie o wierzyciela osobistego wspólnika, który jest dłużnikiem w relacji z wierzycielem.
Wierzyciel nie może obecnie sięgać bezpośrednio do majątku spółki, która jest odrębnym podmiotem. Może jednak zająć egzekucyjnie uprawnienia i roszczenia, które jego dłużnikowi przysługują wobec spółki jawnej.
Zgodnie z tym przepisem wierzyciel ma ograniczone prawo zajęcia niektórych praw służących wspólnikowi z tytułu udziału w spółce. Możliwe jest zajęcie tylko tych praw, które są zbywalne i wspólnik może nimi rozporządzać (mają charakter majątkowy). Nie może być więc uprawnienie wierzyciela odnoszone do ogółu praw i obowiązków, które mogą być przenoszone na osobę trzecią. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że jeżeli istnieją określone prawa cząstkowe, którymi można rozporządzać, to wierzyciel może zająć te prawa. Przykładem takiego prawa jest przyznane wspólnikowi prawo do zysku za dany rok obrotowy. Nie można tego rozumieć jako prawa do potencjalnego zysku, ale do zysku już podzielonego na rzecz wspólnika. Nie dotyczy to również sytuacji rozporządzenia zyskiem na inne cele niż podział między wspólników.
Przepis ten reguluje jeszcze jedną ważną kwestię: wypowiadanie umowy spółki przez wierzyciela osobistego wspólnika. Wypowiedzenie może być dokonane przy umowie zawartej na czas nieoznaczony. Przy umowie zawartej na czas oznaczony, jeżeli umowa spółki nie przewiduje terminów wypowiedzenia, wypowiedzieć umowy zawartej na czas oznaczony wspólnik nie może. Wyjątkiem jest w takiej sytuacji art. Termin wypowiedzenia określono na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego. Gdyby jednak umowa spółki przewidywała termin wypowiedzenia krótszy niż sześć miesięcy przy zawarciu umowy na czas nieoznaczony, wierzyciel może skorzystać z terminu określonego w umowie.
Zrozumienie roli wspólników generalnych i wspólników komandytowych w funduszu
Przekształcenie spółki jawnej
W biznesie obciążonym wysokim ryzykiem osobistej odpowiedzialności wspólników za zobowiązania spółki optymalnym rozwiązaniem może być przekształcenie spółki jawnej w spółkę kapitałową (np. w spółkę z o.o.).
W przypadku przekształcenia spółki jawnej w spółkę kapitałową (z o.o. lub akcyjną) jej wspólnicy jeszcze przez trzy lata od dnia przekształcenia będą ponosić odpowiedzialność za zobowiązania powstałe przed tym dniem. Wspólnicy przekształcanej spółki osobowej odpowiadają na dotychczasowych zasadach solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia przez okres trzech lat, licząc od tego dnia (art. 574 K.s.h). Jednak wierzyciel będzie mógł sięgnąć do majątku osobistego wspólników dopiero, gdy egzekucja z majątku przekształconej spółki z o.o. okaże się bezskuteczna.
Spółka jawna nie zapewnia wspólnikom ochrony majątku prywatnego. Jeśli spółka jawna przestanie być wypłacalna, jej wierzyciele będą mogli sięgnąć do majątku prywatnego wspólników.
Zmiana składu osobowego spółki
W przypadku przeniesienia ogółu praw i obowiązków wspólnika na inną osobę, za zobowiązania spółki odpowiadać będą zarówno dotychczasowy, jak i nowy wspólnik, przy czym odpowiedzialność tego pierwszego obejmuje zobowiązania istniejące w chwili przeniesienia ogółu praw i obowiązków - nie będzie się zatem rozciągać na zobowiązania powstałe później. Jeśli wspólnicy zaproszą do swojego grona dodatkowego wspólnika, który przystąpi do spółki jawnej, odpowiada on wówczas nie tylko za zobowiązania powstałe od daty jego przystąpienia do spółki, ale również za zobowiązania wcześniejsze.
Reprezentacja spółki jawnej
Każda spółka reprezentowana jest przez wspólników w ramach kontaktów z osobami trzecimi. W zasadzie spółkę jawną może reprezentować samodzielnie każdy wspólnik pod warunkiem, że umowa spółki nie stanowi inaczej. Prawo do reprezentowania spółki jest prawem wspólnika. Natomiast czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki są obowiązkiem i uprawnieniem wspólnika. Wspólnik może reprezentować spółkę w czynnościach sądowych oraz pozasądowych. Do czynności sądowych zaliczają się wszystkie czynności dokonywane przed sądami, np. wytaczanie powództwa. Natomiast czynności pozasądowe obejmują np. składanie oświadczeń woli przed organami państwowymi, a także zawieranie i wypowiadanie umów.
Sąd Apelacyjny w Łodzi wydał wyrok, w którym wypowiedział się w kwestii zasady dotyczącej reprezentacji spółki jawnej. Wyrok z dnia 22 stycznia 2018 roku, sygn. akt I ACa 581/17 wskazuje, że: Wspólnik spółki jawnej ma prawo do reprezentowania spółki we wszystkich czynnościach sądowych i pozasądowych. Prawa do reprezentowania spółki jawnej nie wiąże się z zakresem uprawnienia do prowadzenia spraw spółki. Jednocześnie możliwość ograniczenia prawa do reprezentowania spółki jawnej w umowie lub uchwale wspólników nie może mieć miejsca.
Dosłowna wykładnia art. 29 Kodeksu spółek handlowych pozwala wysnuć wniosek, że każdy wspólnik może wystąpić z powództwem w imieniu spółki. Wspólnik może zostać pozbawiony prawa do działania za spółkę tylko poprzez umowę spółki. Jedynie umowa spółki może ograniczyć to prawo wspólnika przez wskazanie, że może reprezentować spółkę razem z innym wspólnikiem lub prokurentem. Wskazuje na to art. 30 Kodeksu spółek handlowych. Pozbawienie prawa wspólnika do reprezentowania spółki może mieć miejsce jedynie na podstawie ważnych powodów i na mocy prawomocnego orzeczenia sądu.
Umowa spółki może zawierać zapis mówiący o pozbawieniu wspólnika prawa reprezentacji spółki lub wprowadzenie reprezentacji łącznej z innym wspólnikiem lub reprezentacji mieszanej z prokurentem. Wspólnicy spółki jawnej nie są jedynymi podmiotami, które mogą reprezentować spółkę. Reprezentantami spółki jawnej mogą być także osoby umocowane na podstawie dokumentu pełnomocnictwa, również prokury.
Zarzuty wspólnika wobec wierzyciela
Wspólnik pozwany z tytułu odpowiedzialności za zobowiązania spółki może przedstawić wierzycielowi zarzuty przysługujące spółce wobec wierzyciela. Jeżeli zarzut wymaga złożenia oświadczenia woli przez spółkę celem uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli, potrącenia lub w innych podobnych przypadkach, wspólnik może odmówić zaspokojenia wierzyciela, dopóki spółka nie złoży takiego oświadczenia. Jeżeli spółce przysługują zarzuty wobec wierzyciela, to wspólnik ma prawo do odmowy zaspokojenia wierzyciela do chwili, kiedy spółka nie złoży oświadczenia woli. Wierzyciel ma prawo wyznaczyć spółce określony termin do złożenia oświadczenia.
tags: #wierzyciel #osobisty #wspolnika #jawnego #moze