Komornik a ulga na start ZUS – szczegółowe omówienie

Kwestia stosowania ulg i preferencji w zakresie składek ZUS dla komorników sądowych jest złożona i budzi wątpliwości interpretacyjne. Niniejszy artykuł ma na celu szczegółowe omówienie tej problematyki, analizując obowiązujące przepisy oraz orzecznictwo.

Status prawny komornika sądowego w kontekście ubezpieczeń społecznych

Decyzją z dnia 15.07.2024 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. stwierdził, że dla P. Z. roczna podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne za 2023 r. za maj 2024 r. W uzasadnieniu wskazano, że komornik podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu na zasadach obowiązujących osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą.

Wobec tego w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą wysokość podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne została ściśle powiązana z formą opodatkowania oraz wysokością uzyskiwanych dochodów z działalności gospodarczej (art. 81 ust 2, 2b-2d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych). W związku z brzmieniem art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych powiązanie z formą opodatkowania oraz wysokością uzyskiwanych dochodów/ przychodów ma zastosowanie także w przypadku komorników sądowych.

Nietrafne jest zdaniem organu zapatrywanie jakoby do komorników sądowych zastosowanie miał mieć art. 81 ust 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Przepis ten jest bowiem stosowany jedynie do tych osób prowadzących pozarolniczą prowadzących pozarolniczą działalność, które nie zostały wskazane w art. 81 ust. 2, 2e i 2z ustawy.

Literalna wykładnia przepisu art. 33 ustawy z 22 marca 2018 r. o komornikach wskazuje wprost, że komornika traktuje się jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na potrzeby ubezpieczeń społecznych nie na podstawie art. 8 ust. 6 sus, ale wprost na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach.

W konsekwencji, komornika na potrzeby ubezpieczeń społecznych potraktowano jako podmiot spełniający definicję określoną w pkt 1 art. 8 ust. 6 sus. Komornik nie jest przy tym definiowany jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców i nie musi spełniać przesłanek tej ustawy, do których odsyła pkt 1 art. 8 ust. 6.

Na potrzeby ubezpieczeń społecznych komornik ma obowiązek opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy sus. Tym samym podstawę ustalenia wymiaru składki określa zasadniczo art. 81 ust. 2 ustawy zdrowotnej.

Komornik sądowy nie wypełnia tym samym dyspozycji art. 81 ust. 2za, gdyż nie jest traktowany jako pozostała osoba prowadząca działalność pozarolniczą (a więc nie pozarolniczą działalność gospodarczą) wymieniona w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej.

Przepis art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej mógłby mieć zastosowanie do komornika sądowego tylko wtedy, gdyby należał do jednej z wyżej wymienionych grup podmiotów i jednocześnie nie należał do grupy podmiotów wymienionych w art. 81 ust. 2, 2e i 2z ustawy.

Przepis art. 81 ust 2za nie ustanawia jakiejś nowej kategorii działalności gospodarczej niewymienionej w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej. Natomiast podleganie przez komornika ubezpieczeniom społecznym ( art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej), a poprzez to ubezpieczeniom zdrowotnym ( art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c) nie wynika z faktu prowadzenia przez komornika pozarolniczej działalności gospodarczej, lecz z tego ze zgodnie z art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych do komorników stosuje się przepisy ustawy z dnia 13.10.1998 o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczących osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

Z przedstawionych w toku postępowania wyjaśniającego przez P. Z. PIT-ów za 2023 rok wynika, że z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej za 2023 rok uzyskał on dochód w wysokości 340 449,98 złotych. Sumę tego dochodu potwierdzają złożone przez płatnika składek pierwszorazowe dokumenty rozliczeniowe ZUS RCA za okres od lutego 2023 roku do stycznia 2024 roku.

W konsekwencji powyższego ZUS uznał, że roczną podstawę na ubezpieczenie zdrowotne za 2023 rok stanowi kwota 340449,98 złotych. Od lutego 2023 roku do stycznia 2024 roku podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne P. Z. powinien ustalić na podstawie dochodu z miesiąca bezpośrednio poprzedzającego miesiąc, za który dokonywane jest rozliczenie. Postawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za maj, październik, grudzień 2023 roku, styczeń i marzec 2024 roku została zatem ustalona na podstawie złożonych przez P. Z. Wobec braku w ocenie ZUS poprawnych dokumentów na koncie wnioskodawcy organ odmówił zwrotu nienależnie opłaconych składek.

