Wierzytelność wobec Prokuratorii Generalnej – informacje
W niniejszym artykule przedstawiono kluczowe informacje dotyczące wierzytelności wobec Prokuratorii Generalnej, analizując przykładową sprawę sądową dotyczącą uznania umowy darowizny za bezskuteczną wobec wierzyciela. Omówiono podstawy prawne, przebieg postępowania oraz argumenty stron.
Podstawy prawne i roszczenie
Skarb Państwa, reprezentowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., domagał się uznania za bezskuteczną w stosunku do niego umowy darowizny lokalu mieszkalnego. Umowa ta została zawarta pomiędzy pozwaną A. P. (2) a dłużniczką A. P. (3) w dniu 21 stycznia 2005 roku. Uzasadnieniem dla takiego żądania było istnienie zadłużenia A. P. (3) wobec strony powodowej z tytułu niezapłaconych należności podatkowych. Wysokość tego zadłużenia, wynikająca z tytułów wykonawczych, została ostatecznie sprecyzowana na kwotę 159.482,50 zł. Pomimo przeprowadzenia różnych czynności egzekucyjnych, próby wyegzekwowania należności okazały się bezskuteczne.
Podstawą prawną dla tego typu roszczeń jest przepis dotyczący skargi pauliańskiej, który umożliwia wierzycielowi dochodzenie uznania za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli. Przesłanką udzielenia ochrony pauliańskiej jest dokonanie przez dłużnika czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzycieli. Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był poprzednio.
Sąd Okręgowy przytoczył treść przepisów art. 527 §§ 1-3 k.c., art. 528 k.c. i art. 529 k.c., które regulują kwestię skargi pauliańskiej. Na skutek zaskarżonej czynności dłużniczka A. P. (3) stała się niewypłacalna albo niewypłacalna w stopniu wyższym niż przed zaskarżoną umową. O niewypłacalności dłużniczki świadczy stan jej majątku i dochodów z chwili dokonywania czynności, który się zresztą nie zmienił do dzisiaj. Toczące się już wówczas, tj. w 2005r, w stosunku do niej postępowania egzekucyjne były bezskuteczne.
Organ egzekucyjny od 1999r próbował ustalić majątek dłużniczki celem skierowania do niego egzekucji. Między innymi dnia 25.02.2003r wystąpił do Sądu Rejonowego dla Krakowa- Krowodrzy w Krakowie o wyjawienie majątku. Organ wystąpił również do (...) o uzyskanie informacji o pojazdach dłużniczki oraz do Centralnej Ewidencji Ksiąg Wieczystych z zapytaniem czy dłużniczka jest właścicielką bądź użytkowniczką wieczystą nieruchomości. Żadne z tych działań nie przyniosło oczekiwanego rezultatu.
Fakt niewypłacalności dłużniczki w chwili zawierania umowy darowizny oznacza, że działała ona ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela. Jest to domniemanie wynikające z treści art. 529 kc. Sama dłużniczka podawała we wnioskach o umorzenie postępowania egzekucyjnego, że nie posiada żadnego majątku a dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.111,00 zł miesięcznie netto z trudem wystarczają na zaspokojenie podstawowych bieżących potrzeb. Postępowania egzekucyjne jakie prowadzono z jej majątku okazywały się bezskuteczne.
Wierzytelność Skarbu Państwa Urzędu Skarbowego istnieje i wynika z przedstawionych wraz z pozwem tytułów wykonawczych i deklaracji podatkowych, których pozwana nie kwestionowała. Po odliczeniu tych, co do których stwierdzono przedawnienie (nr (...) (...)), wierzytelność ta wynosi 95.980,26 zł. Na sumę tej wierzytelności składają się zarówno kwoty główne podatku, jak też odsetki oraz koszty egzekucji i zawiadomień. Nie wliczają się tutaj natomiast kwoty wynikające z późniejszych tytułów, co do których płatność rozłożono dłużniczce na raty.
Sąd Okręgowy wskazał, że obowiązek regulowania należności podatkowych wynika z ustaw, w tym ordynacji podatkowej, i nie jest wymagana dla potwierdzenia istnienia zobowiązania specjalna decyzja organu podatkowego. Decyzja taka wydawana jest tylko w postępowaniu podatkowym o którym mowa w art. 21 par.3 ordynacji podatkowej. W rozpoznawanej sprawie wysokość należności podatkowej nie była przez dłużniczkę kwestionowana, zatem nie było potrzeby wydawania specjalnych decyzji.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, skarga pauliańska jest dopuszczalna również w sprawach dotyczących ochrony wierzytelności publicznoprawnych, takich jak podatki.
