Windykacja spółki cywilnej — pozew o zwrot wpłaty i zasady odpowiedzialności
Spółka cywilna to jedna z bardziej popularnych form prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Spółka cywilna jest dosyć sepecyficzną formą prowadzenia interesów, bo nie posiada podmiotowości prawnej.
Charakter prawny spółki cywilnej i konsekwencje dla windykacji
Spółka cywilna różni się od innych form prowadzenia działalności gospodarczej przede wszystkim tym, że nie posiada osobowości prawnej. Taka forma prowadzenia działalności gospodarczej nie ma osobowości prawnej, więc wspólnicy są odpowiedzialni za zobowiązania spółki solidarnie. Spółka cywilna to umowa zawarta pomiędzy dwiema osobami, mająca na celu wspólne prowadzenia określonych w umowie interesów - wspólnicy podpisując umowę spółki, zobowiązują się współdziałać w osiągnięciu określonego w umowie celu gospodarczego.
Ponieważ spółka cywilna nie ma osobowości prawnej (istnieje tylko na zasadzie umowy), nie może być stroną w postępowaniu sądowym ani windykacyjnym. W przypadku kierowania przez spółkę cywilną sprawy na drogę sądową, stroną procesu nie będzie spółka, a jej wspólnicy. Spółka cywilna nie posiada bowiem tzw. zdolności sądowej, czyli zdolności do występowania w procesie w charakterze strony. Wynika to z art. 64 § 11 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten przyznaje zdolność sądową tylko tym jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Spółki cywilne na gruncie prawa cywilnego nie mają zdolności prawnej.
Majątek spółki cywilnej i jego znaczenie dla egzekucji
Majątek spółki cywilnej to de facto majątek wszystkich wspólników. Ma on charakter wspólności łącznej. Wspólność łączna majątku polega na tym, że majątek spółki należy niepodzielnie do wszystkich wspólników - we wspólności łącznej nie wyodrębnia się żadnych udziałów. To, co zostało wniesione do spółki cywilnej oraz majątek, który został w ramach jej działalności wypracowany, należy do wszystkich wspólników spółki i tym majątkiem każdy z nich ma prawo rozporządzać jak swoim majątkiem.
W skład majątku spółki wchodzą wkłady wspólników, a także aktywa, które spółka nabyła podczas swojej działalności. Przez czas trwania umowy spółki cywilnej żaden ze wspólników nie może żądać podzielenia jej majątku; wspólnicy nie mogą rozporządzać swoimi udziałami w majątku spółki, na przykład nie mogą ich sprzedać (bo udziały nie istnieją, czyli majątek spółki stanowi jedność). Każdy wspólnik dysponuje dwoma majątkami: swoim osobistym oraz majątkiem spółki; rozliczenie między wspólnikami następuje dopiero wraz z zakończeniem spółki.
Odpowiedzialność wspólników - zasada solidarności i jej skutki
Odpowiedzialność całym swoim majątkiem i odpowiedzialność solidarna za zobowiązania spółki - każdy ze wspólników odpowiada za zobowiązania podjęte w ramach działalności spółki nie tylko wspólnym, łącznym majątkiem, ale też swoim majątkiem osobistym. Solidarna odpowiedzialność polega na tym, że wierzyciel w celu odzyskania swoich pieniędzy może pozwać wszystkich wspólników razem lub każdego ze wspólników z osobna, aż do momentu zaspokojenia swoich roszczeń; jeżeli jeden ze wspólników spłaci dług, to przysługuje mu roszczenie regresowe wobec pozostałych wspólników, czyli ma prawo domagać się od reszty wspólników oddania mu odpowiedniej części tego długu, który spłacił.
Nieograniczona odpowiedzialność w spółce cywilnej oznacza, że w najgorszym przypadku wspólnicy w wyniku kłopotów finansowych przedsięwzięcia mogą stracić cały swój prywatny kapitał. To odmienne rozwiązanie od tego istniejącego w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której taką graniczną kwotą jest wniesiony przez wspólnika wkład. Odpowiedzialność w spółce cywilnej jest solidarna, nie ma znaczenia, który ze wspólników bezpośrednio przyczyni się do powstania wierzytelności.
Kogo pozwać - praktyczne wskazówki
Bardzo ważne jest, aby pozwać wszystkich wspólników spółki cywilnej. Warto jednak pamiętać, że najbardziej opłacalnym dla Ciebie rozwiązaniem jest pozwanie wszystkich wspólników spółki cywilnej na raz. Dzięki pozwaniu wszystkich wspólników spółki cywilnej będzie Ci przysługiwało prawo egzekwowania swoich pieniędzy nie tylko z majątku spółki, ale też z majątków osobistych wszystkich wspólników.
