Konsekwencje niestawiennictwa w postępowaniu egzekucyjnym i sądowym
Niestawiennictwo dłużnika w sądzie w celu złożenia wykazu majątku może powodować określone skutki prawne. W tej sytuacji zastosowanie mają przepisy procedury cywilnej a nie prawa karnego. Zgodnie z normą art. 916 k.p.c. sąd może skazać dłużnika na grzywnę lub nakazać jego przymusowe doprowadzenie oraz może zastosować wobec niego areszt nieprzekraczający miesiąca w sytuacji, w której bez usprawiedliwionej przyczyny nie stawi się do sądu w celu złożenia wykazu lub przyrzeczenia albo stawiwszy się, wykazu nie złoży lub odmówi odpowiedzi na zadane mu pytanie albo odmówi złożenia przyrzeczenia. O skutkach tych dłużnik powinien być pouczony w wezwaniu na posiedzenie.
Grzywna to nie jedyna sankcja stosowana przez komorników. W analizowanych przez RPO sprawach organ egzekucyjny informował dłużnika, że w razie niezastosowania się do wezwania zarządzi komisyjne otwarcie i przeszukanie mieszkania z udziałem policji oraz dodatkowo obciąży dłużnika kosztami postępowania. Jak zaznacza RPO, czynności te mogą być wdrożone dopiero na dalszym etapie postępowania egzekucyjnego, po wyczerpaniu innych mniej restrykcyjnych czynności.
Rzecznik Praw Obywatelskich pismem z dnia 19 sierpnia 2016r. zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości z wystąpieniem, w którym zwrócił Ministrowi uwagę, na łamanie zakazu legalizmu przez komorników. Rzecznik zwrócił uwagę na zgłaszane mu sygnały, że organy egzekucyjne wzywają strony postępowania egzekucyjnego do osobistego stawiennictwa w siedzibie kancelarii komornika, pod zagrożeniem nałożenia na stronę grzywny w wysokości 2.000zł. Nadto Rzecznik podnosi, iż inną praktyką niektórych komorników jest zagrożenie dłużnikowi, iż w przypadku nie stawienia się w siedzibie kancelarii komorniczej komornik może zarządzić komisyjne otwarcie drzwi mieszkania z udziałem Policji oraz ślusarza. Rzecznik w swoim wystąpieniu podkreśla, iż w jego przekonaniu takie działania niektórych komorników stanowią złamanie zakazu legalizmu i nie znajdują uzasadnienia w obecnych przepisach prawa.
Przepisy wyraźnie określają, że kara pieniężna dotyczy jedynie odmowy złożenia wyjaśnień, a nie samego niestawiennictwa - podkreśla RPO. Okazuje się, że częstą praktyką organu egzekucyjnego jest karanie grzywną w wysokości 2 tys. złotych strony, która nie stawiła się na wezwanie do kancelarii komornika w celu złożenia wyjaśnień. RPO uważa, że jest to działanie nieprawidłowe, ponieważ przepisy wyraźnie określają, że kara pieniężna dotyczy jedynie odmowy złożenia wyjaśnień, a nie samego niestawiennictwa.
Ewentualne nałożenie grzywny przez komornika, może być zastosowane zgodnie z art. 762 §1 kpc., jeżeli osoba wezwana odmówi złożenia wyjaśnień. Z kolei otwarcie i przeszukanie mieszkania zgodnie z art. 814 kpc jest środkiem ostatecznym, gdy wcześniejsze czynności takie na przykład wezwanie do wydania rzeczy było bezskuteczne. W obecnym stanie prawnym, jedynie Sądy powszechny dysponują prawem dyscyplinowania stron postępowania w przypadku nieuzasadnionego niestawiennictwa. Żaden z przepisów obecnie obowiązującego prawa nie przyznaje takiego uprawnienia organowi egzekucyjnemu. Rzecznik Praw Obywatelskich podkreśla, iż celowym byłoby wprowadzenie takiej regulacji prawnej, który regulowałby obowiązek stawiennictwa wezwanej strony na wezwanie komornika, z ewentualnym zagrożeniem sankcją prawną za nie zastosowanie się do takiego wezwania. zdaniem Rzecznika w obecnym stanie prawnym wątpliwa jest możliwość wezwania przez komornika strony postępowania egzekucyjnego do osobistego stawiennictwa w określonym miejscu, w tym - w kancelarii komornika
W postępowaniu karnym świadkowie przesłuchiwani są często więcej niż raz. W przypadku niestawiennictwa świadka pierwszym działaniem sądu dyscyplinującym świadka jest nałożenie na niego kary pieniężnej. Często świadkowie karę pieniężną nazywają „grzywną za niestawienie się w sądzie”. Kara ta, zazwyczaj nakładana jest już po pierwszym nieusprawiedliwionym niestawiennictwie na rozprawie. Maksymalna kara za jednorazowe niestawiennictwo to 3.000 zł. Najczęściej sędziowie stopniują wysokość kary. Na przykład za pierwsze niestawiennictwo sąd wymierza karę 1000 zł, za kolejne 2000 zł. Zdarza się jednak, że sąd decyduje się wymierzyć od razu karę 3000 zł i za każdym kolejnym niestawiennictwem kara ta jest ponawiana.
