Cesja wierzytelności: kluczowe aspekty prawne i praktyczne

Umowa cesji jest umową przelewu wierzytelności, co oznacza przekształcenie podmiotowe po stronie wierzyciela. W obrocie gospodarczym rzadziej mamy do czynienia z podmiotową zmianą po stronie dłużnika, czyli przejęciem długu. Niniejszej zmiany można dokonać przez umowę między wierzycielem a osobą trzecią za zgodą dłużnika, oświadczenie dłużnika może być złożone którejkolwiek ze stron, lub przez umowę między dłużnikiem a osobą trzecią za zgodą wierzyciela. Oświadczenie wierzyciela może być złożone którejkolwiek ze stron i jest bezskuteczne, jeżeli wierzyciel nie wiedział, że osoba przejmująca dług jest niewypłacalna.

Jednakże przy masowej obsłudze wierzytelności nie można nie wspomnieć o funduszach inwestycyjnych, które mogą kupować wierzytelności w ramach sekurytyzacji. Polega ona na zbiorowym inwestowaniu w wierzytelności. Fundusz kupuje wierzytelności z tzw. dyskontem, czyli taniej niż nominalna wartość wierzytelności. Po zakupie to fundusz staje się właścicielem wierzytelności. Następnie fundusz dochodzi wierzytelności przed sądem, a zysk trafia do posiadaczy certyfikatów (uczestników funduszu). Fundusz może nabywać wierzytelności nieregularne, ale także regularne, czyli spłacane terminowo. Nie można zapomnieć o szczególnym rodzaju wierzytelności, tj. wierzytelności bankowych. Zgodnie z art. 92a ustawy Prawo Bankowe, tylko na fundusz inwestycyjny bank może przenieść wierzytelność bankową.

Umowa cesji znajduje swoje umocowanie kodeksowe w art. 509 §1 ustawy Kodeks Cywilny (dalej: k.c.). Stronami umowy są: cedent (strona decydująca się pozbyć prawa do wierzytelności) oraz cesjonariusz (strona decydująca się nabyć prawa do wierzytelności). Wraz z przeniesieniem należności głównej, zgodnie z art. 509 § 2 k.c., na nabywcę przechodzą wszelkie prawa związane z wierzytelnością, w szczególności zaległe odsetki.

Umowa cesji w postępowaniu dochodzenia należności jest powszechnie wykorzystywana. Jest to wygodne dla przedsiębiorcy, ponieważ mimo poniesionej straty przez nieuczciwe zachowanie kontrahenta, może odzyskać, bardzo szybko, znaczną część należności bez dalszych inwestycji. Strony umowy cesji mogą przenieść wierzytelność bez wiedzy dłużnika - wyjątkiem od tej zasady może być jedynie taki stan, gdy wierzyciel pierwotny (strona umowy zasadniczej z dłużnikiem) zastrzeże w umowie z dłużnikiem, że wierzytelności nie można zbyć.

Warto też zaznaczyć, że jeśli wierzytelność jest zabezpieczona hipoteką albo zastawem - to również one przechodzą na następcę prawnego (zgodnie z art. 79 Ustawy Księgi wieczyste i hipoteka, art. 509 k.c. § 2; 323 k.c.). Należy wskazać, że przedmiotem umowy cesji nie mogą być prawa osobiste, jak np. prawo do świadczeń alimentacyjnych, wynagrodzenie za pracę.

W umowie cesji można zawrzeć klauzulę zwrotną wierzytelności. Cesjonariusz postanowienia umowy cesji musi skonstruować w taki sposób, żeby zabezpieczyć to roszczenie przed sądem. Z punktu widzenia nabywcy istotnym jest zadbanie o to, aby przelew wierzytelności był stwierdzony pismem. Wniosek ten wynika z art. 511 k.c., zgodnie z którym w sytuacji, kiedy wierzytelność jest stwierdzona pismem, rzeczony przelew wierzytelności (cesja) również musi być stwierdzony pismem. Będzie to miało istotny wpływ na etapie postępowania sądowego. Nabywca jest zobowiązany wykazać legitymację czynną przed sądem.

Wartym wskazania jest, że dla skuteczności umowy przelewu wierzytelności, niezbędne jest jedynie „stwierdzenie” przelewu wierzytelności pismem. Przepis ten nie wymaga zawarcia umowy przelewu w formie pisemnej. Czym innym jest dokonanie czynności prawnej w formie pisemnej, a czym innym „stwierdzenie pismem”, że określona czynność prawna została dokonana. „Stwierdzenie pismem” nie odnosi się do formy czynności prawnej, a do istnienia pisma stwierdzającego, że umowa przelewu została przez strony zawarta. Tak też Sąd Najwyższy wskazał w orzeczeniu o sygn. akt II CKN 1160/99 „Przepis art. 511 k.c. nie przewiduje rygoru nieważności w razie dokonania przelewu bez zachowania wymogu formy pisemnej. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 74 § 1 k.c., niezachowanie formy pisemnej zastrzeżonej w art. 511 k.c. nie skutkuje nieważnością umowy przelewu, a jedynie określonymi ustawowo ograniczeniami dowodowymi”.