Zgodnie z art. 778 Kodeksu postępowania cywilnego do egzekucji ze wspólnego majątku (czyli tzw. majątku spółki) konieczny jest tytuł egzekucyjny przeciwko wszystkim wspólnikom. Pozwanie tylko jednego wspólnika lub tylko niektórych wspólników umożliwia egzekucję tylko z ich majątku osobistego, co może utrudnić odzyskanie wszystkich pieniędzy. W praktyce musisz złożyć tyle pozwów, ile jest wspólników w tej spółce cywilnej, która jest Ci winna pieniądze - albo pozwać wszystkich naraz, co jest najkorzystniejsze.
Strony procesu i pełnomocnictwo
W przypadku kierowania sprawy na drogę sądową stroną procesu nie będzie spółka, a jej wspólnicy. W pozwie jako powodów należy oznaczyć wspólników spółki. W jego uzasadnieniu trzeba jednak wyraźnie wskazać, że w procesie działają oni dochodząc należności wchodzącej w skład ich majątku wspólnego jako wspólników spółki cywilnej.
Pojedynczy wspólnik spółki cywilnej nie może dochodzić wierzytelności w imieniu wszystkich członków spółki. Sąd Najwyższy stwierdził, że wspólnik spółki cywilnej nie jest legitymowany do dochodzenia wierzytelności wchodzącej w skład majątku wspólnego wspólników tej spółki (uchwała z dnia 9 lutego 2011 r., sygn. akt III CZP 130/10). SN wskazał, że po stronie wspólników spółki cywilnej występujących w roli powodów zachodzi tzw. współuczestnictwo konieczne, o którym mowa w art. 72 § 2 K.p.c.
Pełnomocnikiem może być w szczególności radca prawny lub adwokat. Warto jednak dodać, że art. 87 § 1 K.p.c. dopuszcza, aby w roli pełnomocnika procesowego występował również współuczestnik sporu. Nie ma więc przeszkód, aby dla potrzeb procesu wszyscy wspólnicy udzielili pełnomocnictwa procesowego osobie wybranej z ich grona. Osoba ta będzie dokonywać czynności w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik pozostałych wspólników.
Przy dokonaniu pierwszej czynności w sprawie (np. złożeniu pozwu) pełnomocnik powinien złożyć dokument pełnomocnictwa wraz z odpisem umowy spółki. Złożenie pełnomocnictwa podlega opłacie skarbowej od każdego stosunku pełnomocnictwa (tj. po 17 zł za każdego wspólnika, który udzielił pełnomocnictwa). W pozwie wspólnicy (działający osobiście lub przez pełnomocnika) powinni wnosić o zasądzenie dochodzonej kwoty na rzecz ich wszystkich łącznie. Odpowiadać to będzie charakterowi prawnemu składników majątku wspólnego wspólników wynikającego z art. 863 § 1 Kodeksu cywilnego.
Dowody i czynności przedprocesowe
Wspólnicy mogą dochodzić należności wchodzących w skład ich majątku wspólnego. Dla potrzeb wszczęcia procesu powinni dysponować dowodami, w szczególności dokumentami, potwierdzającymi, że należność jest należnością wspólników, a nie np. tylko jednego z nich. Wystarczające mogą być np. faktury wystawione przez spółkę. Uproszczone dane na fakturze (np. brak wskazania imion i nazwisk wspólników) nie wyłączają posłużenia się takimi dowodami, jeśli z ich treści wynika, że chodzi o należności spółki.
Czynności windykacyjne poprzedzające skierowanie sprawy do sądu nie wymagają osobistego udziału wspólników. W pozwie jako powodów należy oznaczyć wspólników spółki.
Właściwość sądu i praktyka procesowa
W przypadku gdy wspólnicy dochodzą wspólnych należności przed sądem, siedziba spółki lub miejsce zamieszkania wspólników nie ma znaczenia dla wyznaczenia właściwości miejscowej sądu. Właściwość tę określa, co do zasady, miejsce zamieszkania lub siedziba pozwanego. Powodowie mogą jednak m.in. skorzystać z tzw. właściwości przemiennej, np. wynikającej z art. 34 K.p.c. Przepis ten przewiduje, że roszczeń z tytułu wykonania umowy można dochodzić przed sądem miejsca jej wykonania.