Sąd ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach rentowych, których wiarygodność i prawdziwość nie była kwestionowana.

W myśl art. 33 ust. 1-3 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. (tekst jedn. t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1458), komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej.

Z powyższych przepisów wynika, także, iż do komornika stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 226, 232, 854, 858, 859 i 863), ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497, 863 i 1243) oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2024 r. poz. Należy również zauważyć, że pojęcie osoby prowadzącej działalność gospodarczą jest pojęciem innym niż osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Jeżeli ustawodawca w art. 33 ust. 3 powołanej ustawy odsyła do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, to oznacza, że odsyła do osób, o których mowa w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej.

Z punktu widzenia podatkowego wnioskodawca traktowany jest jako osoba osiągająca przychód, jakim jest przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej - art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT.

Odwołujący jako komornik nie jest podatnikiem w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, wykonującym samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w art. 2 tej ustawy.

Ulga na start i preferencyjny ZUS dla komorników

Od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje ustawa z dnia 29 października 2021 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105), która m.in. wprowadziła zmiany w zasadach ustalania podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Zgodnie z art. 79a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 146) składka na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność gospodarczą wymienioną w art. 8 ust. 6 punkt 1, 3, 4, 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców opłacających podatek dochodowy na zasadach wymienionych w art. 30c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym stanowi 4,9% podstawy wymiaru, jednak nie mniej niż kwota odpowiadająca 9% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego, o którym mowa w art. 81 ust. 2, w przypadku składki obliczonej od miesięcznej podstawy jej wymiaru, iloczynu liczby miesięcy w roku składkowym, o którym mowa w art. 81 ust. 2 i minimalnego wynagrodzenie obowiązującego w pierwszym dniu tego roku składkowego, w przypadku składki obliczonej od rocznej podstawy jej wymiaru.

Przepis ust. 1 stosuje się również w przypadku, gdy ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1 opłaca w tym samym roku kalendarzowym podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 30ca opodatkowanie dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej ustawy z dnia 26 lipca 1991 r.

Przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w art. 8 ust. 6 w punkcie 1 dotyczą osób prowadzących działalność na podstawie ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców: punkt 1 dotyczy osoby prowadzącej pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych z wyjątkiem ust. 2 i 3 tego artykułu.

W art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, podstawę wymiaru składki dla osób prowadzących działalność gospodarczą wymienioną w art. 8 ust. 6 punkt 1,3,4,5 ustawy systemowej oraz art. 18 ust. 1 ustawy o przedsiębiorcach opłacających podatek dochodowy od osób fizycznych na podstawie art. 30c ustawy o PIT.

Komornicy nie mieszczą się w żadnej z wymienionych w art. 81 ust. 2 grup, nie są przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów ustawy o przedsiębiorcach, ani nie należą do żadnej z grup określonych w art. 8 ust. 6 punkt 1,3,4,5 ustawy systemowej: nie wykonują wolnego zawodu, nie są wspólnikami jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialności oraz wspólnikami spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, ani nie są osobami prowadzącymi publiczną lub niepubliczną szkołę.

Komornicy nie mieszczą się również w żadnej z grup wymienionych w art. 81 ust. 2e - nie są przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów ustawy o przedsiębiorcach, ani nie należą do żadnej z grup określonych w art. 8 ust. 6 punkt 1,3,4,5 ustawy systemowej: nie wykonują wolnego zawodu, nie są wspólnikami jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialności oraz wspólnikami spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, ani nie są osobami prowadzącymi publiczną lub niepubliczną szkołę.

Komornicy nie mieszczą się także w żadnej z grup wymienionych w art. 81 ust. 2z - nie są przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów ustawy o przedsiębiorcach, ani nie należą do żadnej z grup określonych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej.

Komornicy nie mieszczą się również w grupie wymienionej w art. 81 ust. 2zaa - nie są przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów ustawy o przedsiębiorcach, ani nie należą do żadnej z grup określonych w art. 8 ust. 6 punkt 2 ustawy systemowej i opłacających podatek dochodowy od osób fizycznych na podstawie art. 30c lub art. 30ca ustawy o PIT.