Należy usprawiedliwić swoje niestawiennictwo. Wystarczy własnymi słowami sądowi opisać przyczynę niestawiennictwa na rozprawie. Najlepiej, by usprawiedliwienie wpłynęło do sądu jeszcze przed wyznaczonym terminem przesłuchania. Z dużym prawdopodobieństwem, sąd wyznaczy wówczas nowy termin przesłuchania i nie zdecyduje się na wymierzenie kary pieniężnej. Świadek może w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia wymierzającego karę pieniężną usprawiedliwić swoje niestawiennictwo. Sąd karę pieniężną uchyli, jeśli usprawiedliwienie uzna za dostateczne. Tu każdy sędzia może mieć inne stanowisko. Z mojej praktyki sędziowie są w tym przypadku stosunkowo wyrozumiali. Zdarza się, że świadkowie wnoszą o usprawiedliwienie nieobecności długo po upływie 7-dniowego terminu na usprawiedliwienie, a nawet dopiero na kolejnym terminie, na który zostali wezwani. Nie jest to praktyka prawidłowa, jednak sądy często usprawiedliwiają nieobecność świadka nawet po upływie 7-dniowego terminu. Najgorsze, co można zrobić, to w dalszym ciągu unikać stawiennictwa na rozprawie. Istnieje duże ryzyko, że skończy się to przymusowym doprowadzeniem na rozprawę, a nawet aresztowaniem. Dlatego nawet jeśli upłynie świadkowi siedmiodniowy termin na usprawiedliwienie nieobecności, nie warto rezygnować z próby usprawiedliwienia. W przypadku deklaracji stawiennictwa na kolejnym terminie jest duża szansa, że sąd nie będzie rygorystyczny.
Po otrzymaniu postanowienia o nałożeniu kary porządkowej świadek może złożyć również zażalenie na wydane postanowienie, kwestionując podstawy wymierzenia. Zażalenie jest zasadne w sytuacji, w której świadek kwestionuje zasadność wezwania na rozprawę, np. wezwanie zostało skierowane na nieprawidłowy adres. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, by świadek zadziałał dwutorowo, tj. złożył jednocześnie usprawiedliwienie oraz zażalenie. O usprawiedliwieniu decyduje bowiem sąd, który wymierzył karę pieniężną. Zażalenie rozpatruje zaś sąd wyższego rzędu.
W pierwszej kolejności sąd wzywa świadka do dobrowolnego zapłacenia kary porządkowej w terminie 30 dni. Pieniężnej kary porządkowej wymierzanej świadkowi za niestawiennictwo, nie zamienia się na prace społeczne ani na areszt. Nie wyklucza to jednak zastosowania aresztu, jeśli mimo wymierzenia kary porządkowej, świadek nie stawi się na kolejny wyznaczony przez sąd termin celem jego przesłuchania. Taki areszt nie zastępuje kary porządkowej. Umorzenie kary porządkowej może mieć miejsce po tym, jak sąd stwierdzi, że nie jest możliwe jej ściągnięcie w drodze egzekucji.
