Wierzytelność wzajemna: definicja, znaczenie i praktyczne zastosowania w obrocie przedsiębiorców
Firmy w ramach prowadzonej działalności często zawierają ze sobą więcej niż jedną umowę. reguluje w sposób wyczerpujący sposoby wygaśnięcia tego typu zobowiązań między przedsiębiorcami (podmiotami prawa cywilnego). Potrącenie występuje w obrocie gospodarczym w dwóch postaciach: jako ustawowe bądź umowne. Mogą np. Sytuacja komplikuje się, gdy kontrahent nie wyraża zgody na dokonanie potrącenia. Jednakże, aby było skuteczne, przedsiębiorca przed złożeniem oświadczenia powinien pamiętać, aby wierzytelności spełniały ustawowe przesłanki z art. Brak choćby jednej z tych przesłanek powoduje, że oświadczenie o potrąceniu jest nieskuteczne.
Podstawowe warunki skutecznego potrącenia
Przesłanka wzajemności jest spełniona, gdy obie strony są wobec siebie jednocześnie dłużnikiem i wierzycielem. Jest to podstawowa zasada kompensaty ustawowej, która nie oznacza, że wierzytelność ma wynikać z jednej umowy. Największe praktyczne znaczenie w obrocie pomiędzy przedsiębiorcami odgrywa potrącenie wierzytelności pieniężnych. Zgodnie z art. 120 § 1 k.c. wierzytelności są wymagalne, gdy obie strony (obaj przedsiębiorcy) mogą żądać spełnienia świadczenia określonego przez wynikające z umowy zobowiązanie, np. Zatem przed złożeniem oświadczenia o potrąceniu należy zastanowić się nad tym, czy wierzytelność, która będzie przedstawiana do potrącenia, jest już wymagalna.
- Należy pamiętać także o szczególnych przypadkach, gdy wierzytelność staje się wymagalna, mimo że nie nadszedł jeszcze termin wymagalności zastrzeżony w umowie.
- Taka sytuacja ma miejsce, np. Zaskarżalność wierzytelności polega na tym, że powinny się one nadawać do dochodzenia przed sądem lub innym organem państwowym.
- Otóż dzięki instytucji potrącenia jest szansa, że przedawniona wierzytelność przedsiębiorcy zostanie wyegzekwowana.
Praktyczny przykład i skutki potrącenia
10 lipca 2006 przedsiębiorca X udzielił przedsiębiorcy Y pożyczki w kwocie 200 tys. Jednocześnie X zobowiązał się do zapłaty należnego wynagrodzenia do 10 listopada 2008. 10 kwietnia 2011 X złożył oświadczenie o potrąceniu. Przelew wierzytelności nie powoduje automatycznej utraty możliwości dokonania potrącenia wierzytelności. Zgodnie z art. 513 § 1 k.c. Jednocześnie § 2 tego przepisu przewiduje, że dłużnik może z przelanej wierzytelności potrącić wierzytelność, która mu przysługuje względem zbywcy, chociażby stała się wymagalna dopiero po otrzymaniu przez dłużnika zawiadomienia o przelewie. Zatem nawet po dokonanym przelewie wierzytelności dłużnikowi wierzytelności przysługuje możliwość złożenia oświadczenia o potrąceniu.
Oświadczenie ma charakter oświadczenia woli i jest skuteczne, gdy doszło do kontrahenta w taki sposób, aby mógł zapoznać się z jego treścią. Oświadczenie o potrąceniu nie wymaga szczególnej formy, ale dla bezpieczeństwa warto, aby było sporządzone na piśmie. Podmiot składający oświadczenie o potrąceniu musi dokładnie opisać wierzytelności stanowiące przedmiot potrącenia. Opisanie powinno nastąpić poprzez wskazanie tytułu prawnego do swojej wierzytelności, wraz z jego wysokością z jednoczesnym rozbiciem na należność główną i należności uboczne, np. odsetki.
Warunki praktyczne dla skutecznego potrącenia
„Działając w imieniu spółki X jako członek zarządu oświadczam, że dokonuję potrącenia przysługującej mi wierzytelności w kwocie 100 tys. zł z tytułu wystawionych faktur FV nr 2/2/11 oraz FV 3/2/11 wynikających z zawartej 10 lutego 2011 umowy sprzedaży samochodu z wierzytelnością przysługującą Y w kwocie 120 tys. Na podstawie oświadczenia o treści jak w zdaniu pierwszym wierzytelność X zostaje umorzona w całości, i jednocześnie X będzie zobowiązany do zapłaty kwoty 20 tys.