Ważnym elementem, który musi zabezpieczyć cesjonariusz w umowie cesji, jest też indywidualizacja wierzytelności. Wierzytelność, ma stanowić przedmiot rozporządzenia, powinna być w dostateczny sposób oznaczona (zindywidualizowana). Zagadnieniem spornym na tle umowy cesji może być zagadnienie cesji globalnej.

Skutkiem braku legitymacji procesowej nie może być odrzucenie pozwu ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej. Badanie legitymacji czynnej powoda wymaga merytorycznego zbadania sprawy. Odrzucenie pozwu zaś odnosi się do przesłanek typowo formalnych, sąd zaś przy wstępnym rozpoznaniu sprawy daje wiarę stanowi faktycznemu przedstawionemu w pozwie. Ustalenie czy powód posiada legitymację czynną, jest przedmiotem postępowania dowodowego. Legitymacja czynna po dokonaniu umowy cesji powoda będzie badana w trakcie trwania postępowania - nie zaś w momencie badania czy powód zachował wszystkie przesłanki formalne.

Rekapitulując, umowa cesji wierzytelności to skuteczne narzędzie prawne umożliwiające przeniesienie praw do należności na inną stronę, co pozwala przedsiębiorcom na szybkie odzyskanie środków bez konieczności prowadzenia długotrwałych windykacji. Decydując się na cesję, przedsiębiorcy nie tylko optymalizują proces odzyskiwania należności, ale również minimalizują ryzyko finansowe.

Kodeks cywilny (kc) zawiera w sobie regulacje odnoszące się do różnego rodzaju umów. Wśród nich znajdziemy przepisy dotyczące takich, jak np. umowa cesji. Czym dokładnie jest takie zobowiązanie i jakie są jego najważniejsze cechy?

Cesja jest szczególnego rodzaju umową, która nie należy do typowych zobowiązań. Zgodnie z treścią art. 509 kc wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki. Umowa cesji jest określana także jako przelew wierzytelności, nie stanowi ona samoistnego zobowiązania, ponieważ zawsze musi być powiązana z inną umową, w której występuje chociaż jeden dłużnik.

Umowa cesji może tak naprawdę dotyczyć przeniesienia uprawnień z innej dowolnie obranej umowy. Ustawodawca dopuszcza przelew wierzytelności zarówno z umowy sprzedaży, umowy zlecenia, umowy o dzieło, jak i umowy o roboty budowlane. Oczywiście nie dotyczy to umowy o pracę, ponieważ w jej ramach nie mamy do czynienia ze stosunkiem pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem, lecz pomiędzy pracownikiem a pracodawcą.

Tak naprawdę tylko jeden przepis Kodeksu cywilnego odnosi się do regulacji umowy cesji, jest nim wspomniany wcześniej art. 509 kc. Mimo tak ograniczonego uregulowania orzecznictwo sądowe dotyczące cesji jest stosunkowo bogate.

Strony umowy cesji

Umowa cesji jest zawierana pomiędzy cedentem - wierzycielem a cesjonariuszem - osobą trzecią. Aby nieco bardziej wyjaśnić te pojęcia, posłużmy się przykładem. Sprzedawca zawarł umowę sprzedaży ratalnej z kupującym, na jej podstawie przysługuje mu prawo żądania zapłaty ceny zgodnie z ustalonym harmonogramem spłaty ratalnej. Po zawarciu umowy sprzedawca może bez zgody kupującego przelać swoją wierzytelność (prawo do żądania spłaty ceny w formie ratalnej) na rzecz dowolnie wybranej osoby, tj. na rzecz cesjonariusza. Jeśli przelew wierzytelności dojdzie do skutku, to cesjonariusz wstąpi w miejsce sprzedawcy i to jemu będzie przysługiwać prawo żądania zapłaty umówionej ceny. Dłużnik, który jest w tym przykładzie kupującym, nie musi wyrażać zgody na dokonanie cesji. Nawet jeśli będzie się sprzeciwiał przelewowi wierzytelności, to cesja i tak dojdzie do skutku.

Cedent po zrealizowanym przelewie przestaje być stroną pierwotnej umowy, do której odnosi się cesja. Traci wszelkie uprawnienia, które mu przysługiwały do momentu zawarcia cesji. Od chwili dokonania przelewu wszystkie prawa wierzyciela przechodzą na osobę trzecią, a więc na cesjonariusza. Umowa cesji jest zatem zawierana po to, aby zmienić dotychczasowego wierzyciela bez konieczności zawierania aneksów do pierwotnej umowy, do której odnosi się sama cesja. W praktyce oznacza to, że przelew wierzytelności zawsze jest powiązany z innym stosunkiem zobowiązaniowymi. Cesja nie może więc istnieć jako samodzielne zobowiązanie.