Zostałeś pozwany do sądu i zastanawiasz się, co grozi za niestawiennictwo w sądzie jako pozwany? W sprawach cywilnych o zapłatę Twoja obecność co do zasady nie jest obowiązkowa, ale brak odpowiedniej reakcji może mieć poważne konsekwencje. W postępowaniu cywilnym, a w szczególności w sprawach o zapłatę, co do zasady nie istnieje bezwzględny obowiązek osobistego stawiennictwa pozwanego na rozprawie. Oznacza to, że Twoja nieobecność sama w sobie nie będzie skutkować nałożeniem kary grzywny czy innymi sankcjami procesowymi. Kluczowe znaczenie w sprawach o zapłatę mają pisma procesowe, które składasz do sądu, takie jak sprzeciw od nakazu zapłaty (jeśli otrzymałeś nakaz) lub odpowiedź na pozew. W tych pismach powinieneś szczegółowo odnieść się do twierdzeń powoda (wierzyciela), przedstawić swoje argumenty, zgłosić zarzuty (np. przedawnienia, nieważności umowy) oraz wnioski dowodowe. Aby uniknąć ryzyka wydania wyroku zaocznego, zawsze składając do sądu sprzeciw od nakazu zapłaty lub odpowiedź na pozew, powinieneś zamieścić w nich wyraźny wniosek o rozpoznanie sprawy pod Twoją nieobecność.
Wyrok zaoczny jest szczególnym rodzajem orzeczenia, które sąd wydaje pod nieobecność pozwanego, jeżeli spełnione są określone warunki przewidziane w art. 339 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC). Warto podkreślić, że nawet jeśli nie stawisz się na rozprawie, ale wcześniej złożyłeś do sądu odpowiedź na pozew lub sprzeciw od nakazu zapłaty, w których przedstawiłeś swoje stanowisko i wniosłeś o rozpoznanie sprawy pod Twoją nieobecność, sąd nie powinien wydać wyroku zaocznego. Największe ryzyko wydania wyroku zaocznego istnieje wtedy, gdy pozwany całkowicie zignoruje wezwanie do sądu, nie stawi się na rozprawie i nie złoży żadnego pisma procesowego. Nigdy nie ignoruj korespondencji z sądu! Pamiętaj, że wyrok zaoczny ma takie same skutki prawne jak każdy inny wyrok sądowy. Po uprawomocnieniu się staje się tytułem wykonawczym i może być podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez komornika.
Formułowanie pism procesowych do sądu, takich jak sprzeciw od nakazu zapłaty czy odpowiedź na pozew, wymaga dokładnej znajomości przepisów prawa procesowego i materialnego, umiejętności argumentowania swojego stanowiska oraz zgłaszania właściwych wniosków dowodowych i zarzutów procesowych. Inwestycja w profesjonalną pomoc prawną na wczesnym etapie postępowania sądowego może okazać się kluczowa dla osiągnięcia korzystnego rozstrzygnięcia Twojej sprawy i uniknięcia poważnych konsekwencji finansowych.
Podsumowując, jako pozwany w sprawie o zapłatę nie masz bezwzględnego obowiązku stawienia się w sądzie, ale Twoja bierność może skutkować wydaniem wyroku zaocznego. Aby tego uniknąć, zawsze składaj do sądu pisma procesowe (sprzeciw od nakazu zapłaty lub odpowiedź na pozew) zawierające wniosek o rozpoznanie sprawy pod Twoją nieobecność.
W związku z upływem czasu, występującymi po tej dacie procesami inflacyjnymi i realnym spadkiem siły nabywczej pieniądza, kwota grzywny stała się jednak zbyt niska, aby funkcja, jaką ma wypełniać grzywna z art. 163 § 1, mogła być przez nią każdorazowo realizowana. Dlatego autorzy proponują podwyższenie maksymalnej kwoty grzywny do 10 tys. Sankcję w takiej wysokości będzie można nałożyć m.in. na stronę, która w złej wierze lub lekkomyślnie zgłosiła zarzut podważenia prawdziwości dokumentu urzędowego lub prywatnego, który się nie potwierdził (art. 255 KPC), za nieusprawiedliwione niestawiennictwo czy opóźnienie złożenia opinii przez biegłego (art. 287 KPC), czy też za niestawiennictwo świadka (art. ).
Podniesienie maksymalnej wysokości grzywny, jaką można nałożyć w postępowaniu cywilnym do 10 tys. zł, nie oznacza, że sądy zaczną stosować od razu kary w takiej wysokości. Zwłaszcza że niezwykle rzadko stosuje się grzywnę w maksymalnej stawce wynoszącej 3 tys. zł. W praktyce może jedna dziesiąta grzywien jest egzekwowana. Jednakże celem ich stosowania jest przymuszenie do wykonania określonej czynności, a nie np. przysporzenie dochodów Skarbowi Państwa. Jeśli po nałożeniu grzywny np. świadek się stawia czy biegły przekazuje opinię, to znaczy, że cel został osiągnięty. Z tego względu podwyższenie grzywny do 10 tys. jest uzasadnione.
