Zmiany w ustawie o komornikach sądowych: Koniec z dyskryminacją wiekową i elastyczna asesura

Podstawową zasadą wynikającą z Kodeksu Pracy jest zasada równości w zatrudnieniu i niedyskryminacji. Okazuje się jednak, że w pewnych zawodach i przepisach istniała jawna dyskryminacja ze względu na wiek. W związku z tym wprowadzono zmiany w ustawie o komornikach sądowych, mające na celu dostosowanie polskich przepisów do dyrektywy Rady 2000/78/WE z 27 listopada 2000 r.

Dyrektywa Rady 2000/78/WE ustanawia ogólne ramy służące zagwarantowaniu równego traktowania wszystkich osób w Unii Europejskiej w miejscu pracy, bez względu na ich religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek czy orientację seksualną. Dyrektywa ma zastosowanie do wszystkich osób, zarówno pracujących w sektorze publicznym, jak i prywatnym, w odniesieniu do warunków dostępu do zatrudnienia, kształcenia zawodowego, członkostwa w organizacjach oraz warunków zatrudnienia i pracy. To właśnie warunki zatrudnienia i przesłanki wykonywania pewnego zawodu stały się problematyczne w kontekście zawodu komornika, prowadząc do projektu zmiany ustawy z powodu podejrzenia dyskryminacji ze względu na wiek.

Kto może zostać komornikiem?

Kwestia tego, kto może zostać komornikiem, jest ściśle określona w przepisach ustawowych. Ustawa o komornikach sądowych z dnia 22 marca 2018 r. wskazuje, że na stanowisko komornika może zostać powołana osoba, która spełnia szereg wymogów, w tym m.in.: posiada obywatelstwo polskie, ma pełną zdolność do czynności prawnych, jest nieskazitelnego charakteru, nie była karana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, ukończyła wyższe studia prawnicze, jest zdolna ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków, odbyła aplikację komorniczą, złożyła egzamin komorniczy oraz pracowała w charakterze asesora przez okres co najmniej 2 lat. Do niedawna istniał również wymóg ukończenia 28 lat.

Projekt ustawy o zmianie ustawy o komornikach sądowych

Trwają prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy o komornikach sądowych (numer projektu: UD174). Zgodnie z założeniami, projekt ma na celu powrót do przepisów, które obowiązywały w 2019 roku, uznanych przez ustawodawcę za bardziej transparentne i sprawiedliwe. Kluczowe zmiany dotyczą granicy wieku dla odwołania komorników sądowych i asesorów komorniczych z zajmowanego stanowiska oraz zniesienia limitu czasowego trwania asesury komorniczej.

Koniec z dyskryminacją ze względu na wiek wśród komorników

Obecnie obowiązujące przepisy nakazują Ministrowi Sprawiedliwości odwołanie komornika sądowego z urzędu po ukończeniu przez niego 65. roku życia. Podobnie, prezes właściwego sądu apelacyjnego odwołuje z urzędu asesora komorniczego po ukończeniu 65. roku życia. Projekt nowej ustawy przewiduje przywrócenie granicy wieku 70 lat jako wieku, po którym następuje odwołanie z zajmowanego stanowiska. Takie rozwiązanie ma na celu wyeliminowanie dyskryminacji ze względu na wiek i pełniejsze wykorzystanie doświadczenia zawodowego.

Wcześniej, przed zmianami wprowadzonymi w 2019 roku, Minister Sprawiedliwości odwoływał komornika ze stanowiska z chwilą ukończenia 70. roku życia, a podobne przepisy dotyczyły asesorów. Nowe przepisy obniżyły tę granicę o 5 lat, co spowodowało istotne kontrowersje prawne i praktyczne. Sądy administracyjne konsekwentnie podkreślały w uzasadnieniach wyroków, że regulacja zobowiązująca Ministra Sprawiedliwości do odwoływania komorników po ukończeniu 65. roku życia jest sprzeczna z dyrektywą Rady UE 2000/78/WE, stanowiąc przejaw dyskryminacji.

Przyznanie komornikom prawa do wykonywania zawodu do czasu osiągnięcia przez nich 70. roku życia nie wyłącza możliwości przejścia na emeryturę po nabyciu uprawnień emerytalnych. Zgodnie z przepisami, z chwilą osiągnięcia wieku emerytalnego komornik może przejść na emeryturę, składając Ministrowi Sprawiedliwości rezygnację ze stanowiska. Wydłużenie wieku uprawniającego do wykonywania zawodu nie przesądza zatem, że wszyscy komornicy i asesorzy będą pozostawać czynni zawodowo do ukończenia 70 lat.

Wykres porównujący wiek odwołania komorników przed i po zmianach

Zniesienie ograniczenia czasu asesury wynoszącego 6 lat

Aktualnie obowiązujący limit trwania asesury komorniczej, wynoszący 6 lat, często prowadził do sytuacji, w których osoby z odpowiednim potencjałem i doświadczeniem zawodowym były zmuszone rezygnować z zawodu. Projekt nowej ustawy znosi ten limit, umożliwiając asesorom dalsze zdobywanie doświadczenia i elastyczne planowanie kariery zawodowej. Zmiany zakładają możliwość dostosowania długości asesury do indywidualnych potrzeb i predyspozycji osób pełniących tę funkcję.

Przed wejściem w życie nowej ustawy z 2018 r. o komornikach sądowych, zawód asesora komorniczego można było wykonywać bezterminowo. Autorzy reformy z 2019 roku uznali jednak, że należy wprowadzić maksymalny okres sześciu lat, ponieważ asesura ma służyć przygotowaniu do zawodu komornika, a nie być zawodem docelowym. Po tym terminie wygasały uprawnienia, jeśli asesor nie złożył wniosku o powołanie na stanowisko komornika. Pierwsze osoby, które nie zdecydowały się na otwarcie własnej kancelarii lub start w konkursie, utraciły uprawnienia w maju. Procedowana nowelizacja likwiduje maksymalny okres asesury, co oznacza, że przyszli komornicy będą mieli wybór - albo będą mogli otworzyć kancelarię w dowolnym momencie, albo będą mogli na stałe wykonywać zawód asesora.

Ministerstwo Sprawiedliwości uzasadnia tę zmianę potrzebą umożliwienia asesorom swobody podjęcia decyzji o momencie wystąpienia z wnioskiem o powołanie na stanowisko komornika. Decyzja ta może być zależna od wielu czynników, takich jak indywidualne poczucie przygotowania do wykonywania zawodu, zdobyte doświadczenie, sytuacja rodzinna, zdrowotna czy możliwości finansowe.

Kiedy wejdzie w życie ustawa?

Z założeń do projektu ustawy wynika, że termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to II kwartał 2025 r. Ustawa z dnia 25 czerwca br. o zmianie ustawy o komornikach sądowych została podpisana przez Prezydenta Andrzeja Dudę 24 lipca br. Nowelizacja przepisów ma wejść w życie po 14 dniach od publikacji w Dzienniku Ustaw. Zgodnie z informacjami, od 12 sierpnia 2025 r. obowiązuje ustawa z 25 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych.

Skutki ewentualnych zmian w ustawie

Zmiany te odpowiadają na wyroki sądów administracyjnych i stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich, wskazujące na dyskryminację ze względu na wiek w dotychczasowych regulacjach. Nowelizacja dostosowuje również polskie prawo do unijnych standardów przeciwdziałania dyskryminacji wiekowej, podnosząc jednocześnie efektywność systemu egzekucyjnego.

tags: #asesor #komorniczy #zmiany #w #ustawie