Cesjonariuszem i cedentem może być nie tylko osoba fizyczna, lecz także osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnych, którym ustawa przyznaje zdolność prawną.

Forma prawna cesji

Aby umowa cesji była wiążąca i skuteczna, powinna być zawarta na piśmie, choć dodajmy, że tylko wtedy, gdy pierwotna umowa, do której odnosi się cesja, również została zawarta w formie pisemnej. Teoretycznie przepisy dopuszczają ustne przelewy wierzytelności, gdy pierwotna umowa zobowiązaniowa również została zawarta w formie ustnej. W praktyce ustne cesje nie są jednak dobrym pomysłem, ponieważ mogą być łatwo podważane przez dłużników. Trudno bowiem udowodnić fakt przelewu wierzytelności, choć oczywiście można posłużyć się tutaj zeznaniami świadków lub odpowiednim nagraniem.

Dla wykazania skuteczności umowy przelewu wierzytelności, stosownie do art. 511 kc niezbędne jest jedynie „stwierdzenie” przelewu wierzytelności pismem. Przepis ten nie wymaga zawarcia umowy przelewu w formie pisemnej. Czy innym jest dokonanie czynności prawnej w formie pisemnej, a czym innym „stwierdzenie” pismem, że określona czynność prawna została dokonana. „Stwierdzenie pismem” nie odnosi się do formy czynności prawnej, a jedynie do istnienia pisma stwierdzającego, że umowa przelewu została przez strony zawarta. Oznacza to, że brak przedłożenia przez powoda umowy cesji nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że umowa cesji takiej wierzytelności nie została skutecznie zawarta.

Zakaz stosowania umowy cesji

Mimo że przelew wierzytelności może dotyczyć większości umów cywilnoprawnych, to jednak część zobowiązań została wyłączona z możliwości zastosowania wobec nich cesji. Przelew jest zakazany:

• przy wierzytelnościach osobistych, np. prawie do zadośćuczynienia z tytułu uszkodzenia ciała, wywołania rozstroju zdrowia lub naruszenia dóbr osobistych;
• przy prawie odkupu;
• przy prawie pierwokupu;
• przy prawie dożywocia;
• przy świadczeniach alimentacyjnych, w których istotne jest, kto jest zobowiązanym i uprawnionym do alimentów;
• przy roszczeniach o prawo do renty;
• przy roszczeniach służących ochronie własności;
• gdy pierwotna umowa zobowiązująca zakazuje wprost stosowania wobec niej cesji wierzytelności.

Po co stosować cesję?

Przelew wierzytelności jest stosowany głównie pomiędzy przedsiębiorstwami zajmującymi się skupowaniem cudzych zobowiązań. Jeśli wierzyciel ma roszczenia wobec dłużnika i nie chce czekać, aż ureguluje on całe zobowiązanie, może sprzedać swoją wierzytelność firmie, która sama będzie ściągać dług dla siebie w przyszłości. Cesja jest więc niejako formą szybszego odzyskania należności dla pierwotnego wierzyciela i to bez konieczności kierowania sprawy na drogę sądową lub do egzekucji komorniczej. Przelew wierzytelności pozwala więc zaoszczędzić czas na odzyskanie wymagalnego długu.

Podsumowując, umowa cesji jest przelewem praw wynikających z wierzytelności jednej osoby na drugą. Jej skutkiem jest tak naprawdę zmiana wierzycieli, która może odbyć się bez jakiejkolwiek zgody głównego dłużnika. Cesja powinna być co do zasady stwierdzona na piśmie, co nie oznacza, że zawsze należy ją sporządzić w formie pisemnej. Cesja wierzytelności to mechanizm, który pozwala wierzycielowi szybko odzyskać należności bez konieczności prowadzenia długotrwałej windykacji.

Czym jest cesja wierzytelności i dlaczego firmy z niej korzystają? Przedsiębiorstwa w całej Polsce codziennie borykają się z problemem nieuregulowanych należności. To czynność prawna, w wyniku której cedent (dotychczasowy wierzyciel) przenosi swoją wierzytelność na cesjonariusza (nabywcę wierzytelności). Skutkiem przelewu wierzytelności jest to, że cesjonariusz zajmuje miejsce wierzyciela w stosunku prawnym, z którego wynika objęta przelewem wierzytelność.

Choć umowa cesji wierzytelności daje wierzycielom dużą swobodę, nie każda wierzytelność może być przedmiotem obrotu. Główne ograniczenia wynikają z art. Ustawodawca wprowadził szczególne ograniczenia dla pewnych kategorii roszczeń.