Wobec powyższego, jeżeli grono osób wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej pomniejszy się o krąg osób wskazanych w art. 81 ust.2, art. 81 ust. 2e, art. 81 ust. 2z i art. 81 ust. 2zza, to okaże się, że art. 81 ust. 2za ustawy zdrowotnej nie może mieć zastosowania do komorników sądowych.

Tutejszy Sąd nie podziela, z uwagi na powyższe rozważania, stanowiska wyrażonego przez Krajową Radę Komorniczą (załączonego do odwołania), zgodnie z którą komornicy powinni być traktowani z punktu widzenia ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej jak pozostałe osoby prowadzące działalność pozarolniczą o których mowa w art. 81 ust. 2za ustawy zdrowotnej.

Na marginesie wskazać należy, iż komornicy powszechnie korzystają z ulgi na start określonej w art. 18a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne na zasadach preferencyjnych przewidzianych dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, oraz korzystali z przywilejów wynikających z „tarczy A.” - ustawa z dnia 2.03.2020 r. kryzysowych (Dz. U z 2020 poz. 374 ze zm.) - zastrzeżonych dla osób prowadzących pozarolniczą działalność.

Wnioskodawca P. Z. jest komornikiem sądowym. W dniu 8 stycznia 2021 r. wnioskodawca składając druk (...) zgłosił się od 1 stycznia 2021 r. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych tj. emerytalnego rentowych i wypadkowego z kodem ubezpieczeń 0510 oraz w dniu 2 lutego 2021 r. - do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 1 lutego 2021 r. z tym samym kodem ubezpieczeń - 0510 tj. odnoszącym się do osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych niemającą ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zdeklarowana kwota nie niższa niż 60 % kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia oraz osoba prowadząca niepubliczną szkołę, placówkę lub ich zespół na podstawie przepisów o systemie oświaty.

Wnioskodawca w okresie od lutego 2023 do stycznia 2024 w raportach rozliczeniowych - obliczył i rozliczył składki na ubezpieczenie zdrowotne podając formę opodatkowania - zasady ogólne (podatek liniowy).

W dniu 19 kwietnia 2024 r. P. Z. Z uwagi na wskazanie przez płatnika składek w ocenie ZUS nieprawidłowej formy opodatkowania tj.: „bez formy opodatkowania" unieważnione zostały korygujące dokumenty rozliczeniowe od lutego do kwietnia 2023 roku, od czerwca do września 2023 roku, za listopad 2023 roku i luty 2024 roku oraz za kwiecień 2024 roku.

Pismem z dnia 13 maja 2024 r. ubezpieczony wniósł o przyjęcie korekty i zwrot nadpłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2023 r. w kwocie 9.086,71 zł.

Postępowanie i orzecznictwo

Decyzją z dnia 16.07.2024 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 24 ust. 6a i ust. 6c ustawy z dnia 13.10.1998 o systemie ubezpieczeń społecznych po rozpatrzeniu wniosku z 17.05.2024 odmówił P. Z. zwrotu nienależnie opłaconych składek. W uzasadnieniu podniesiono, iż z uwagi na weryfikację zgłoszonej przez wnioskodawcę formy opodatkowania Zakład ustalił dla wnioskodawcy jako Komornika Sądowego tj. osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne w formie podatku liniowego.

Podniesiono, iż brak poprawnych dokumentów rozliczeniowych na koncie uniemożliwia wskazanie poprawnego stanu rozliczeń i ustalenie wysokości salda, a co za tym idzie jednoznaczne stwierdzenie nienależnie opłaconych składek.

P. Z. reprezentowany przez adwokata odwołał się od obu powołanych decyzji, zaskarżając je w całości i wnosząc o ich zmianę poprzez ustalenie, że miesięczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne w roku 2023 i 2024, podlega ustaleniu na podstawie art. 81 ust. 2za ustawy z dnia 27.08.2004 o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych tj od podstawy stanowiącej kwotę miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, nadto o zwrot nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia do grudnia 2023 r. W uzasadnieniu odwołań skarżący wskazał, że dokonana przez organ rentowy wykładnia jest nieprawidłowa i nie uwzględnia faktycznego charakteru, pozycji i funkcji realizowanej przez płatnika składek jako komornika sądowego. Odwołujący podniósł, że na obecnym etapie w całości podziela stanowisko wyrażone w załączonym stanowisku Krajowej Rady Komorniczej z 20.05.2022 roku.

