Czy komornik może pobierać VAT od alimentów? Wyjaśnienie przepisów i orzecznictwa
Kwestia opodatkowania usług komorniczych podatkiem VAT budziła wiele wątpliwości, zwłaszcza w kontekście opłat egzekucyjnych. Zmiana interpretacji ogólnej Ministra Finansów w 2015 roku zapoczątkowała dyskusję na ten temat, która znalazła swoje rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym. Przede wszystkim jest podmiotem uprawnionym do wykonywania czynności egzekucyjnych w sprawach cywilnych, choć może wykonywać również inne czynności. Nie ulega wątpliwości, że wykonując swoją pracę, komornik sądowy świadczy określone usługi na rzecz wierzyciela oraz dłużnika. Pojawia się zatem pytanie, czy usługi te podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług?
Status komornika jako podatnika VAT
Zgodnie z brzmieniem art. 15 ust. 1 ustawy VAT, podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Analizując powyższy przepis, należy mieć na uwadze treść art. 15 ust. 6 ustawy, w myśl którego, nie uznaje się za podatnika organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy, w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.
Biorąc pod uwagę sytuację komornika, należy wskazać, że w zakresie swojego zawodu dokonuje on odpłatnego świadczenia usług, które podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT. Do wyjaśnienia pozostaje jedynie kwestia, czy komornik sądowy to organ władzy publicznej lub instytucja obsługująca taki organ? W przypadku twierdzącej odpowiedzi, czynności komornika zostałyby wyłączone z opodatkowania podatkiem VAT.
Powyższą kwestię rozstrzygnął Minister Finansów w interpretacji ogólnej z dnia 9 czerwca 2015 r., w której czytamy: „Analizując powyższe uregulowania oraz tezy wynikające z orzeczeń TSUE należy zauważyć, iż komornik sądowy - wykonując w szczególności czynności egzekucyjne - prowadzi działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT działając w charakterze podatnika podatku od towarów i usług”. Powyższe potwierdzone zostało również w postanowieniu NSA z dnia 21 lutego 2013 r. (sygn. I FSK 221/12), stanowiącym wniosek do TSUE o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i nie zostało zakwestionowane w wyroku TSUE z dnia 26 marca 2015 r. w sprawie C-499/13.
Reasumując, wykonywane przez komornika czynności należy uznać za podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług świadczenie usług za wynagrodzeniem. Jednocześnie do tych czynności nie ma zastosowania wyłączenie, o którym mowa w art. 15 ust. 6 ustawy o VAT, a zatem podlegają one opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Podobnie stwierdził NSA w uchwale z dnia 6 marca 2017 r.: „Do komornika sądowego, którego status wynika z ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, ma zastosowanie art. 15 ust. 1 w zw. z ust. 2, a nie ma zastosowania art. 15 ust. 6 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. W konsekwencji sąd uznał komorników w zakresie ich czynności za podatników VAT wykonujących w tym zakresie działalność gospodarczą”.
W rezultacie, w świetle aktualnego stanowiska, komornik sądowy jest traktowany jako podatnik VAT, a wykonywane przez niego czynności podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT na zasadach ogólnych określonych w ustawie. Odpłatne świadczenie usług wykonywanych przez komornika podlega zatem opodatkowaniu podatkiem VAT wg stawki 23%.
VAT od opłat egzekucyjnych - kluczowe orzeczenia
Głośny problem podatku VAT od opłat egzekucyjnych rozpoczęła zmiana interpretacji ogólnej Ministra Finansów z dnia 9 czerwca 2015 r., nr PT1.050.1.2015.LJU.19. Minister stwierdził, że wykonywane przez komorników czynności, w szczególności egzekucyjne, należy uznać za podlegające opodatkowaniu VAT świadczenie usług za wynagrodzeniem i że nie ma do nich zastosowania wyłączenie, o którym mowa w art. 15 ust. 6 ustawy o VAT.
Od początku października 2015 r. komornicy zaczęli do należnej im opłaty egzekucyjnej doliczać podatek VAT. Ta zmiana odbyła się kosztem wielkości środków przekazywanych wierzycielowi, co obniżyło efektywność egzekucji. W efekcie takich działań komorników do SN trafiły sprawy z zapytaniami prawnymi dotyczącymi wpływu opodatkowania VAT opłat na ich wysokość.
Sąd Najwyższy dwukrotnie orzekł, że w art. 49 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji wysokość opłat jest ściśle ustalona, a ich górne granice nie mogą być zwiększone. W efekcie nie ma podstaw do powiększenia opłaty o stawkę podatku VAT. Niewiele wcześniej NSA rozstrzygnął wątpliwości czy opłata egzekucyjna w ogóle podlega podatkowi.
Sąd Najwyższy i Naczelny Sąd Administracyjny w poszerzonych składach orzekły, że opłaty egzekucyjne pobierane przez komorników podlegają podatkowi VAT, ale nie może to stanowić podstawy do podwyższenia tych opłat. To dobra informacja zarówno dla wierzycieli, jak i dłużników. Zmiana interpretacji jest dla wierzycieli i dłużników neutralna (a dla części z nich nawet korzystna).
Uchwała SN z dnia 27 lipca 2017 r., jak i wyrok NSA z dnia 19 maja 2017 r. potwierdzają powyższe stanowisko.