W praktyce restrukturyzacyjnej cesja wierzytelności jest jednym z najczęściej wykorzystywanych narzędzi optymalizacji należności. Pozwala firmom szybko poprawić płynność finansową, przekazując trudne do wyegzekwowania wierzytelności wyspecjalizowanym podmiotom. Jednym z najbardziej praktycznych rozwiązań dla przedsiębiorców jest możliwość dokonania cesji wierzytelności przyszłych. Firma logistyczna może na przykład już dziś sprzedać przyszłe należności z kontraktu, który dopiero zacznie obowiązywać za dwa miesiące. Warunkiem skuteczności cesji wierzytelności przyszłych jest to, aby po ich powstaniu miały one charakter cywilnoprawny i były zbywalne. Tego rodzaju transakcje są popularne w finansowaniu przedsiębiorstw, zwłaszcza w modelu faktoringu, w którym firma faktoringowa przejmuje przyszłe wierzytelności z tytułu sprzedaży towarów lub usług.

Przepis stanowi, że jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew tej wierzytelności powinien być również stwierdzony pismem. Kluczowe jest jednak to, czego wymaga prawo. Jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 3 września 2020 roku (sygn. akt I ACa 1017/19), nie jest to forma wymagana pod rygorem nieważności. Co to oznacza? Że nawet jeśli cesja zostanie zawarta ustnie, nie będzie nieważna - będzie w pełni skuteczna prawnie. Problem pojawi się dopiero wtedy, gdy zajdzie spór - wtedy trudno będzie udowodnić w sądzie, że cesja rzeczywiście miała miejsce i jakie były jej warunki. Wyjątek stanowią sytuacje, gdy umowa podstawowa (z której wynika przelewana wierzytelność) została zawarta w szczególnej formie - na przykład w formie aktu notarialnego.

Szczególnie istotne jest precyzyjne określenie przedmiotu cesji. Wierzytelność powinna być opisana w sposób nie budzący wątpliwości - wskazując numer i datę faktury, umowy lub innego dokumentu, z którego wynika.

Skutki cesji

Skutkiem przelewu wierzytelności jest kompleksowe przeniesienie na nabywcę wszelkich związanych z nią praw. Choć wierzyciel może bez zgody dłużnika dokonać przelewu, kluczowe jest szybkie poinformowanie dłużnika o tej zmianie. Dlaczego? Praktyczny przykład: Firma A sprzedaje swoją wierzytelność firmie windykacyjnej B. Jeśli dłużnik nie zostanie o tym poinformowany i w dobrej wierze zapłaci firmie A (bo przecież zawsze jej płacił), to jego obowiązek zostaje spełniony.

Cesja długu a cesja wierzytelności

Podczas gdy cesja wierzytelności dotyczy zmiany po stronie wierzyciela, cesja długu (nazywana również przejęciem długu lub przelewem długu) polega na zmianie podmiotu zobowiązanego do spełnienia świadczenia. Cesja długu to czynność prawna, w wyniku której osoba trzecia wstępuje w miejsce dotychczasowego dłużnika, przejmując jego zobowiązanie wobec wierzyciela. Zgodnie z art. W praktyce może to wyglądać następująco: jeśli przedsiębiorstwo nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec dostawcy materiałów, może znaleźć inny podmiot (np. spółkę powiązaną z lepszą sytuacją finansową), który przejmie ten dług.

Cesja wierzytelności to elastyczny i skuteczny mechanizm prawny, który pozwala przedsiębiorcom efektywnie zarządzać należnościami i poprawiać płynność finansową. Możliwość przeniesienia wierzytelności na osobę trzecią bez zgody dłużnika sprawia, że jest to jedno z najczęściej wykorzystywanych narzędzi w obrocie gospodarczym - od prostego faktoringu, przez profesjonalną windykację, po zaawansowane operacje finansowe w bankach i korporacjach. Kluczem do skutecznego wykorzystania cesji jest zrozumienie jej mechanizmów prawnych oraz różnic między przelewem wierzytelności a przejęciem długu. Niezależnie od wybranej formy, każda taka transakcja powinna być starannie udokumentowana - najlepiej w formie pisemnej - aby uniknąć sporów i zapewnić wszystkim stronom pełne bezpieczeństwo prawne.

Czy cesja wierzytelności wymaga zgody dłużnika?

Co do zasady wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią, chyba że sprzeciwia się temu ustawa, zastrzeżenie umowne albo właściwości zobowiązania.

Czy można dokonać cesji wierzytelności ustnie?

W większości przypadków tak. Problem pojawi się dopiero wtedy, gdy zajdzie spór - wtedy trudno będzie udowodnić w sądzie, że cesja rzeczywiście miała miejsce i jakie były jej warunki.