Przebieg postępowania i argumentacja stron
Pozwana A. P. (2) wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając m.in., że pozew został wniesiony z uchybieniem terminu wynikającego z art. 534 kc, że został wniesiony do niewłaściwego Sądu ze względu na wartość, ponieważ do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek. Kwestionowała również prawo Urzędu Skarbowego do dochodzenia tego typu roszczenia, brak wykazania uszczuplenia majątku dłużniczki oraz fakt, że obdarowana A. P. (1) nie wiedziała o problemach finansowych swej matki.
Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt IC 109/10, uznał umowę darowizny za bezskuteczną w stosunku do strony powodowej. Sąd ustalił, że dłużniczka A. P. (3) prowadziła działalność gospodarczą i była zobowiązana do regulowania należności podatkowych. Działalność ta została zlikwidowana w 2004r. Wysokość należności z tytułu podatku VAT za okres od 1999r do 2004r Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o 48 tytułów wykonawczych, na kwotę łączną 177.702,03 zł, na którą składały się kwoty należności głównych, odsetek, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnień.
Dłużniczka podejmowała próby umorzenia części zaległości podatkowych, jednak ostatecznie odmówiono jej umorzenia postępowania egzekucyjnego. W międzyczasie, dnia 21 stycznia 2005r, dłużniczka A. P. (3) przeniosła na swą córkę A. P. (1) własność nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny o wartości 85.000,00 zł.
Oceniając powyższe fakty, Sąd Okręgowy uznał, że powództwo Skarbu Państwa znajduje uzasadnienie. Zaskarżona umowa zdziałana została pomiędzy osobami bliskimi (matką a córką), co rodzi domniemanie, że osoba, która nabyła korzyść majątkową, wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Dodatkowo, ponieważ korzyść majątkową uzyskała osoba bliska dłużniczki bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Sąd Okręgowy podkreślił również, że zaskarżona umowa darowizny zawarta została dnia 21 stycznia 2005r, a pozew wpłynął dnia 20 stycznia 2010r, czyli przed upływem pięcioletniego terminu z art. 534 kc.
Zarzuty apelacyjne i rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego
Pozwana wniosła apelację, podnosząc m.in. zarzuty nieważności postępowania z uwagi na złożenie pozwu przez stronę nie mającą zdolności procesowej oraz pozbawienie pozwanej możliwości obrony swoich praw. Kwestionowała również naruszenie art. 531 k.c. i art. 534 k.c., argumentując, że termin do wniesienia żądania upłynął przed datą złożenia pozwu. Ponadto zarzucała, że przez ponad cztery lata powód nie ustalił wysokości zobowiązania dłużniczki, co jest podstawą skargi pauliańskiej. Podnosiła również, że organy podatkowe przeprowadziły postępowanie o odpowiedzialność osoby trzeciej pod przykrywką skargi pauliańskiej, a wyrok umożliwia egzekwowanie zobowiązań podatkowych od A. P. bez uwzględnienia przepisów ordynacji podatkowej dotyczących odpowiedzialności członków rodziny.
Sąd Apelacyjny odniósł się do zarzutu nieważności postępowania, wskazując, że Sąd Okręgowy odmówił odrzucenia pozwu, przyjmując, iż wstąpienie do sprawy radcy Prokuratorii Generalnej sanuje wcześniejsze braki. Postanowienie to jest prawomocne.
W kontekście wierzytelności wobec Prokuratorii Generalnej, warto zwrócić uwagę na wskazówki dotyczące potrącenia wierzytelności, które mają na celu wskazanie podstawowych warunków skutecznego potrącenia. Prokuratoria Generalna RP przedstawiła również swoje stanowisko dotyczące wygaśnięcia roszczeń wierzycieli zabezpieczonych hipoteką przeciwko podmiotom, które nie złożyły wniosku o wpis do KRS do 31 grudnia 2015 r. Z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabył nieodpłatnie ich mienie i ponosi odpowiedzialność za ich zobowiązania, jednak roszczenia wierzycieli wygasają, jeżeli nie będą dochodzone przeciwko Skarbowi Państwa w terminie roku od chwili nabycia mienia.
Sąd Najwyższy w swojej uchwale wskazał na zasadę akcesoryjności hipoteki, podkreślając, że wygaśnięcie roszczeń wierzycieli skutkuje wygaśnięciem hipotek, gdyż hipoteka wygasa wraz z wygaśnięciem wierzytelności, którą zabezpiecza.
Z powyższego wynika, że niezachowanie przez wierzycieli rocznych terminów zawitych przewidzianych w przepisach prawa może skutkować wygaśnięciem ich roszczeń.
tags: #wierzytelnosc #wobec #proz