Wyższe będą też grzywny w postępowaniu egzekucyjnym. Podwyższenie maksymalnego pułapu sankcji w art. 163 § 1 automatycznie oznacza, że komornik będzie mógł nałożyć grzywnę w wysokości do 10 tys. zł na dłużnika, jeżeli ten bez usprawiedliwionej przyczyny nie złoży wykazu majątku wraz z oświadczeniem o jego prawdziwości i zupełności (art. ). Dziś za nieuzasadnioną odmowę udzielenia organowi egzekucyjnemu wyjaśnień lub informacji dotyczących stanu majątkowego dłużnika lub umożliwiających identyfikację składników jego majątku oraz danych adresowych (albo za udzielanie fałszywych informacji) osoba odpowiedzialna może być ukarana przez organ egzekucyjny grzywną do 2 tys. zł. Grzywną taką może być również ukarany dłużnik, który zaniedba obowiązku powiadomienia o zmianie miejsca swojego pobytu. W projekcie komisji proponuje się podniesienie tej kwoty do 10 tys. Z kolei jeśli osoba zachowująca się niewłaściwie lub przeszkadzająca czynnościom komornika nie zastosuje się do wydalenia z miejsca czynności, komornik będzie mógł ją ukarać grzywną do 5 tys. Zmiany dotyczą też pracodawców. Zatrudniający, który nie złożył w terminie oświadczenia o wynagrodzeniu dłużnika za pracę oraz jego dochodzie z wszelkich innych tytułów albo zaniedbał przesłania dokumentów zajęcia wynagrodzenia nowemu pracodawcy dłużnika, musi się obecnie liczyć z grzywną w wysokości do 5 tys. Komisja kodyfikacyjna zaproponowała podniesienie górnej granicy trzykrotnie, do 15 tys.
Zmiana wysokości grzywien będzie oznaczać urealnienie tej sankcji, tak by była ona środkiem skutecznie zapewniającym realizację zadań komornika. Podniesienie wysokości grzywien i kar pieniężnych będzie jednak działaniem efektywnym jedynie do czasu, gdy procesy inflacyjne ponownie nie zredukują dolegliwości tych sankcji. Z tego względu warto rozważyć zmianę techniki legislacyjnej poprzez określanie wysokości grzywien - ale także innego rodzaju opłat i należności - jako wielokrotności np. minimalnego wynagrodzenia za pracę. Pozwoli to zachować pewność prawa a równocześnie dostosuje wysokość grzywien i opłat do aktualnej sytuacji rynkowej.
Koszt osadzenia dłużnika i jego pobytu w areszcie to wydatki stanowiące element kosztów postępowania w sprawie o złożenie przez dłużnika wykazu majątku. W takiej sytuacji wnioskodawca powinien uiścić zaliczkę na koszty związane z wykonaniem względem dłużnika środka przymusu w postaci osadzenia w areszcie. Polecenie osadzenia w areszcie sąd kieruje do komornika miejsca pobytu dłużnika. Jeżeli dłużnik nie przebywa w okręgu tego sądu, sad może zwrócić się o wykonanie aresztu do sądu rejonowego, w którego okręgu dłużnik przebywa (art. 1056 § 2 k.p.c.). Po otrzymaniu nakazu osadzenia dłużnika w areszcie komornik, stosowanie do art. 58 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, wzywa wierzyciela (wnioskodawcę) do uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 25 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za wykonanie nakazu osadzenia w areszcie. Wykonanie nakazu osadzenia warunkowane jest uiszczeniem przez wnioskodawcę (wierzyciela) na rzecz komornika tej opłaty. Ponadto zgodnie z art. Stosując środek przymusu w postaci przymusowego doprowadzenia lub aresztu bądź też oba łącznie, sąd powinien wydać postanowienie, w którym określi rodzaj zastosowanego środka, a w przypadku aresztu również czas jego trwania. Środki przewidziane w art. 916 k.p.c., tj. grzywna, przymusowe doprowadzenie oraz areszt, sąd stosuje fakultatywnie i z urzędu. Areszt stanowi dla dłużnika dolegliwy środek dyscyplinujący, choć wykonywany jest przez osadzenie go w pomieszczeniu na ten cel przeznaczonym, oddzielnie od osób pozbawionych wolności w trybie postępowania karnego i administracyjnego (art. 1056 § 1 k.p.c.). Niewątpliwie presja psychiczna towarzysząca osadzeniu w areszcie może okazać się kluczowym czynnikiem mobilizującym zarówno dłużnika, jak i jego najbliższe otoczenie (rodzina, znajomi) do zadośćuczynienia roszczeniom wierzyciela.