Co przechodzi na nabywcę wraz z wierzytelnością?

Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki, a także zabezpieczenia tej wierzytelności.

Czy można przenieść wierzytelność, która jeszcze nie powstała?

Tak, przedmiotem cesji mogą być także wierzytelności przyszłych, pod warunkiem że po powstaniu będą miały charakter cywilnoprawny i zbywalny.

Co to jest cesja wierzytelności?

Cesja wierzytelności to umowa definiowana w Kodeksie postępowania cywilnego. Stosowanie do jego treści cesja to przeniesienie przez wierzyciela, wierzytelności wraz z wchodzącymi w nią prawami. Ma ona miejsce wtedy, kiedy wierzyciel nie chce starać się o spłacenie długu i przekazuje on przysługujące mu prawa do zapłaty, innemu podmiotowi. Cesja wierzytelności może mieć formę zarówno płatną, jak i nieodpłatną. Ponadto zawierana może być ona między osobami fizycznymi lub firmami.

Na czym polega cesja wierzytelności?

Zawarcie cesji wierzytelności powoduje, że dotychczasowy właściciel w ramach podpisanej umowy cesji przekazuje wierzycielowi świadczenie innej osobie lub firmie. Oznacza to, że dotychczasowy właściciel przenoszonej rzeczy traci do niej pełnię praw. Nowy właściciel zaś przejmuje wszelkie uprawnienia i jednocześnie konsekwencje wynikające z wierzytelności, takie jak np. roszczenia o zaległe odsetki.

Strony cesji wierzytelności - kto zawiera umowę?

Umowa cesji wierzytelności zawierana jest między dwoma stronami. Pierwszą z nich jest dotychczasowy właściciel, nazywany cedentem. Drugi to z kolei nowy nabywca uprawnień, czyli cesjonariusz. Wtórny wierzyciel w umowie cesji przenosi wierzytelność na cesjonariusza. Wówczas od tego momentu cesjonariusz ma prawo żądać od dłużnika uregulowania wszelkich należności. Zgodnie z prawem natomiast dłużnik nie jest żadną ze stron umowy.

Co powinna zawierać umowa cesji wierzytelności?

Umowa cesji wierzytelności zawierana jest przez dotychczasowego właściciela (zbywcę) oraz nowego wierzyciela (nabywcę). Nie ma jasno określonej formy, jaką powinna przyjąć formę. Cesja może bowiem mieć formę umowy sprzedaży, zlecenia, darowizny, zamiany lub umowę spółki. Umowę cesji wierzytelności przede wszystkim warto zawrzeć na piśmie, co pozwoli jasno określić wszelkie postanowienia, a tym samym zabezpieczyć obie strony. W razie chęci stron umowy możliwe jest również sporządzenie dokumentu w formie aktu notarialnego. W umowie cesji warto także zawrzeć zapis o obowiązku zawiadomienia dłużnika o przeprowadzeniu sesji przez zbywcę, a więc cedenta.

Informowanie dłużnika a cesja wierzytelności

Zgodnie z przepisami prawa dłużnik nie jest żadną ze stron umowy cesji wierzytelności. Wobec tego do zawarcia umowy nie ma konieczności uzyskania jego zgody. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy dłużnik zastrzegł w umowie konieczność wyrażenia przez niego zgody na przekazanie wierzytelności innemu podmiotowi gospodarczemu lub osobie fizycznej. Obowiązkiem zbywcy wierzytelności jest natomiast poinformowanie dłużnika o przeprowadzeniu cesji wierzytelności. Jest to istotne, aby dłużnik wiedział, kto jest nowym nabywcą długu.

Skutki braku zawiadomienia o cesji wierzytelności

Dłużnik, który nie zostanie poinformowany o umowie cesji wierzytelności, nie będzie wiedział, że obecnie dług ma spłacić innemu wierzycielowi. Wówczas może on spłacić dług pierwotnemu wierzycielowi. W takim przypadku nabywca długu będzie musiał zwrócić się do cedenta z wezwaniem do zwrotu pieniędzy. Ponadto nie będzie miał on prawa do żądania zapłaty od dłużnika, który nie został poinformowany o cesji.

Co może być przedmiotem cesji?

Przedmiotem cesji może być każda zbywalna wierzytelność lub jej część, która jest zgodna z przepisami prawa. Mogą być to wierzytelności zabezpieczone hipoteką, zbywalne, zabezpieczone zastawem lub zastawem rejestrowym. Wierzytelność to uprawnienie wierzyciela do domagania się od dłużnika spełnienia określonego świadczenia. Z przepisów prawa cywilnego wynika możliwość zmiany wierzyciela bez zgody dłużnika. Zgodnie z przepisem art. 509 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego (zwanego w dalszej części „kc”) wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew wierzytelności), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.