W odpowiedzi na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W uzasadnieniu podtrzymał w całości argumentację wskazaną w zaskarżonych decyzjach.

Postanowieniem z dnia 21.08.2024 r. sprawy obu odwołań zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wsparcie dla przedsiębiorców i komorników

Przedsiębiorcy podlegający obowiązkowi opłacania składek na ubezpieczenia społeczne mogą, w określonych sytuacjach, skorzystać z przewidzianych w przepisach ulg i preferencji. Do dostępnych rozwiązań należą m.in. odroczenie terminu płatności, rozłożenie należności na raty, a także czasowe zwolnienie z obowiązku opłacania składek.

Od 1 listopada 2024 r. nową ulgą dla przedsiębiorców są również tzw. wakacje składkowe. Mikroprzedsiębiorcy wpisani do rejestru Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) oraz komornicy sądowi mogą składać wnioski o zwolnienie z opłacania składek na własne ubezpieczenia społeczne w jednym, wybranym przez siebie miesiącu w każdym roku kalendarzowym.

Zgodnie z nowymi przepisami, przedsiębiorcy mogą raz w roku za wybrany miesiąc nie płacić za siebie składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Dotyczy to osób wpisanych do rejestru CEIDG, które prowadzą jednoosobową działalność gospodarczą albo zatrudniają do 9 osób (tzw. mikroprzedsiębiorców) oraz komorników sądowych, o ile spełniają warunki do skorzystania z wakacji składkowych.

Osoby te mogą wnioskować o zwolnienie z opłacania składek na własne ubezpieczenia społeczne w jednym (wybranym przez siebie) miesiącu w każdym roku kalendarzowym. Zwolnienie obejmuje składki od najniższej podstawy wymiaru, która obowiązuje osobę prowadzącą działalność. Ulga nie dotyczy składek, które przedsiębiorca ma obowiązek opłacać za inne osoby, np. pracowników, zleceniobiorców czy współpracowników.

Składki objęte zwolnieniem, w ramach wakacji składkowych, są finansowane z budżetu państwa i tym samym będą wliczać się do przyszłej emerytury czy renty.

Kolejnym wsparciem oferowanym przez ZUS początkującym przedsiębiorcom jest ulga na start. Jest ona skierowana do osób, które po raz pierwszy zakładają działalność gospodarczą lub podchodzą do niej ponownie, ale po co najmniej 60 miesiącach kalendarzowych od ostatniego jej zawieszenia lub zakończenia. Kolejnym warunkiem, który należy spełnić, żeby skorzystać z ulgi na start, jest to, aby nie wykonywać w ramach tej działalności dla swojego byłego pracodawcy tego, co wykonywało się dla niego „na etacie” w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym. Osoby korzystające z ulgi na start nie mają obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przez 6 miesięcy.

Preferencyjny ZUS: Polega ona na opłacaniu niższych składek, wyliczanych od podstawy ustalonej proporcjonalnie do uzyskanego dochodu. Z małego ZUS-u plus mogą skorzystać osoby, które prowadzą działalność gospodarczą zarejestrowaną w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) lub są wspólnikiem spółki cywilnej. Ważnym elementem jest to, by przychód z działalności gospodarczej za poprzedni rok nie przekraczał 120 tys. zł. Z małego ZUS-u plus można korzystać przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Układ ratalny z ZUS: Umożliwia spłacanie zadłużenia nawet przez kilka lat. W przypadku gdy płatnik składek nie jest w stanie regularnie opłacać należności wobec ZUSu może zaproponować okres i wysokości rat, które jest w stanie spłacać.

Za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą uważa się również komornika, pomimo, że działalność tą wykonuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. D.U. z 2017 r. poz. 1452). W związku z powyższym komornik, który spełnia warunki określone w art. art. 8 ust. 6 pkt 1 oraz art. 18a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1773 z późn. zm.) może skorzystać z ulgi na start oraz preferencyjnych składek przez 24 miesiące kalendarzowe od dnia rozpoczęcia działalności, a składki preferencyjne są naliczone od podstawy równej 30% minimalnego wynagrodzenia.

PRAWNIK ODPOWIADA. Komornik windykuje emeryta. Ile może mu zabrać? #komornik #prawo