Czy komornik może ponownie egzekwować koszty sądowe przy drugiej egzekucji?

Postępowanie egzekucyjne, choć ma na celu odzyskanie należności, może generować szereg kosztów. Zasadniczo koszty te obciążają dłużnika, jednak w pewnych sytuacjach, gdy egzekucja okaże się niecelowa, ciężar finansowy może spaść na wierzyciela.

Niecelowa egzekucja komornicza - kto ponosi koszty?

W przypadku postępowania egzekucyjnego koszty zazwyczaj obciążają dłużnika. Jednakże, gdy miała miejsce niecelowa egzekucja - na przykład z powodu doręczenia nakazu zapłaty na nieprawidłowy adres, spłacenia długu przez dłużnika przed wszczęciem egzekucji, lub wszczęcia egzekucji przeciwko osobie zmarłej - koszty powinny obciążać wierzyciela.

Zgodnie z art. 770 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), dłużnik powinien zwrócić wierzycielowi koszty niezbędne do celowego przeprowadzenia egzekucji. Kluczowe jest tutaj słowo "celowego". W przypadku niecelowego wszczęcia egzekucji, koszty powinny obciążać wierzyciela, a nie dłużnika.

Według uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z 8 marca 2013 r., pojęcie "niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego" pozwala na pewne uelastycznienie przepisów. Chodzi o sytuację, w której w momencie wszczęcia postępowania czynności komornika nie mogły doprowadzić do zrealizowania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a wierzyciel jeszcze przed złożeniem wniosku egzekucyjnego mógł się o tym dowiedzieć i nie składać wniosku.

Ważne jest zastrzeżenie, że ocena niecelowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego dokonywana jest zawsze na moment jego inicjowania przez wierzyciela. Gdy egzekucja przestaje być zasadna dopiero w trakcie jej trwania (np. dłużnik uzyskuje przywrócenie terminu na sprzeciw), takie postępowanie nie będzie uznane za wszczęte niecelowo, ponieważ w chwili wszczęcia było celowe.

Kiedy egzekucja jest niecelowa?

Polskie prawo nie zawiera zamkniętego katalogu sytuacji, w których egzekucję uznaje się za niecelową. Ocena zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Na podstawie aktualnej doktryny i orzecznictwa można wyróżnić następujące przesłanki niecelowości egzekucji:

Doręczenie nakazu zapłaty na błędny adres - co oznacza, że tytuł nie powstał skutecznie.
Spełnienie świadczenia przez dłużnika przed złożeniem wniosku egzekucyjnego.
Śmierć dłużnika przed wszczęciem egzekucji.
Ogłoszenie upadłości dłużnika.
Wskazanie we wniosku osoby niebędącej dłużnikiem.
Sytuacja, w której wierzyciel wiedział o pozbawieniu tytułu wykonalności lub o przesłankach do tego.
Egzekucja na podstawie zrealizowanego tytułu (dług spłacony).

Lista przesłanek niecelowej egzekucji komorniczej

Art. 29 vs art. 30 Ustawy o kosztach komorniczych - ile płaci wierzyciel?

Ustawa o kosztach komorniczych przewiduje dwa odrębne mechanizmy obciążenia wierzyciela opłatą w przypadku umorzenia postępowania:

Przepis	Sytuacja	Opłata
Art. 29 ust. 1	Umorzenie na wniosek wierzyciela lub z braku aktywności (art. 824 § 1 pkt 4 k.p.c.)	5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania
Art. 30	Oczywiście niecelowe wszczęcie egzekucji lub wskazanie osoby niebędącej dłużnikiem	10% egzekwowanego świadczenia

Opłata stosunkowa wynosi minimum 150 zł i maksimum 50 000 zł (art. 25 u.k.k.). W przypadku zastosowania art. 30, komornik nie ściąga opłaty od dłużnika, a pobraną opłatę zwraca mu.

Istnieje również wyjątek od art. 29. Jeśli wierzyciel wykaże, że przyczyną umorzenia było spełnienie świadczenia przez dłużnika w terminie miesiąca od doręczenia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, opłata obciąża dłużnika, a nie wierzyciela.