Przykład praktyczny
Pani Nowak prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której zajmuje się tworzeniem stron internetowych dla firm. W maju 2016 roku wykonała usługę stworzenia strony internetowej dla spółki „Malinowski i Kowalski spółka cywilna“ o wartości 8 000 zł. Niestety, mimo wezwań do zapłaty, nie otrzymała należnych sobie pieniędzy za wykonaną usługę. Pani Nowak postanowiła złożyć pozew.
- Pani Nowak składa pozew tylko przeciwko Panu Malinowskiemu: przez złożenie takiego pozwu Pani Nowak może domagać się zwrotu swojego długu tylko z majątku osobistego Pana Malinowskiego.
- Pani Nowak składa pozew tylko przeciwko Panu Kowalskiemu: sytuacja będzie identyczna z sytuacją a): komornik będzie mógł sięgnąć tylko do majątku osobistego Pana Kowalskiego.
- Pani Nowak składa pozew równocześnie przeciwko Panu Malinowskiemu i Panu Kowalskiemu: dzięki takiemu złożeniu pozwów komornik będzie mógł sięgnąć najpierw do majątku wspólnego tych panów, czyli do majątku spółki cywilnej. Jeżeli majątek spółki nie wystarczy na spłatę długu, wówczas można sięgnąć do majątków osobistych Pana Malinowskiego i Kowalskiego. Dzięki takiemu rozwiązaniu Pani Nowak zwiększa szansę na szybsze i łatwiejsze odzyskanie swoich pieniędzy.
Specjalne sytuacje: wierzyciel osobisty i skarga pauliańska
Wspólnik spółki cywilnej może mieć wierzyciela osobistego lub wierzyciela, którego roszczenia wynikają z działalności firmy. Źródłem wierzytelności osobistej jest zobowiązanie zaciągnięte przez wspólnika osobiście albo przez osobę, za którą poręczył. Za takie zobowiązanie wspólnik odpowiada najpierw majątkiem osobistym.
Ponieważ „majątek spółki” to w rzeczywistości wspólny majątek wspólników, wierzyciel osobisty znajduje się w niekorzystnej sytuacji. Nie może bowiem dochodzić swoich należności ze wspólnego majątku wspólników. Sytuację zmienia rozwiązanie spółki, kiedy każdy wspólnik otrzymuje swój udział. Na podstawie art. 870 Kodeksu postępowania cywilnego wierzyciel może wypowiedzieć udział wspólnika w spółce. Dzięki temu przejmuje wszystkie prawa, które przysługiwałyby wspólnikowi po wypowiedzeniu przez niego umowy np. jego udziały.
Jeżeli Twój dłużnik osobisty celowo przeniósł swój cały majątek do spółki cywilnej, aby uchylić się od spłaty swojego zobowiązania, będzie przysługiwała Ci możliwość wytoczenia powództwa ze skargi pauliańskiej.
Odpowiedzialność po wystąpieniu ze spółki
Wspólnik może wystąpić ze spółki na podstawie zawartych w umowie regulacji. Wystąpienie nie zdejmuje z niego odpowiedzialności za długi spółki, jakie powstały, zanim z niej wystąpił. Wspólnik, który w wyniku żądania wierzyciela uregulował dług spółki, może zwrócić się do reszty wspólników z roszczeniem regresowym. Będą oni wtedy zobowiązani do zwrotu proporcjonalnej części należności.
Praktyczne wskazówki dla wierzycieli
- Pozwać wszystkich wspólników - to daje możliwość egzekucji z majątku spółki i z majątków osobistych wspólników.
- Zgromadzić dowody, że roszczenie wynika z działalności spółki - np. faktury wystawione przez spółkę.
- Rozważyć pełnomocnika procesowego reprezentującego wszystkich wspólników - co upraszcza procedurę.
- W sytuacji przeniesienia majątku do spółki rozważyć skargę pauliańską.
| Element | Skutek dla windykacji |
|---|---|
| Brak osobowości prawnej spółki | Stroną procesu są wspólnicy |
| Wspólność łączna majątku | Egzekucja z majątku spółki wymaga tytułu przeciwko wszystkim wspólnikom |
| Odpowiedzialność solidarna | Wierzyciel może dochodzić całości roszczenia od jednego lub wszystkich wspólników |
| Wypowiedzenie udziału / przejęcie przez wierzyciela | Wierzyciel może przejąć prawa wspólnika po wypowiedzeniu jego udziału |
tags: #windykacja #spolki #cywilnej #pozew #o #zwrot