Wierzytelność nieściągalna a brak postępowania spadkowego – kluczowe aspekty podatkowe i prawne

W sytuacji, gdy spółka z o.o. otrzymuje postanowienie komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu braku majątku dłużnika, pojawia się pytanie o możliwość zaliczenia nieściągalnej wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów. Zgodnie z przepisami, wierzytelności odpisane jako nieściągalne mogą obciążać firmowe koszty podatkowe, o ile uprzednio zostały zaliczone do przychodów należnych i ich nieściągalność jest odpowiednio udokumentowana. Podstawę prawną stanowi tutaj art. 16 ust. 1 pkt 25 lit. a) ustawy o pdop.

Nieściągalność należności występuje w sytuacji, gdy wierzyciel stwierdza, że postępowanie windykacyjne jest bezskuteczne lub nieopłacalne, czyli gdy koszty dochodzenia roszczenia przewyższają wartość dochodzonego roszczenia. Aby należność mogła zostać uznana za nieściągalną, wierzyciel powinien dysponować stosownymi dokumentami potwierdzającymi stan faktyczny.

Do takich dokumentów mogą należeć między innymi:

• Postanowienie o nieściągalności wydane przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego, np. komornika, uznane przez wierzyciela za odpowiadające stanowi faktycznemu.
• Postanowienie sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania.
• Postanowienie sądu o umorzeniu postępowania upadłościowego, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania.
• Postanowienie sądu o zakończeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika.
• Protokół sporządzony przez wierzyciela, w którym stwierdza on, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od dochodzonej kwoty.

Warunki zaliczenia wierzytelności nieściągalnej do kosztów uzyskania przychodów

Aby wierzytelność odpisana jako nieściągalna mogła zostać zaliczona do kosztów uzyskania przychodów, muszą zostać spełnione konkretne warunki wynikające z przepisów podatkowych:

1. Wierzytelność musi być wcześniej zarachowana jako przychód należny zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
2. Wierzytelność musi być odpisana jako nieściągalna.
3. Nieściągalność wierzytelności musi być udokumentowana w sposób określony w art. 16 ust. 2 ustawy o CIT.
4. Wierzytelność nie może być przedawniona.

W przypadku spółki z o.o., która otrzymała postanowienie komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu braku majątku dłużnika, a następnie obciążyła wartością netto nieściągalnej wierzytelności firmowe koszty uzyskania przychodów, kluczowe jest udokumentowanie nieściągalności zgodnie z przepisami.

Przykładem sytuacji, w której spółka może zaliczyć wierzytelność do kosztów uzyskania przychodów, jest przypadek opisany w interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (sygn. 0111-KDIB1-1.4010.208.2021.2.AW z 27 lipca 2021 roku). Spółka wykazała tam, że wierzytelność została zarachowana jako przychód należny, nie uległa przedawnieniu i została odpisana jako nieściągalna. Dodatkowo, spółka dysponowała postanowieniem niemieckiego sądu o uchyleniu postępowania upadłościowego, które potwierdzało zaistnienie okoliczności przewidzianych w przepisach podatkowych.

Dochodzenie roszczeń od członków zarządu

Odpisanie wierzytelności jako nieściągalnej nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania na gruncie cywilnoprawnym. Jeżeli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna, istnieje możliwość dochodzenia roszczeń wobec członków zarządu, zgodnie z art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Wynika z niego, że członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki, jeśli egzekucja przeciwko niej okaże się bezskuteczna.

Powstanie przychodu podatkowego po otrzymaniu zapłaty

W przypadku wierzytelności uznanych za nieściągalne, otrzymanie zapłaty powoduje powstanie przychodu podatkowego. Jest to wartość zwróconych wierzytelności, które uprzednio zostały odpisane jako nieściągalne i zaliczone do kosztów uzyskania przychodów (art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy o pdop). Taka wierzytelność będzie stanowić przychód podatkowy w wartości zaliczonej wcześniej do firmowych kosztów podatkowych.

W opisanym stanie faktycznym, spółka zaliczyła do kosztów uzyskania przychodów wartość wierzytelności w kwocie netto. Wobec tego, zapłata otrzymana od członka zarządu spółki-dłużnika będzie stanowić przychód w kwocie netto. Przychód z tego tytułu powstaje w dniu wpływu środków pieniężnych na rachunek bankowy.

Podatek VAT należny, w wysokości 7.528,36 zł, nie stanowi przychodu podatkowego.

Śmierć dłużnika a wierzytelność nieściągalna

W przypadku śmierci dłużnika, gdy spadkobiercy odrzucili spadek, wierzytelność również może zostać uznana za nieściągalną. Choć przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (u.p.d.o.f.) nie regulują wprost tej sytuacji, dla osób prawnych art. 16 ust. 1 pkt 26a i ust. 2a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przewidują możliwość zaliczenia odpisów aktualizujących wartość należności do kosztów uzyskania przychodów, jeśli ich nieściągalność została uprawdopodobniona, w tym w przypadku śmierci dłużnika.

Dla podatników prowadzących pełną księgowość, sporządzenie odpisu aktualizacyjnego i uprawdopodobnienie nieściągalności śmiercią kontrahenta jest możliwe. Podobnie, podatnicy prowadzący KPiR mogą dokonywać odpisów, gdyż katalog przesłanek uprawdopodobnienia nieściągalności jest przykładowy.

Moment zaliczenia wierzytelności nieściągalnej do kosztów

Nieściągalna wierzytelność zaliczana jest do kosztów uzyskania przychodów w dacie łącznego spełnienia dwóch warunków: wierzytelność powinna być odpisana jako nieściągalna (dokonany odpowiedni zapis w ewidencji) oraz nieściągalność wierzytelności powinna być udokumentowana. Niespełnienie któregokolwiek z tych warunków skutkuje wyłączeniem wierzytelności z kosztów uzyskania przychodów.

W przypadku, gdy dokumentem potwierdzającym nieściągalność jest postanowienie sądu o umorzeniu postępowania upadłościowego, które uprawomocniło się w określonym roku, wierzyciel będzie mógł zaliczyć tę wierzytelność w koszty podatkowe w tym okresie, nawet jeśli otrzymał dokument później, poprzez korektę zeznania podatkowego za rok, w którym postanowienie się uprawomocniło.

Rodzaj dokumentu	Podstawa prawna	Uwagi
Postanowienie o nieściągalności	Art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy o CIT	Wydane przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego, uznane przez wierzyciela za odpowiadające stanowi faktycznemu.
Postanowienie sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości	Art. 16 ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o CIT	Gdy majątek dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania.
Postanowienie sądu o umorzeniu postępowania upadłościowego	Art. 16 ust. 2 pkt 2 lit. b) ustawy o CIT	Gdy majątek dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania.
Postanowienie sądu o zakończeniu postępowania upadłościowego	Art. 16 ust. 2 pkt 2 lit. c) ustawy o CIT	Obejmującego likwidację majątku dłużnika.
Protokół wierzyciela	Art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy o CIT	Stwierdzający, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne byłyby równe albo wyższe od dochodzonej kwoty.

tags: #wierzytelnosc #niesciagalna #a #brak #postepowania #spadkowego

Popularne posty:

• Przetargi Komornicze Miastko
• Understanding creditor favoritism in Poland
• Kontakt z Kredyt OK Krosno
• Informacje o Annie Kiszel
• Windykacja PGNiG Zgorzelec: Pełny opis