Charakter umowy przelewu wierzytelności

Przelew wierzytelności (zwany również cesją) jest umową, na podstawie której zbywca (dotychczasowy wierzyciel zwany również cedentem) przenosi na nabywcę (nowego wierzyciela zwanego również cesjonariuszem) wierzytelność (przykładowo roszczenie o zwrot kwoty pożyczki) przysługującą mu wobec dłużnika (zwanego również debitorem). W związku z powyższym skutkiem jaki wprowadza przelew wierzytelności jest wstąpienie cesjonariusza w miejsce cedenta.

Forma zawarcia umowy cesji

Chcąc, aby przelew wierzytelności był ważny i skuteczny, konieczne jest zawarcie umowy pomiędzy cedentem (dotychczasowym wierzycielem) a cesjonariuszem (nabywcą). Przelew wierzytelności nie może być skutecznie dokonany w drodze jednostronnej czynności prawnej - przykładowo oświadczenia. W zależności od swobodnej decyzji stron, cesja może być umową odpłatną lub nieodpłatną. Prawo cywilne nie nakłada obowiązku zawarcia umowy przelewu wierzytelności w szczególnej formie. W związku z tym umowa co do zasady może być zawarta w dowolny sposób - przykładowo w formie ustnej, zwykłej formie pisemnej lub formie elektronicznej. Należy mieć jednak na względzie, że zgodnie z przepisem art. 511 kc, w sytuacji gdy wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew tej wierzytelności powinien być również stwierdzony pismem. Należy podkreślić, że skutkiem zawarcia umowy cesji nie może być zmiana pierwotnego zobowiązania i pogorszenie sytuacji dłużnika. Niezmiennie ma on obowiązek świadczenia tylko tego, do czego był zobowiązany w stosunku do pierwotnego wierzyciela (zbywcy). Warto także wskazać, że nabywca wierzytelności może nią również swobodnie rozporządzać, przykładowo dokonać kolejnej cesji, zrzec się jej, dochodzić na drodze postępowania sądowego i egzekucyjnego. Nabywca wierzytelności oraz dłużnik mają również możliwość zmiany warunków umowy - przykładowo w zakresie terminu zapłaty należności.

Zgoda dłużnika na zawarcie umowy

Co do zasady, do zawarcia skutecznej umowy przelewu wierzytelności nie jest potrzebna zgoda dłużnika na jej zawarcie. Zgoda dłużnika na dokonanie cesji jest jednak wymagana, gdy w umowie łączącej dłużnika z dotychczasowym wierzycielem wyłączono możliwość przeniesienia wierzytelności na osobę trzecią.

Wierzytelność jako przedmiot umowy cesji

Przede wszystkim należy stwierdzić, że o zakresie zbywanej wierzytelności w każdym przypadku decydują strony zawartej umowy (dotychczasowy oraz nowy wierzyciel). Wierzytelność będąca przedmiotem cesji musi być w dostateczny sposób oznaczona i zindywidualizowana - poprzez dokładne określenie stron i stosunku zobowiązaniowego. Sąd Najwyższy w wyroku z 5 listopada 1999 r. (sygn. III CKN 423/98) wskazał, że skuteczne jest zbycie wierzytelności nieoznaczonej dokładnie w umowie przelewu, jeżeli można ją określić na podstawie treści stosunku zobowiązaniowego, z którego ta wierzytelność wynika. Przedmiotem przelewu może być: wierzytelność zbywalna; zarówno wierzytelność pieniężna, jak i niepieniężna; wierzytelność przedawniona, niewymagalna lub sporna; część wierzytelności; wierzytelność wynikająca z umowy konsumenckiej; wierzytelność istniejąca oraz przyszła.

Celem zawarcia umowy cesji jest przeniesienie wierzytelności na nabywcę i utrata jej przez cedenta-zbywcę. W wyniku zawarcia umowy przelewu wierzytelności na nabywcę przechodzą wszystkie uprawnienia przysługujące dotychczasowemu wierzycielowi. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 5 września 2001 r. (sygn. I CKN 379/00), w przypadku cesji stosunek zobowiązaniowy nie ulega zmianie, natomiast zmienia się osoba uczestnicząca w nim po stronie wierzyciela. Zarówno w literaturze, jak i orzecznictwie (wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2009 r., sygn. V CSK 184/09) wyraźnie wskazuje się, że wierzytelność przechodzi na nabywcę ze wszystkimi związanymi z nią prawami, właściwościami, i przywilejami. Na podstawie powyższego można stwierdzić, że nabywca wierzytelności wstępuje w ogół praw przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi. W braku odmiennego zastrzeżenia stron, na nabywcę przechodzą - oprócz należności głównej - wszelkie prawa z nią związane, a w szczególności: prawa służące do jej zabezpieczenia, w tym możliwość wniesienia skargi pauliańskiej.