Obowiązek podatkowy i podstawa opodatkowania
Zgodnie z zasadą ogólną wyrażoną w art. 19a ustawy, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wykonania usługi. W przypadku komorników sądowych obowiązuje szczególny moment ustalania obowiązku podatkowego, określony w rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 18 września 2015 r. w sprawie późniejszego terminu powstania obowiązku podatkowego. Zgodnie z § 2 rozporządzenia, w przypadku usług wykonywanych przez komornika sądowego, w ramach czynności egzekucyjnych lub innych czynności przekazanych do kompetencji komornika sądowego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązek podatkowy z tytułu tych usług powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty w odniesieniu do otrzymanej kwoty.
Jak stanowi art. 29a ustawy VAT, podstawą opodatkowania jest wszystko co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca, otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze, mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika, pomniejszone o kwotę podatku.
Biorąc pod uwagę powyższe, dla komorników podstawą opodatkowania będą wszelkie kwoty otrzymane w zamian za świadczone usługi, przede wszystkim opłaty egzekucyjne, o których mowa w art. 43 - 60 ustawy o komornikach, czy też kwoty otrzymane na podstawie art. 63 tej ustawy tytułem zastępstwa komornika, pomniejszone o kwotę podatku.
Komornik sądowy musi również pamiętać, że wydatki gotówkowe wymienione w art. 39 ust. 2 ustawy o komornikach, nie wchodzą do podstawy opodatkowania, gdyż stanowią one wydatki poniesione w imieniu i na rzecz usługobiorcy, które są ujmowane przejściowo przez komornika w prowadzonej przez niego ewidencji na potrzeby podatku. Wynika to z treści art. 29a ust. 7 pkt 3 ustawy VAT, który wskazuje, że podstawa opodatkowania nie obejmuje kwot otrzymanych od nabywcy lub usługobiorcy, jako zwrotu udokumentowanych wydatków, poniesionych w imieniu i na rzecz nabywcy lub usługobiorcy i ujmowanych przejściowo przez podatnika, w prowadzonej przez niego ewidencji na potrzeby podatku.
Kwota wynagrodzenia, którą komornik sądowy otrzymuje za świadczone usługi, zawiera już w sobie wliczony podatek należny. Oznacza to, że w celu ustalenia podstawy opodatkowania, trzeba odjąć od otrzymanej należnej komornikowi kwoty wartość podatku należnego, obliczonego metodą „w stu”.
Egzekucja towarów a VAT
Od dostawy, dokonywanej w trybie egzekucji, towarów będących własnością dłużnika lub posiadanych przez niego z naruszeniem obowiązujących przepisów ciążą na komorniku sądowym obowiązki płatnika VAT. Czy do dostawy takich towarów może on zastosować wynikające z przepisów zwolnienia z podatku (i nie pobierać VAT), w sytuacji gdy nie może ustalić, czy spełnione są warunki do zastosowania tych zwolnień?
Organy egzekucyjne określone w ustawie z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz komornicy sądowi wykonujący czynności egzekucyjne w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego są płatnikami podatku od dostawy, dokonywanej w trybie egzekucji, towarów będących własnością dłużnika lub posiadanych przez niego z naruszeniem obowiązujących przepisów (art. 18 ustawy o VAT).
Od 1 września 2019 r. przyjmuje się, że warunki zastosowania zwolnień od podatku nie są spełnione, jeżeli udokumentowane działania organów egzekucyjnych lub komorników sądowych nie pozwalają na ustalenie tych warunków. Zatem, jeżeli komornik sądowy dokonując dostaw, o których mowa w art. 18 ustawy o VAT, nie może ustalić, czy od strony dłużnika spełnione są warunki do zastosowania zwolnienia do tej dostawy, to zwolnienia nie stosuje. Musi jednak udowodnić i udokumentować próby uzyskania niezbędnych informacji od dłużnika.
Nowe regulacje prawne
Sejm obecnie pracuje nad nową ustawą o komornikach sądowych oraz nad ustawą o kosztach komorniczych. Ustawy mają wejść w życie od 1 stycznia 2018 r. Pierwsza z nich przewiduje, że powstanie obowiązku rozliczenia przez komornika podatków, w tym VAT, lub innych niż opłata egzekucyjna należności publicznoprawnych, nie stanowi podstawy do podwyższenia przysługującego mu wynagrodzenia prowizyjnego (art. 151). Prawdopodobne jest, że aż do dnia wejścia nowych regulacji w życie komornicy będą, tak jak dotąd, pobierać opłaty egzekucyjne powiększone o podatek VAT.
Jak działa KOMORNIK? Jak Rozłożyć DŁUG NA RATY u Komornika? Jak Dogadać się z Komornikiem?
W przypadku umorzenia lub zakończenia postępowania, komornik wydaje orzeczenie o kosztach. Natomiast w przypadku egzekucji wciąż trwającej, każda ze stron może zwrócić się do komornika o dokonanie ponownego rozliczenia, a w razie zaniechania wnieść skargę na bezczynność komornika. Jeszcze lepszym rozwiązaniem jest zwrócenie się do sądu, na podstawie art. 759 § 2 K.p.c. Sąd Najwyższy opowiedział się za dopuszczalnością zastosowania art. 759 § 2 K.p.c. również celem zmiany prawomocnego postanowienia komornika, którym wadliwie ustalono wysokość opłaty egzekucyjnej (uchwała SN z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt III CZP 16/07). We wszystkich trzech przypadkach w kwestii wysokości opłaty będzie wypowiadał się sąd.
tags: #czy #komornik #moze #pobierac #vat #od