Do Ośrodka Doradztwa w Białej Podlaskiej zadzwonił Pan Robert, który odebrał wezwanie do osobistego stawiennictwa w kancelarii komornika celem złożenia wyjaśnień. Klient mieszka i pracuje w Kielcach natomiast komornik, który wysłał mu zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego i zobowiązał do osobistego stawiennictwa ma kancelarię w Białymstoku. W razie niestawiennictwa komornik informuje, że może nałożyć na dłużnika karę pieniężną w wysokości do 2 tys. zł. Zgodnie z art. 8 ust. 5 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji wierzyciel może wybrać dowolnego komornika nawet poza miejscem zamieszkania dłużnika. W związku z tym zdarzają się sytuacje, kiedy postępowanie przeciw dłużnikowi będzie prowadził komornik czasem nawet z drugiego końca Polski. Należy jednak zauważyć, że komornicy wzywając dłużników do takiego stawiennictwa na podstawie art. 801 kodeksu postepowania cywilnego, który mówi o tym, że dłużnik jest zobowiązany do udzielenia wyjaśnień. Nie jest jednak powiedziane, że musi udzielić tych wyjaśnień osobiście. Jeśli dłużnika dzieli znaczna odległość od kancelarii komorniczej często ze względu na koszty podróży lub pracę po prostu nie jest on w stanie do niej dojechać. Pismo o braku możliwości stawienia się na wezwanie komornika dłużnik powinien wysłać listem poleconym, za potwierdzeniem odbioru. Często się zdarza, że komornicy wysyłając takie wezwanie do dłużnika od razu dołączają odpowiedni formularz, który dłużnik powinien tylko wypełnić i odesłać. W takiej sytuacji komornik nie nałoży na dłużnika kary grzywny w wysokości do 2 tys. zł na podstawie art. 762 § 1 kpc., gdyż dłużnik takich wyjaśnień udzielił, a kara jest przewidziana tylko za brak udzielenia takich wyjaśnień, a nie za niestawienie się w kancelarii.
Rzecznik dostrzega konieczność współdziałania stron z organem egzekucyjnym, lecz zwraca również uwagę, że nie może to się wiązać z działaniami komornika niezgodnymi z prawem oraz stosowaniem nieproporcjonalnych rygorów wobec dłużnika. Dlatego celowe wydaje się wprowadzenie takiej regulacji, która będzie przewidywała obowiązek stawiennictwa stron na wezwanie komornika oraz ewentualnie rygor związany z niezastosowaniem się do takiego wezwania.
Zastosowanie środków przymusu w postępowaniu cywilnym.
Konsekwencje niestawiennictwa świadka w postępowaniu karnym.
Zmiany w przepisach dotyczące grzywien w postępowaniu cywilnym.
Egzekucja kar porządkowych i pieniężnych.
Wyrok zaoczny w sprawach cywilnych.
Obowiązki i prawa stron w postępowaniu egzekucyjnym.
Postępowanie egzekucyjne a prawa dłużnika.
Nowe przepisy dotyczące kar nakładanych przez komorników.
Prawo do obrony i reprezentacja w postępowaniu cywilnym.
Skutki prawne niestawiennictwa w sądzie.
Usprawiedliwianie nieobecności w sądzie.
Zażalenie na karę pieniężną.
Niestawiennictwo pozwanego w sprawie o zapłatę.
Kara pieniężna za odmowę złożenia wyjaśnień.
Egzekucja komornicza.
Podwyższenie grzywien w postępowaniu cywilnym.
Prawa i obowiązki komornika.
Koszty postępowania egzekucyjnego.
Postępowanie zabezpieczające.
Środki przymusu w postępowaniu cywilnym.
Kary porządkowe.
Wykaz majątku.
Przymusowe doprowadzenie.
Areszt.
Grzywna.
Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. 1997 nr 133 poz. 882 z późn.
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 nr 43 poz. 246 z późn. zm.).
Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar
Jak mogę usprawiedliwić niestawiennictwo i uniknąć więzienia?
tags: #czy #komornik #moze #nalozyc #kare #za