Kiedy przelew wierzytelności jest ograniczony?

Od zasady, że każda wierzytelność może być przedmiotem przelewu, ustawodawca wprowadził trzy wyjątki (przesłanki negatywne). Wierzytelność nie może być przedmiotem przelewu, jeśli:

1. sprzeciwiałoby się to ustawie: Ustawowe zakazy cesji są przepisami bezwzględnie obowiązującymi, co oznacza, że ich naruszenie powoduje nieważność umowy przelewu. Przykładowo, zgodnie z art. 595 kc prawo odkupu jest niezbywalne i niepodzielne. Ustawowe bezwzględne zakazy cesji wynikają również z przepisów Kodeksu pracy. Zgodnie z art. 84 kp pracownik nie może zrzec się prawa do wynagrodzenia za pracę (to jest wierzytelności o wynagrodzenie za pracę) ani też przenieść tego prawa na inną osobę.
2. sprzeciwiałoby się to zastrzeżeniu umownemu: Strony (dłużnik z wierzycielem) w każdym przypadku mogą w umowie wprowadzić zakaz zbywania wierzytelności. Takie postanowienie umowne w niektórych sytuacjach może być korzystne dla dłużnika. Może bowiem zdarzyć się, że przeniesienie wierzytelności może stanowić niedogodność dla dłużnika - przykładowo doprowadzi do zastąpienia zaakceptowanego wierzyciela osobą nieznaną dłużnikowi. Warto również wspomnieć, że strony mogą uzależnić dokonanie przelewu przez wierzyciela od zgody dłużnika lub od innych warunków.
3. sprzeciwiałoby się to właściwości zobowiązania: Niemożność przenoszenia konkretnej wierzytelności może także wynikać z właściwości zobowiązania, które ma charakter tak osobisty, że nie jest uzasadnione, aby wierzyciel mógł przenieść swoje prawa na inną osobę - przykładowo wierzytelności alimentacyjne lub rentowe.

Co do zasady umowa przelewu wierzytelności może być sporządzona w dowolnej formie. Czym jest cesja? Cesja wierzytelności jest innymi słowy przeniesienie uprawnień przysługujących Cedentowi (czyli dotychczasowego wierzyciela) na Cesjonariusza (nabywcę wierzytelności).

Forma umowy

Co do zasady umowa cesji wierzytelności może być sporządzona w dowolnej formie. Jednakże zgodnie z art. 514 Kodeksu cywilnego, w sytuacji gdy wierzytelność została stwierdzona pismem, umowa przelewu wierzytelności również powinna być stwierdzona pismem. Stwierdzenie pismem bynajmniej nie oznacza jedynie zachowania dla umowy, z której wynika wierzytelność, formy pisemnej. Chodzi tutaj o wszelkie potwierdzenie na piśmie, niekoniecznie wypełniające wymogi formy pisemnej. W orzecznictwie przyjmuje się tym samym, że wierzytelność jest stwierdzona pismem również wtedy, gdy istnienie wierzytelności zostało potwierdzone przez wystawienie faktury VAT.

Odpowiedzialność cedenta

Przelewając wierzytelność na cesjonariusza cedent ponosi odpowiedzialność za to, że wierzytelność mu przysługuje. Zupełnie odrębna od tego pozostaje jednak kwestia wypłacalności dłużnika. Jeżeli z umowy cesji nie wynika nic innego cedent nie ponosi odpowiedzialności za wypłacalność dłużnika. Najlepszym zabezpieczeniem interesów Cesjonariusza będzie zatem zawarcie stosownego postanowienia w treści umowy, na podstawie którego będzie on mógł zwrócić się do Cedenta w sytuacji, gdy dłużnik okaże się niewypłacalny. Odpowiedzialność zbywcy wierzytelności w sytuacji niewypłacalności dłużnika będzie istniała tylko wtedy, gdy tak postanowią strony w umowie.

Zawiadomienie dłużnika

Podstawowym warunkiem przy umowie cesji jest również zawiadomienie dłużnika o fakcie jej zawarcia oraz wskazanie osoby nabywcy wierzytelności. Obowiązek takiego zawiadomienia spoczywa na Cedencie. Zawiadomienie to ma istotne znaczenie dla nabywcy, gdyż zgodnie z art. 512 Kodeksu cywilnego to zbywca wierzytelności (dotychczasowy wierzyciel, cedent) powinien zawiadomić dłużnika o cesji.