Najnowsze orzecznictwo w sprawie niecelowej egzekucji

Najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz sądów niższych instancji dostarcza istotnych wskazówek dotyczących interpretacji przepisów o niecelowej egzekucji:

Uchwała SN z 5 kwietnia 2024 r. (III CZP 6/23): Sąd Najwyższy orzekł, że złożenie przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji przeciwko zmarłemu dłużnikowi może stanowić oczywiście niecelowe wszczęcie postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 30 u.k.k. SN złagodził tym samym swoje wcześniejsze stanowisko, stwierdzając jednocześnie, że badanie przez wierzyciela zdolności sądowej dłużnika byłoby sprzeczne z wymogami praktyki obrotu.
SR Gdańsk-Południe, XII 1 Co 708/24 (21 stycznia 2025 r.): W orzeczeniu tym sąd nie uwzględnił skargi dłużnika, uznając wszczęcie i prowadzenie egzekucji za celowe, pomimo upadku tytułu wykonawczego. Pokazuje to, że nie każdy upadek tytułu oznacza automatycznie niecelowość wszczęcia - orzeczenia są kazuistyczne i zależą od okoliczności.
SR Gdańsk-Południe, XII 1 Co 185/25 (28 maja 2025 r.): Najnowsze orzeczenie dotyczące niecelowego wszczęcia egzekucji przez fundusz wobec dłużnika znajdującego się w upadłości. Komornik umorzył postępowanie z uwagi na oczywiście niecelowe wszczęcie i obciążył wierzyciela opłatą 10% na podstawie art. 30 u.k.k.

Jak zaskarżyć postanowienie komornika o kosztach?

Jeśli komornik obciążył Cię kosztami niecelowej egzekucji, masz prawo zaskarżyć jego postanowienie na podstawie art. 767 k.p.c.

Termin: Wnieś skargę w terminie tygodniowym od dnia doręczenia postanowienia lub powzięcia wiadomości o czynności. Jest to termin nieprzekraczalny.
Gdzie złożyć: Skargę wnosi się do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności. Komornik w ciągu 3 dni sporządza uzasadnienie i przekazuje akta do sądu rejonowego właściwego dla swojej siedziby.
Treść skargi: Skarga musi określać zaskarżoną czynność, zarzuty, wniosek o zmianę lub uchylenie postanowienia oraz uzasadnienie. Należy pamiętać o wymogach pisma procesowego (art. 126 k.p.c.).
Opłata: Opłata sądowa od skargi wynosi 100 zł.
Wstrzymanie egzekucji: Wniesienie skargi nie wstrzymuje postępowania automatycznie. Należy złożyć odrębny wniosek o zawieszenie lub wstrzymanie i uprawdopodobnić szkodę. Wniosek ten składa się razem ze skargą.
Rozpoznanie: Sąd rozpoznaje skargę w terminie tygodniowym (termin instrukcyjny), jednak w praktyce może to potrwać od 1 do 3 miesięcy.

W przypadku, gdy w Twojej sprawie wystąpiła niecelowa egzekucja, warto rozważyć kontakt z kancelarią prawną specjalizującą się w prawie egzekucyjnym. Po bezpłatnej analizie poinformują Cię, czy istnieją podstawy do podjęcia kroków prawnych zmierzających do umorzenia egzekucji i obciążenia kosztami wierzyciela.

Jak zatrzymać KOMORNIKA? Sprawdź 4 SKUTECZNE kroki!

Podsumowując, w przypadku niecelowego wszczęcia egzekucji, koszty postępowania egzekucyjnego powinny w całości obciążać wierzyciela, a nie dłużnika, zgodnie z art. 770 § 1 k.p.c. w związku z art. 30 ustawy o kosztach komorniczych. Niecelowość wszczęcia egzekucji zachodzi m.in. gdy nakaz zapłaty doręczono na błędny adres, dłużnik spłacił dług przed wszczęciem egzekucji, wierzyciel wszczął egzekucję przeciwko osobie zmarłej, dłużnik ogłosił upadłość, lub we wniosku wskazano osobę niebędącą dłużnikiem. W takiej sytuacji należy zaskarżyć postanowienie komornika na podstawie art. 767 k.p.c. Skargę wnosi się do komornika w terminie tygodniowym od doręczenia postanowienia. Opłata wynosi 100 zł. Skarga powinna zawierać zarzuty, wniosek o zmianę postanowienia i uzasadnienie.