Potrącenie powoduje wzajemne umorzenie wierzytelności do wartości wierzytelności niższej. Ustawodawca przewidział możliwość wyłączenia potrącenia. O takich sytuacjach mówi art. - o dostarczanie środków utrzymania, czyli wszelkiego rodzaju świadczenia alimentacyjne przewidziane w szczególności przez przepisy ustawy z 25 lutego 1964 Kodeks rodzinny i opiekuńczy (DzU nr 9, poz. 59 z późn. Następuje to wtedy gdy przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.
Z art. 498 par 2 k.c. wynika, że wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe (art. 499 k.c.).
Podstawowe różnice między potrąceniem ustawowym a umownym
W literaturze wyróżnia się dwa główne rodzaje potrącenia: potrącenie ustawowe - uregulowane w art. 498-505 kc, następuje jednostronnie przez oświadczenie jednej strony, wymagające spełnienia przesłanek ustawowych: wzajemności, jednorodzajowości i wymagalności wierzytelności; potrącenie umowne - oparte na swobodzie umów (art. 3531 k.c.), stanowi umowę nienazwaną, dając stroną większą elastyczność w relacjach gospodarczych.
Potrącenie umowne daje większą elastyczność, jednak wymaga wyraźnego porozumienia stron. Strony mogą określić, że rozliczenia będą następować automatycznie poprzez potrącenie także w przypadkach wierzytelności jeszcze nie istniejących lub niewymagalnych. Umowne potrącenie bywa więc nazywane kompensatą.
Przedawnienie i dopuszczalność potrącenia
Czy dopuszczalne jest potrącenie wierzytelności przedawnionej? Zgodnie z art. 502 k.c., potrącenie wierzytelności przedawnionej jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, wierzytelność nie była jeszcze przedawniona. Oznacza to, że jeśli wierzytelność była wymagalna przed upływem terminu przedawnienia, dłużnik może ją potrącić nawet po jego upływie - pod warunkiem, że potrącenie było możliwe wcześniej.
W praktyce wierzyciel, wiedząc o tym, że sam zobowiązany jest do spełnienia świadczenia wzajemnego, nie będzie wytaczał powództwa; wierzytelność zostanie potrącona. W orzecznictwie podkreśla się także, że do skuteczności potrącenia konieczne jest łączne spełnienie czterech warunków: wzajemność wierzytelności, jednorodzajowość świadczeń, wymagalność wierzytelności, zaskarżalność wierzytelności.
Znaczenie potrącenia w praktyce gospodarczej
Potrącenie jest popularną i często stosowaną instytucją prawa zobowiązań. Umożliwia wzajemne zniesienie dwóch zobowiązań między tymi samymi stronami bez faktycznej zapłaty pieniędzy. W praktyce oznacza to, że jeśli dwie osoby są wobec siebie jednocześnie wierzycielem i dłużnikiem, mogą doprowadzić do umorzenia zobowiązań. W ramach omawianych przepisów ustawowych, potrącenie następuje na podstawie oświadczenia złożonej drugiej stronie (art. 498-499 k.c.).
Potrącenie umowne (kompensata) jest formą elastyczniejszą: strony mogą ustalić zasady dokonywania potrąceń między sobą, także w odniesieniu do wierzytelności przyszłych lub niewymagalnych. W takiej sytuacji zakres potrącenia i warunki mogą być całkowicie inne niż w potrąceniu ustawowym.
Przydatne wskazówki i typowe problemy
- Oświadczenie o potrąceniu powinno jasno wskazywać wierzytelności stanowiące przedmiot potrącenia, kwotę i podstawę prawną (art. 498-499 k.c.).
- Forma oświadczenia nie jest ściśle określona, ale dla celów dowodowych lepiej jest mieć oświadczenie na piśmie i doręczone drugiej stronie.
- W praktyce często pojawiają się problemy z doręczeniem oświadczenia; skuteczność zależy od doprowadzenia treści do wiadomości adresata w sposób umożliwiający zapoznanie się z jej treścią (art. 61 k.c.).
- Wierzytelności przedawnione mogą być potrącone, jeśli z chwilą, gdy potrącenie stało się możliwe, nie były jeszcze przedawnione.
- W razie spornych wierzytelności warto skonsultować się z profesjonalnym pełnomocnikiem przed złożeniem oświadczenia o potrąceniu.
Podsumowanie i praktyczne zastosowania
Potrącenie wierzytelności to skuteczny i praktyczny sposób rozliczeń w obrocie, który pozwala uniknąć zbędnych przelewów i procesów sądowych. Dla skutecznego potrącenia konieczne jest spełnienie ustawowych przesłanek z art. 498-505 k.c., lecz możliwe jest również zawarcie odpowiedniej umowy, celem dokonania potrącenia umownego. W praktyce ważne jest dokładne opisanie przedmiotu, stron, wysokości i podstawy prawnej potrącenia, a także zapewnienie skutecznego doręczenia oświadczenia do adresata.
tags: #wierzytelnosc #wzajemna #slownik