Dlaczego ważne jest powiadomienie dłużnika o cesji wierzytelności

W praktyce to nabywca wierzytelności (cesjonariusz) jest najbardziej zainteresowany tym, by dłużnik wiedział o umowie. Dlaczego? Po pierwsze, dłużnik, który nie zostanie poinformowany, może zwrócić pieniądze byłemu już wierzycielowi. Wówczas dług uważa się za spłacony, a nowy wierzyciel musi domagać się zwrotu pieniędzy od tego, z którym podpisał umowę cesji. Po drugie, gdyby doszło do sporu sądowego to cesjonariusz musi udowodnić, że dłużnik został skutecznie zawiadomiony o cesji. Gdy tego nie zrobi, może się okazać, że dłużnik nie musi oddawać mu pieniędzy.

Cesja wierzytelności w praktyce

Z danych biur informacji gospodarczej wynika, że wielu przedsiębiorców ma problemy z kontrahentami, którzy uporczywie unikają regulowania płatności wynikających z faktur VAT. Gdy przedsiębiorca ma dużo dłużników i sam ma problemy z ich ściganiem, może skorzystać z cesji wierzytelności. Słowo „cesja” pochodzi z języka łacińskiego, w którym „cessio” oznacza ustąpienie. Z kolei wierzytelność to prawo żądania zapłaty (lub innego świadczenia) od dłużnika. Można je przenieść (scedować) na inną osobę. Cesja wierzytelności to więc nic innego jak przeniesienie uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi na nowego nabywcę w drodze umowy na podstawie art. 509-516 kodeksu cywilnego.

Kto może scedować wierzytelność

Stronami umowy cesji wierzytelności są: cedent, czyli dotychczasowy właściciel uprawnień oraz cesjonariusz, którym jest ich nowy nabywca. Po podpisaniu umowy dotychczasowy wierzyciel przestaje nim być. Cały ciężar odzyskania długu, spada na cesjonariusza, czyli nowego wierzyciela. Z chwilą dokonania cesji wierzytelności na nowego nabywcę przechodzą wszystkie prawa, które wynikają ze stosunku między dłużnikiem, a starym wierzycielem, tj. zbywcą wierzytelności.

W praktyce obrotu możemy spotkać się też z instytucją tzw. cesji powierniczej. Jest ona alternatywą dla „typowej” umowy cesji opisanej. Jej celem jest ściągnięcie wierzytelności od dłużnika. Polega na tym, że wierzyciel ceduje wierzytelność na nabywcę, a ten odzyskuje ją i następnie zwraca wierzycielowi. Jest to zatem - mówiąc w dużym uproszczeniu - cesja zwrotna. Dokonywana jest zazwyczaj przy wierzytelnościach bardzo trudnych do odzyskania.

Umowy cesji, mogą być też zawierane przez osoby prywatne. Wśród osób prywatnych często spotykane są cesje polis ubezpieczeniowych na bank, zawierane np. przy umowie kredytu. Skutkiem jest przelanie na bank świadczeń odszkodowawczych przysługujących ubezpieczonemu.

Cesji wierzytelności ma przede wszystkim bardzo duże znaczenie dla przedsiębiorców. Bywa, że jest traktowana jako jeden ze sposobów na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej firm. Najczęściej korzystają z niej przedsiębiorcy, którzy nie chcą już dochodzić wierzytelności od swoich dłużników i chcą zwyczajnie „pozbyć się” długu. Przelewają więc przysługujące im wierzytelności na rzecz jakiegoś podmiotu trzeciego. Najczęściej jest nim firma windykacyjna, która profesjonalnie trudni się skupowaniem długów.

Na co należy zwrócić uwagę w umowie cesji wierzytelności

Przede wszystkim umowa cesji powinna zostać sporządzona na piśmie i opisywać dokładnie wierzytelność. Bardzo ważne jest jednak doprecyzowanie zasad powiadamiania dłużnika o dokonaniu cesji. Dłużnik nie musi się zgadzać na cesję, ale musi zostać powiadomiony o tym, że zmienił się wierzyciel (właściciel jego długu), komu musi zapłacić zaległość. Zgodnie z art. 512 Kodeksu cywilnego to zbywca wierzytelności (dotychczasowy wierzyciel, cedent) powinien zawiadomić dłużnika o cesji. Dlatego w umowie cesji warto wpisać, że zbywca ma zawiadomić dłużnika o cesji i dostarczyć nabywcy potwierdzenie wysłania takiego zawiadomienia dłużnikowi. Przy zawieraniu umowy warto podpisać dokument - zawiadomienie dłużnika o cesji - tak żeby nabywca mógł sam wysłać dłużnikowi podpisane przez zbywcę zawiadomienie o cesji.

tags: #wierzytelnosc #a #umowa #z #siecia

Popularne posty:

• Witold Korba jako dłużnik
• Przedawnienie bankowego tytułu egzekucyjnego
• Informacje o Kancelarii Komornika Sądowego Janusza Kruka
• O prawach wierzyciela w Polsce
• Kompleksowe usługi windykacyjne w Kielcach.